«Ulttyq rýhanı jańǵyrý»: Pýblıtsıstıkalyq mátinder korpýsynyń tusaýkeseri ótti
2021 jylǵy 24 jeltoqsan 22:28

«Ulttyq rýhanı jańǵyrý»: Pýblıtsıstıkalyq mátinder korpýsynyń tusaýkeseri ótti

NUR-SULTAN. QazAqparat – QR Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Til saıasaty komıteti Sh.Shaıahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy «Qazaq tili ulttyq korpýsy pýblıtsıstıkalyq mátinder kishi korpýsynyń» tusaýkeser rásimin ótkizdi.

Elimizde qabyldanǵan «Ulttyq rýhanı jańǵyrý» ulttyq jobasynyń quramynda til saıasatyn iske asyrýdy kózdeıtin arnaýly baǵytynyń biri – qazaq tili ulttyq korpýsynyń pýblıtsıstıkalyq mátinder kishi korpýsy.

Lıngvıstıkalyq korpýs – tildik qubylystardy (ásirese sóz, frazalardy) izdeýdi jeńildetetin belgili bir tildegi jazbasha jáne aýyzsha mátinderdiń elektrondy túrde jınaqtalǵan aqparattyq-anyqtamalyq bazasy. Ol izdeý nátıjesin tabıǵı kontekste kórsetedi. Korpýstyń maqsaty – til resýrstaryn jınaqtap, tildi normalandyrý, júıelendirý, nátıjesin kópshilik tutynýshyǵa paıdalanýǵa usyný.

Korpýstyń tusaýkeser rásimin Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Til saıasaty komıtetiniń tóraǵasy Ádilbek Qaba ashty. «Aldaǵy ýaqytta qazaq tili ulttyq korpýsy mátindik bazasynyń kólemin arttyramyz. Korpýs – degenimiz belgili bir tildegi mátinderdiń elektrondy túrde jınaqtalýyna negizdelgen aqparattyq-anyqtamalyq júıe. Ulttyq korpýstar tildi ana tili nemese shettili retinde úıretý úshin de mańyzdy», - dedi ol.

Tanystyrylym barysynda joba jetekshisi fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, qaýymdastyrylǵan professor Nurlyhan Aıtova: «Álemde oqýlyqtar men oqý baǵdarlamalary qazir korpýsqa baǵyttalǵan. Kez kelgen sheteldik, mektep oqýshysy, muǵalim, jýrnalıst, redaktor jáne jazýshy korpýsty qoldana otyryp, beıtanys sózdi nemese grammatıkalyq formanyń qoldaný erekshelikterin tez jáne tıimdi teksere alady. Ulttyq korpýs aldymen tildiń leksıkasy men grammatıkasyn, ondaǵy júzdegen jyldar boıy bolǵan ózgeristerdi ǵylymı zertteý úshin qajet. Qazirgi tehnologııalyq damýdyń arqasynda aqparatty izdeýdi ońtaılandyrdy», - dep atap ótti.

Pýblıtsıstıkalyq mátinder korpýsy buqaralyq aqparat quraldary materıaldaryn bir bazaǵa jınaqtap, onyń teorııalyq jáne qoldanbaly zertteýlerge paıdalanýǵa, túrli sózdikter qurastyrýǵa, tildi oqytýda qoldanýǵa yńǵaıly ári qoljetimdi etedi. Bul korpýsqa «Egemen Qazaqstan», «Ana tili», «Qazaq ádebıeti», «Zań», «Túrkistan» gazetteriniń sońǵy jyldardaǵy materıaldary derekkóz retinde alyndy.

Jobany Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Til saıasaty komıtetiniń memlekettik tapsyrmasymen «Shaısultan Shaıahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy ázirledi.

Joba jetekshisi – fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, qaýymdastyrylǵan professor Nurlyhan Aıtova, ІT jabdyqtaý boıynsha jetekshisi – Móldir Baqytqyzy. Joba jumysyna A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýty, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti, Nazarbaev Ýnıversıtet, Qazaq ulttyq qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıteti, Abylaı han atyndaǵy Qazaq halyqaralyq qatynastar jáne álem tilderi ýnıversıteti, Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik memlekettik ýnıversıteti, Baıishev ýnıversıteti, «Minialgo» JShS, «Qazkitap baspasy» JShS mamandary qatysty.

Ulttyq korpýs – qazaq tiliniń bir júıege toǵystyrylǵan barsha tildik materıaldarynyń bazasy bolýymen birge memlekettik tildiń vırtýaldy keńistiktegi qoldanysyn, semantıkalyq keńistigin keńeıtýdiń, aqparattyq taralymyn arttyrýdyń, tildik resýrsty jappaı qoljetimdi etýdiń tetigi.

Tsıfrlandyrylǵan júıe túrindegi qazaq tildegi mátinder bazasy – ulttyq tilimizdiń ómir súrýiniń belgili bir kezeńinde ádebı til stılderiniń, tildik qoldanystardyń barlyq túrlerin jınaqtap, tutynýshylarǵa jetkizýshi aqparattyq-anyqtamalyq ashyq júıe.

Іs-sharaǵa ǵalymdar, til bilimi jáne ІT salasy mamandary, zııaly qaýym jáne BAQ ókilderi qatysty.


«Qazaq tiliniń ulttyq kishi korpýsy úlken bastama. Álem tsıfrlandyrýǵa kóship jatqanda kóshten qalmaı ilesý, qazaq tiliniń matrıtsasyn jasaý úlken qadam. Jalpy joba bolashaǵynan úlken úmit kútip, sáttilik tileımin», - dedi QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty Qazybek Isa.

Korpýs tanystyrylymyna Reseı, Bashqurtstan, Tatarstan, Qyrǵyzstan ǵalymdary qatysyp, jobaǵa óz baǵa, usynystaryn bildirdi.

«Atalmysh korpýstyń orys, aǵylshyn tilderinde jumys jasaýy ózge ult ókilderiniń qoldanýyna úlken múmkindik beredi. Bul erekshe atap ótetin jetistik. Sonymen qatar, dızaıny naqty, túsinikti, korpýs standarttaryna saı jáne nusqaýlyǵy joǵary deńgeıde jasalǵan. Menińshe mobıldi nusqasy iske qosylsa, tutynýshylar úshin tıimdi bolar edi»,- dedi tatar tiliniń ulttyq korpýsyn ázirleýshi Mansýr Saıhýnov.

Shara sońy pikir almasyp, usynystar bildirýmen jalǵasty.

Avtor:
Tilshi

Jańalyqtar

MURAǴAT