+7 (701) 759 90 19
USD 421.58 EUR 496.83
RUB 5.53 CNY 62.2
Jańalyqtar

Jolda shóptiń tamyryn qazyp jegen – elinen ketýge májbúr bolǵan Danııa qazaqtarynyń oqıǵasy

2020 jylǵy 31 mamyr 09:33
Bólisińiz:
Jolda shóptiń tamyryn qazyp jegen – elinen ketýge májbúr bolǵan Danııa qazaqtarynyń oqıǵasy

NUR-SULTAN. QazAqparat - HH ǵasyrdyń basyndaǵy saıası-qýǵyn súrginge ushyraǵan qazaqtardyń bir toby elimizdegi Syr óńirinen údere kóship, Ózbekstan, Tájikstan arqyly ótip, Aýǵanstanǵa baryp turaqtaǵan. Bul elde 50 jyldaı turyp, sińise bastaǵanda taǵy da Keńes áskeri Aýǵanstanǵa basa-kóktep kirip, berekelerin ketirgen. Amaly taýsylǵan qazaqtar budan soń, Iranǵa baryp, boı tasalaǵan. Ol jaqtan halyqaralyq uıymdar arqyly kómek surap, Eýropaǵa, onyń ishinde Danııaǵa kóship barýǵa múmkindik alady. Biz búgin sol qandastarymyzdyń búgingi urpaǵy, Danııadaǵy qazaq mádenı ortalyǵyn qurýshylardyń biri Ákbar Aıýbı qajymen jýrnalıst Erkin Baıǵabylulynyń eksklıýzıvti suhbatyn nazarlaryńyzǵa usynamyz.

- Ákbar myrza, Danııa qazaqtary bul elge qalaı keldi? Kóship kelý tarıhtaryńyz qandaı? Eýropa qazaqtarynyń kóbi Túrkııada turyp, ári qaraı Eýropa elderine de turaqtana bastaǵany belgili. Biraq sizderdiń ata-babalaryńyz Aýǵanstan, Iran elderinen dat eline birden kóship kelgen eken...

- Aty-jónim - Ákbar qajy Aıýbı. Qazir Danııa memleketinde turamyn. Qýǵyn-súrginniń azabyn, uly kóshtiń qıyndyǵyn kórgen ózimniń esteligimdi jáne barsha týystardan estigen derekterdi aıtyp bereıin.

Bizdiń áýlettiń ata mekeni Qyzylorda oblysy, Qarmaqshy aýdany nemese osy jerge jaqyn ornalasqan aýyldardyń biri bolýy múmkin. Ájemniń aıtýynsha: «Aýyldyń er azamattary Orynbor bazaryna mal, teri, jún aparyp, aýylǵa shaı, qant sııaqty kerekti zattar ákeledi eken».


Atamnyń aty - Bazarbaı, rýy - Kishi júz Aıý. Buqara qalasynan dinı bilim alǵan. El ishinde Molda Bazar atymen tanylǵan eken. Ájem Hanshagúl, rýy Álim, ishinde Shekti. 1930 jyldyń bastapqy kezeńinde qazaq dalasynda baılar men moldalardy qyzyl kommýnısterdiń qýdalaýy bastalady. El ishinen shyqqan qyzyl belsendiler anaý baı, mynaý molda dep barlyǵyn aıtyp beredi. Dese de bir kúni atam senimdi dosynan «Molla Bazar, sen tezirek qashyp qutyl, búgin keshke seni ustaıdy» degen habar alady. Sol kúni atam aýyl shetindegi qalyń jyńǵyl ishine jasyrynady. Bul jerdi tek ájem ǵana biledi eken. Kúnde keshkisin el kózine túspeı atama tamaq ákelip beredi. Atam osy jerde bir aıdaı jasyrynyp jatady. Atam úıde joq ýaqytta týystas inisi «Sender baısyńdar!» dep ájemniń tórkininen ákelgen jasaýynyń birin kúshtep alyp ketipti. Atam ájem arqyly eń senimdi dostary men týystaryna habar jiberedi. Atama bul ýaqytta óte qıyn bolǵany aıtpasa da túsinikti. Habar bergen bir adamy senimsiz bolsa, kommýnısterge aıtyp qoıýy da múmkin edi ǵoı. Ýádelesken ýaqytta atam habar bergen jaqyndary úıiniń shyraǵyn da sóndirmeı aýyldan qashyp shyǵady. Osy jolda atamnyń aǵasy nemese inisi (esimde joq) Taqan degen kishi atam birge saparlas bolady. Atam urpaq súımegen Taqanǵa meniń ákemdi asyrap beredi. Atamnyń bir ul, bir qyzy bolǵan. Taqan atam kóshtiń sońynan qýǵynshy túserin biledi. Kósh júrgennen eki-úsh kúnnen keıin, sońynan keler qýǵynshylardy kútip jatady. Úsh adam qýǵynshyny óltirip, jerlep, qarý-jaraǵyn alyp kóshke oralady. Osyndaı tarıhı oqıǵa bolǵan eken...

Kósh el kózine túspeı kúndiz demalyp, túnde júrip otyrady. Joldaǵy qaraýyldardan óterde dybys shyǵarmaı ótýge týra keledi. Sondyqtan jolda talaı balanyń etegine qum-tas toltyryp tastap ketip otyrǵan. Ol kezde meniń ákem úsh-tórt jasta, al qaryndasy alty aılyq náreste eken. Kishkene balanyń aýzyn bassa da bir amal tabar edi. Atam meniń balam eldiń balasynan artyq emes dep ákemniń etegine tas toltyryp tastap ketedi. Biraq, ájem «men jalǵyz ulymdy tastamaımyn» dep otyryp alypty. Ájemiz óte minezdi, aıtqanynan qaıtpaıtyn adam edi. Men ózim de ájemdi kózimmen kórdim... Qazaqstanǵa barǵan saparymda Ózbekstannan kelgen qandas aǵamyzben suqbattasqan edim. Ol kisi meniń ájemniń atyn aıtyp, bizdiń kósh týraly biletinin jetkizgen edi. Ájemniń at ústinde er adamdardan kem emes myqty bolǵanyn sol aǵamyzdan surap-bildim.


Ájem ótken kúnderdi esine alyp, Ámýdarııa ózeninen óterde birneshe adam sýǵa ketti deıtin kúrsinip. Ájem 1987 jyly Iranda qaıtys boldy. Ol kezde men 14 jastamyn. Ájemnen bólek, ákem men sheshemnen de kósh qıyndyǵyn estip óstim. Ákem aýyrǵannan keıin Qazaqstanǵa qaıtty. Bizge «meni eshqaıda qozǵamańdar, súıegime topyraq týǵan jerden buıyrsyn» degen tilegin aıtty. Ákeme qazaq dalasynyń, týǵan jeriniń topyraǵy buıyrdy.

Kóshke oralar bolsaq, joly óte aýyr boldy. Jolda adamdar ashyǵyp shóptiń tamyryn qazyp jedi. Tipti, sol shóp tamyrynan birneshe adam ýlanyp ólipti. Kósh júrip otyryp Ózbekstannyń Úshqudyq degen jerine keledi. Osy jerde kósh bir-eki jyl turaqtap turyp qalady. Keıinnen munda da qyzyl áskerdiń qysymyna shydamaı Tájikstan arqyly Aýǵanstanǵa jetedi. Aspan, Aıý, Syrym, Kete, Sarqasqa rýlarynan quralǵan bes júzdeı otbasynyń ýákilderi Aýǵanstan eliniń basshylarymen kezdesýge barady. «Dinimiz - musylman, sovetterden qashyp keldik, mekendeıtin jer, turatyn úı ber» degen tilegin aıtady. Aýǵanstan basshylary «Pákistan men Aýǵanstan arasynda kanal qazylady, sender sonda baryp jumys isteńder. Sol jaqtan senderge, aqsha, tamaq, jer de beriledi», - deıdi. Ómiri mundaı ystyq kúndi kórmegen qazaqtar jumys basynda qyryla bastaıdy. Bireýler tabıǵatqa, jumysqa úırenbegendikten kóp qınalady. Dese de, keıbiri adam ólimine sebep bolar sý arqyly aýrý juqty degen pikir aıtady. Ájemniń aıtýynsha, bir adamǵa qazǵan qabirge sol ýaqytta qaıtys bolǵan ekinshi marqumdy da jerledik deıtin. Kanal qazý jumysynan da qazaqtar bas saýǵalap, jan-jaqqa qasha bastaıdy. Qazaqtar Aýǵanstannyń árbir qalasyna baryp sińip, kúnin kórip turaqtap qalady. Aýǵanstan qazaqtary Iran qazaqtaryna qaraǵanda bir jerde qonystanbaǵan, ár jerde bytyrap otyrady. Meniń atalarym Gerat qalasyna qaraı kóshedi.

Osy kezde Qazaqstandaǵydaı qysym Túrkimen jerinde de júrgizilgen edi. Tarıhta Túrkimenniń Hanjúneıt degen hany bolǵan. Hanjúneıt te keńes qysymynan qashyp Iran eline keledi. Osy ýaqytta Túrkimen basshylary men meniń atam aralasady. Atam dinı saýatty, túrkishe kitaptardy kóp oqyǵanynan bolar túrkimenderdiń ótinishimen olarǵa molda bolady. Bastapqyda qazaqtar Qotyr saraı degen eski úıdi qalypqa keltirip, sol jerde tura bastaıdy. Bir kúni aýǵandar men qazaqtar arasynda janjal bolyp, Taqan atam erligimen kózge túsedi. Bir ózi jıyrma jigitti baqanmen uryp, Qotyr saraıdaǵy jurttyń tynyshyn alǵan aýǵandardy sabasyna túsiredi. Keıinnen aýǵandar jınalyp kelip máseleniń mán-jaıyn túsingennen keıin eki halyq arasynda dostyq qarym-qatynas ornaıdy. Aýǵanstan jerinde 50 jyl turdyq, «qazaq» dep aýǵan halqy bizdi syılaıtyn.

- Aýǵan jerinde turǵanda qazaqtar qandaı kásippen shuǵyldandy? Kún-kóris qamy qandaı boldy? Ana tildi, salt-dástúrimizdi saqtaı aldyńyzdar ma?

- Gerat qalasyna kelip birneshe jyldan keıin qazaqtar qala ortalyǵynyń kóshelerinen toptasyp úı, jer alyp qonystana bastady. Atam túrkimenderden qol úzip, saýdamen aınalysa bastady. Atam túrik tilin bilgennen keıin jáne iskerligimen tabysqa jetti. Qarakól terisin satý, jańǵaq, piste jınaý maýsymdarynda atama baılar aqshalaryn aldyn ala tastap ketetin bolypty. Atam qııanat jasamaı saýdany adal isteıdi. Tabysqa jetken atam Gerat qalasynyń ortalyǵynan keń saraıdaı úlken úı salady. Meniń áli esimde, aýlanyń ortasynda úlken úı ornalasqan. Úıimizdiń janyndaǵy bes-alty dúkendi jalǵa beretin edik. Bizdiń úıdiń qasynda salynǵan úılerde týysqandarymyz turdy. Bulaı qonystaný atama da jaqsy bolatyn. Óıtkeni toptasyp otyrǵan qazaqqa ury-qary da batpaıtyn. Sonyń arqasynda Gerat qalasyndaǵy sáýletti úıde turyp, jaqsy ómir súrdik. Atam qazaqtar arasynan alǵash qajylyqqa ushaqpen barǵan adam. Qajy atanyp kelgennen keıin syrqattanyp ómirden ótti. Al, ákem atamnyń jolyn qýyp, kásippen aınalysty. Atamnyń senimdi túrkimen dosy meniń shesheme kilem toqýdy úıretedi. Negizi túrkimender basqa halyqqa bul ónerdi úıretýge qarsy bolady eken. Keıinnen kilem toqyp satýdy kásipke aınaldyrdyq. Bizdiń úı kilem toqýdy aýǵandar men qazaqtarǵa da úıretti. Keıinnen eksportqa shyǵyp, kásiptiń aýqymy ulǵaıdy. Túrkimender bizge renish bildirgenimen olarǵa da, jergilikti aýǵandar men qazaqtarǵa da bul kásip mol tabys ákeldi. Atam 1961 jyly ushaqpen Mekkege baryp, anamnyń birinshi toqyǵan kilemin sadaqa retinde Mekkeniń qabyrǵasyna qaǵyp óz paryzyn oryndaıdy. Atam úıimizdiń janynan úsh-tórt qazaq otbasynyń turýyna tegin úı beredi jáne basqa da qaıyrly jumystar istep, 1963 jyly qaıtys boldy.

Taqan atamnyń taǵy bir erligi, kerýen tartyp júrgeninde ózine bir qart ana uly men túıesin amanattaıdy. Jolda sol túıe joǵalyp ketedi. Taqan atam túıeni izdeýge shyǵyp, maldy urlaǵan aýǵanmen beldesip, túıeni aman-esen ıesine ákelip beredi. Jalpy qazaqtar óte eńbekqor boldy, aýǵan halqynan kem bolǵan joq.

Elý jyl Aýǵanstanda turǵanymyzda bir qazaq qyzyn aýǵandarǵa uzattyq, al ózimiz aýǵandardan kóp kelin túsirdik. Jat elde júrip salt-dástúrimizdi umytpaýǵa tyrystyq. Qazaqy qanymyzdy saqtadyq. Úıde qazaq tilinde, syrtta aýǵan tilinde sóılesetin edik. Bala kúnimizden tilimiz qazaqsha shyqty.

- Sonda sizder Keńes úkimeti Aýǵanstanǵa kirgen 1980 jyldary sol elde turyp jattyńyzdar ǵoı. Osy jerde meniń bilgim keletin bir másele bar. Keńes áskeri kirgenge deıin aýǵan eli qalaı ómir súrip jatty? Іshki jaǵdaı nege ýshyǵyp ketti? Sol zulmattan keıin nege Aýǵanstan esin jınaı almaı qaldy?

- Negizi Aýǵanstanda dinniń áseri úlken boldy. Ýnıversıtet ashý, ǵylym-bilimmen aınalysý, tipti poıyz júrgizýdiń ózi basqa dinnen kelgen is dep, qoǵam qabyldamady. Biraq halyq birtindep, kórshi Iran, Pákistan elderine jumys izdep baryp, órkenıet belgilerimen tanysa bastady. Birtindep el ishinde saıası partııalar paıda bolyp, olar elde ózgeris bolýyn talap etýge kiristi. Negizgi úsh iri uıym paıda boldy. Birinshisi Keńes úkimetiniń kommýnıstik partııasyn, ekinshisi Qytaıdyń kommýnıstik partııasyn, úshinshisi Ulybrıtanııa men batystyń saıasatyn qoldady. Osylardyń ishinen Keńes úkimetin qoldaýshy uıym el ishinde revolıýtsııa jasap, aqyrynda Keńes Odaǵynyń áskerleri Aýǵanstanǵa kirdi. Sol kezde modjahedter jastardy óz áskeriniń quramyna kúshtep ákete bastady. Áskerge alýǵa eki aǵamdy aýǵan modjahedteri úıge birneshe ret izdep keldi. Úlken aǵam Rafı Kabýl ýnıversıtetinde joǵary bilim alǵan qazaqtyń biri boldy. Ol sol kezde sheteldik qazaqtarǵa arnalǵan «Shalqar» gazetin aldyrtyp oqıtyn edi. Sondyqtan jergilikti turǵyndar oǵan «Keńes úkimetimen baılanysy bar» dep jalǵan jala japqan. Aǵalarymdy birneshe aı úıde jasyrdyq. Ákem shekarada saýda jasap kóp júrgendikten tanystary arqyly úlken aǵamdy bala-shaǵasymen Iran eline jiberdi. Eki ret úıimizge ury túsip, bar mal-múlkimizdi tonap ketti. Qolymyzdaǵy úsh tapanshany da tonaýshylar áketti. Jaǵdaıymyz nasharlady. 1981 jyly atam saldyrǵan keń saraıdy óte arzanǵa satyp, Iranǵa kóshtik. Iranda kúndelikti tamaǵymyzdy tabý úshin ár túrli jumys istedik. Aǵam kózi ashyq, oqyǵan azamat edi. Irandaǵy halyqaralyq kómek berýshi uıymdarǵa jaǵdaıyn aıtyp, Germanııaǵa kóshýge kvotaǵa jazyldy. Sodan, Germanııaǵa barý múmkindigi bolmaı, 1985 jyly aǵam otbasymen Danııaǵa kóshti. Aǵam Iranda turǵanynda da Gorgan qalasy ákimshiliginen kýpon alyp, qazaqtarǵa tarqatyp beretin. Kýpon arqyly bazarda azyq-túlikti jarty baǵasyna alýǵa bolatyn edi. Sóıtip aǵam Irandaǵy qazaqtarǵa da kómek jasady.

Eki aǵam, men jáne bir qaryndasymdy aǵam Danııaǵa shaqyrtyp aldy. Al bir ápkem turmysqa shyqqan edi, olar qazir Iranda turady. 1993 jyldan keıin Aýǵanstannan Iranǵa kelgen qazaqtardyń birshama bóligi Túrkııa eline kóship ketti. Qazir Danııadaǵy biz turatyn jerde ózimizdiń týys-týǵandar jáne onshaqty basqa qazaq otbasylary bar. Barlyǵyn qossaq, bizdiń mádenı ortalyqta alpys shaqty qazaq barmyz. Qazaqstannan Danııaǵa shamamen úsh júzdeı qazaq kóship kelipti. Bizder solardyń elý shaqtysyn tanımyz, aralasyp turamyz.

- Ákbar myrza, siz bir elden bir elge kóship júrgen kezde bala bolǵan ekensiz, mektepte oqý da qıynǵa soqqan sııaqty. Tolyq bilimdi sonda Eýropaǵa, Danııaǵa kelgen kezde aldyńyz ba? Qandaı mamandyqty ıgerdińiz? Qazir qandaı kásippen aınalysasyz?

- Men Danııaǵa on bes jasymda keldim. Sol jyly til úırený kýrsyna qatysýdy bastadym. On jeti jasymda alǵash mektep tabaldyryǵyn attadym. Men mektepke baratyn jyly Aýǵanstanda soǵys bastaldy, Iranǵa kelgesin oqý múmkindigi bolmady. Jas bala bolsaq ta jumys istep, aqsha taptyq. Aýǵannan kelgen adamdardy Iranda mektepke de almaıtyn. Danııaǵa kelgesin dat tili kýrsynan bólek, jazǵy demalysta naýbaıhanada jumys istedim. Úsh aı jumys istegennen keıin tilim praktıkalyq jaǵynan jaqsaryp qaldy. Meni on tórt kún mektepke praktıkaǵa jiberdi. 8 synyptan bastap mektepke qabyldandym. Ómiri mektep tabyldyryǵyn attamaǵan maǵan bastapqyda sabaqqa ilesý óte qıyn boldy. Men keıbir sabaqtardyń atyn da múlde estimegen edim. Mektepke barǵasyn bilimge degen qushtarlyǵym oıandy. Kún-tún demeı sabaq oqýmen boldym. Joǵary bolmasa da, eshbir sabaqtan tómen baǵa almaı mektepti bitirdim. Mektepten keıin óz beıimdiligime qaraı tehnıkalyq gımnazııaǵa túsip ınjener-tehnık mamandyǵyn ıgerip shyqtym. Danııada gımnazııa bitirgen jastar bir jyl qoǵamda praktıkadan ótetin, keıbiri shetelge baryp jumys isteıtin.

Men 1994 jyly Qazaqstanǵa keldim. Onyń sebebi 1991 jyly Danııaǵa Manash Qozybaev degen akademık aǵamyz kelgen edi. Kelý sebebi - Qazaqstannan tabylǵan altyn adamdy biz turatyn qalaǵa kórsetýge ákelipti. Aǵam bul jaıynda gazetten oqyp bilip, ony ákeme aıtypty. Ákem maǵan Qazaqstannan kelgen azamattardy taýyp, úıge shaqyryp kelýimdi tapsyrdy. Ol kisilerdiń qaı qonaqúıge túskenin bilmedim, sosyn qalanyń ortalyǵyna kelip kósheden izdeı bastadym. Kóshede kele jatyp túri qazaqqa uqsaıtyn bir aǵamyzdy kózim shaldy. Qasyna baryp aǵylshyn tilinde «saǵat neshe boldy?» dep suradym. Ol kisi sasqalaqtap jaýap bere almady, sodan baryp «qazaq» dep edim, meni qýana qushaǵyna basty. Oı baýyrymdap sol jerde tanystyǵymyz bastaldy. Ol kisi menimen birden erip ketken joq. Qonaq úıiniń janynan kezdesetin jerdi kórsetip, qaı ýaqytta keletinin aıtty. Aıtylǵan ýaqytta kólikpen mejeli jerge baryp, Manash Qozybev pen taǵy bir aǵamyzdy úıge ákeldim. Men Manash aǵalardy izdeýge ketkende ákem aǵama qoı soıyp ákelýdi tapsyrypty. Qalada turamyz, aǵam aýyldy jerge baryp qoı soıyp ákelipti. Qandastarymyzdy Danııa elinde qazaqy dástúrmen qarsy aldyq. Anam atajurttan kelgen qonaqtaryna qazaqy et ázirledi. Ákem astan keıin kelgen qonaqtarmen jaqyn tanysty. Meni aǵalarymyz aıtqan qazaq eliniń tarıhy jónindegi áńgimeler tolǵandyrdy. Sol kúnnen bastap Qazaqstanǵa degen qyzyǵýshylyǵym oıandy. Manash aǵam ákemnen ne qalaýyńyz bar degeninde, ákem meniń bolashaqta Qazaqstanǵa baratynymdy aıtty. Jáne elge barǵasyn Akbaryma jaqsy bir ana tárbıesin kórgen qyzǵa tanystyrýyn ótindi...

Sóıtip, 1994 jyly gımnazııany bitirdim. Sol jyly gazetten Qazaqstan men Danııanyń Aral teńizi balyǵyn aýlaý týraly josparyn kórip qaldym. Aral teńizinde ósetin kambala balyǵyn ósirýdi, aýlaýdy jáne sharýashylyqqa qajet qural-jabdyqtary beriledi eken. Osy jobanyń jaýapty adamdarymen habarlasyp, men de Qazaqstanǵa barǵym keletinin aıttym. Ol kisiler kelisim berip, toǵyz adam 1994 jyly Qazaqstanǵa keldik. Men elge qur qol kelmeıin dep gımnazııadan saıası, ekonomıka, ǵylymı baǵyttaǵy kitaptardy alyp keldim. Ákelgen kitaptarymdy Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetine tapsyrdym. Ýnıversıtet rektorynyń orynbasary Rýblına degen hanym stýdentterge Danııa týraly aıtyp berýimdi ótindi. Úsh júzge jýyq stýdentke Danııa jaıly aıtyp berdim, keıin stýdenttermen jaqyn aralasyp kettim. Ýnıversıtette jubaıym, balalarymnyń anasy Láılimen tanystym. Sóıtip eki jyl Qazaqstanda qalyp qoıdym. Sebebi, Láıli ýnıversıtettiń sońǵy kýrsyn aıaqtaıtyn edi. Obal bolmasyn dep oqýyn bitirýin kúttim.

Stýdent bola júrip qosymsha naýbaıhanada jumys istedim. Danııada jumys istegen saǵatyńa qaraı aqsha tólenetin. Qazaqstanǵa barǵanymda qaltamda ózim jınaǵan 10 myń dollar qarajatym boldy. Osy aqshammen Qazaqstanda eki jyl turyp, úılendim.


Injener bolýdy armandaǵan meniń oıym eki jyl Qazaqstanda júrgenimde ózgerdi. Sebebi ol kezde Qazaqstan ekonomıkasy óte tómen edi. 1996 jyly Danııaǵa kelgesin Orhos ekonomıkalyq ýnıversıtetine oqýǵa tústim. Ol Danııa eli men Eýropadaǵy eń úzdik oqý ordalarynyń biri edi. Armanym Qazaqstan ekonomıkasyn kóterýge qyzmet etý bolatyn. Ýnıversıtetti bitirgesin Qazaqstanǵa baryp jumys isteýge múmkindigim bolmady. Sebebi Qazaqstanda jumys isteý úshin Danııa azamattyǵynan shyǵyp, Qazaqstan azamattyǵyn alýym kerek boldy. Otbasym osynda qalatyn bolǵasyn Qazaqstanǵa bara almadym. Qyzmet jolymdy Danııanyń «Grundfos» degen kompanııasynyń satý bóliminen bastadym. 4 jyl sonda jumys istedim. Bul kompanııada 14 myń jumysshy bar edi, jylyna 3 mıllıard eýroǵa saýda jasaıtyn edi. 2009 jyly «Grundfos» kompanııasynyń bólimshesi Qazaqstanda ashyldy, men osy bólimsheniń ashylýyna qyzmet jasadym. Kompanııa bólimshesiniń jyldyq saýda mólsheri 11 mıllıon dollarǵa deıin jetti. Biraq, basqa memleketterge qaraǵanda bul qarajat tym az edi. Men bastyǵymmen kelisip, Qazaqstanǵa bólimsheniń basshysy bolyp barýdy oıladym. Biraq, bastyǵym aýysyp ketkesin, keıingi kelgen basshy meniń josparymdy qoldamady. Josparym oryndalmaıtyn boldy dedim de, «Vestas» kompanııasynyń satyp alý bólimine sarapshy bolyp aýystym. 2017 jyly Dýbaıda jumys isteýime usynys túsip, sol jaqta eńbek ettim. Danııaǵa qaıtyp kelgesin «Siemens» kompanııasynyń ortalyq keńsesine jumysqa kirdim, qazir sonda qyzmet istep jatyrmyn.

- Siz Danııada qandastarymyzdyń basyn biriktirip, qazaq mádenı ortalyǵyn qurǵan ekensiz. Bul elde shamamen qansha qazaq turady? Jıi bas qosyp turasyzdar ma? Atamekenmen qarym-qatynas qalaı? Qandaı usynys-tilekterińiz bar?

- Danııa memleketinde halyq qoǵamdyq sharalarǵa jıi aralasady. 2005 jyly Danııa elindegi qazaqtardyń basyn biriktirip, qazaq mádenı ortalyǵyn quryp, zańdy tirkettim. Qazir Eýropa qazaqtarynyń mádenı ortalyqtarymen birlese tyǵyz jumys isteıdi. Eýropadaǵy qazaqtardyń quryltaıyna qatysyp júrip, qoǵamdyq sharalardy belsendi uıymdastyratyn inilerimniń birine Danııadaǵy mádenı ortalyqty basqarý qyzmetin berdim. Ózim Eýropa qazaqtary mádenı ortalyǵynyń jumysyna aralastym. Eýropa qazaqtary jylyna bir ret jeksenbi kúndi belgilep, jınalatyn edik. Qolymyzdan kelgeninshe Dúnıejúzi qazaqtarynyń qaýymdastyǵymen birlesip sporttyq, mádenı, ádebı, rýhanı sharalardy ótkizdik. Fınlıandııadan Áıken apa (tarıhshy), Shveıtsarııadan Serik (dáriger), Germanııadan Nazym Saqaı (ǵylym doktory) tórteýimiz jınalyp, «Naýryz» tobyn ashyp, jumys istep jatyrmyz. Úsh jyldan beri qazaqtardyń basyn qosyp, Germanııanyń Gambýrg jáne Nýrymbe qalalary, Belgııanyń Antverpen qalasynda Naýryz merekesin úzbeı ótkizdik. Bıyl Germanııanyń Kassel qalasynda «Naýryz» merekesin toılaýdy josparlaǵan edik. Endi buıyrsa kelesi jyly ótkizemiz. Osy sharalarǵa belsendi qatysyp jatyrmyn. Eýropadaǵy qazaqtar bir-birin durys tanymaıdy jáne aramyzda ózge ult ókilderimen úılengen azamattar da bar. Sol sebepti barlyq qandastardy bir-birimen tanystyryp, atajurttaǵy jańa jylymyz «Naýryz» merekesin kórsin degen nıetpen jumysty qolǵa aldyq. Keıingi urpaqqa ulttyq salt-dástúrimizdi kórsetýge kúsh salyp jatyrmyz.

Shetelde turatyn azamattar týǵan eline kómek qarajat jiberip jatady. Mysaly, Túrik kásipkerleri elderine qarjylaı kómek beredi. Osy maqsatta birneshe azamat Qazaqstandaǵy qandastarymyzǵa kómek jiberý jumysyn bastadyq. Danııa memleketi tarapynan da qarajat berilýin uıymdastyryp jatyrmyz. Sebebi, Danııa jyl saıyn belgili bir mólsherde sheteldegi memleketterge kómek jiberedi. Sońǵy ýaqytta Qazaqstanda baspanasyz qalǵan jáne aýrýǵa shaldyqqan qos azamatty Facebook jelisinen kórip, qolymyzdan kelgeninshe qol ushyn sozdyq. Eldegi aýqatty aǵalar men inilerimiz de qolyndaǵy barymen bólisse degen tilegim bar.

Atajurtpen qaı ýaqytta bolsyn baılanysty saqtaǵymyz keledi. Ózim osy maqsatta jıyrma jyldan beri úzbeı júmys istep kelemin. 1995-1996 jyldary atajurttaǵy Dúnıejúzi qazaqtarynyń qaýymdastyǵynda alty aı jumys istep, mashınkamen jazý jazyp otyrǵan apaılarǵa kompıýter qoldanýdy úırettim. Ol ýaqytta elimiz táýelsizdik alyp, halqymyzǵa bostandyq tıgenine júregimiz jaryla qýanǵan edik. Qaýymdastyq tóraǵasynyń birinshi orynbasary bolǵan Qaldarbek Naımanbaev, Talǵat Mamashev aǵalarymyzben Eýropa qazaqtarynyń birneshe quryltaıyn tabysty ótkizdik. Qazir jan-jaqta júrgen Eýropa qazaqtarynyń basyn qosyp, mádenı sharalar ótkizýdi josparlap otyrmyz. Ony uıymdastyrýǵa Dúnıejúzi qazaqtary qaýymdastyǵy men «Otandastar qory» da muryndyq bolmaq. Álemdi jaýlaǵan indetke baılanysty karantın kezinde «Otandastar qory» ótkizgen 12 mamyr kúngi onlaın konferentsııada kóptegen tamasha usynystar aıtylyp, joba-josparlar ortaǵa salyndy. Men «Otandastar qory» usynyp otyrǵan «Qazaq kartasy» atty jobany qoldaımyn. Sebebi atalǵan joba sheńberinde kóptegen kedergilerdi eńserýge múmkindik týar edi. Qazaqstan egemendik alǵan ýaqyttan beri osy máseleni qozǵaǵan edik. Bizge eki azamattyq berilip atajurtymyzǵa emin-erkin baryp turýymyzǵa, kásip ashyp, jumys isteýimizge jaǵdaı jasalǵanyn qaladyq. Endi mine, «Qazaq kartasy» arqyly alystaǵy qandastardyń atajurtqa barýyna jol ashylady degen aqjoltaı habardy estidik. Sheteldegi qandastarymyz Qazaqstanda turaqtap turýyna, jekemenshigine úı, jer alyp kásip ashýyna da jaǵdaı jasalar edi.

«Adam myń jasamaıdy, urpaǵy myń jasaıdy» deıdi halqymyz. Týǵan el men jerdiń qadirin alystaǵy qandastarymyz jaqsy biledi. Bizdiń qolymyz jetpegen ıgilikti jumystyń shapaǵatyn urpaǵymyz kórip, «Qazaq kartasy» iske qosylsa degen tilegim bar.

- Suhbatyńyzǵa kóp rahmet!


Suhbattasqan Erkin Baıǵabyluly.


Bizdiń kanalymyzǵa jazylyńyz:

Bólisińiz:
Zagrýzka...
Pikir qaldyrý
+7
Jiberý
Sondaı-aq... oqyńyz
Zagrýzka...
ONLAIN QYZMETKERLER
REDAKTOR
Gúlmıra Alıakparova
Gúlmıra Alıakparova
954-059
REDAKTOR
Janıbek Amangeldı
Janıbek Amangeldı
954-059
REDAKTOR
Aıdar Ospanalıev
Aıdar Ospanalıev
954-059

MURAǴAT