Ulttyq aspapty ulyqtaý – búgin qazaqstandyqtar Dombyra kúnin atap ótedi
2022 jylǵy 3 shilde 07:34

Ulttyq aspapty ulyqtaý – búgin qazaqstandyqtar Dombyra kúnin atap ótedi

NUR-SULTAN. QazAqparat – Jyl saıyn shildeniń alǵashqy jeksenbisinde elimizde Ulttyq dombyra kúni atalyp ótedi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.

Bul mereke QR Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń jarlyǵymen 2018 jyldan beri toılanyp keledi.

2018 jyldyń 13 maýsymynda qoǵamdy ulttyq mádenıet pen biregeılikti saqtaý men qaıta jańǵyrtý ıdeıasynyń tóńireginde odan ári toptastyrý maqsatynda shildeniń birinshi jeksenbisin Ulttyq dombyra kúni retinde belgileý týraly Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵy jaryq kórdi. Sol jyly shildedegi alǵashqy jeksenbi 1-i kúnine dóp kelip, elordanyń «Qazaq Eli» monýmenti aldynda jınalǵan eki myńnan astam mýzykant «Kóńil ashar», «Adaı», «Balbyraýyn», «Erke sylqym», «Saryarqa» kúılerin oryndaǵan edi.

Zertteýshilerdiń aıtýynsha, dombyra týraly alǵashqy ǵylymı derekter ál Farabıdiń jazbalarynda «tambýr» degen atpen kezdesedi. El aýzyndaǵy ańyz boıynsha áıgili Shyńǵys hanǵa Joshynyń ólimin jetkizgen de dombyra edi.

Áıgili Ózbekáli Jánibekov jazbalarynda qazaq dombyrasy 9 perneli bolǵan dep aıtylady. 2008 jyly Mońǵolııa arheologtary Altaıdyń sol eldegi bóliginen bizdiń zamanymyzdyń V ǵasyryna jatatyn kóne aspap taýyp, keıin ony zerttegen Qarjaýbaı Sartqojauly elge kóshirmesin aldyrǵan bolatyn. Túrkolog ǵalymnyń aıtýynsha, sol «ata dombyrada» da 9 perne bolǵan.

Qazaq jerindegi balbal tastardyń arasynda dombyraǵa uqsas aspap ustap turǵan beıneler de kezdesedi. Úńgirler men syntastarda, qysh músinderde de dombyra ustaǵan adam beınesi jıi kezdesedi. Osylarǵa súıenip, dombarynyń tarıhy 5 myń jyldan asady deıtin teorııa bar.

Dombyranyń ǵylym negizde reformaǵa túsýi Ahmet Jubanovtyń kezinde boldy. Qaıratker Reseıdiń Týla ólkesindegi aspap sheberleriniń áýletinen shyqqan Borıs jáne Emmanýıl Romanenkolarmen birlesip, qazaq dombyrasyn orkestrge beıimdeýinen dombyra evolıýtsııasynyń sheshýshi kezeńi bastalady.

Sonymen birge, HH ǵasyrda qazaq dombyrasynyń 7 túri qoldanystan shyǵyp qalǵan degen derekter bar.

Qazir Ulttyq dombyra kúni birqatar óńirde perzenthanada jańa týǵan sábılerge dombyra, balalarǵa arnalǵan kıim, kondıterlik jáne sút ónimderi syılanady.

Sonymen birge, Túrkistan oblysynda Túlkibastan bastaý alǵan «Mektebińe dombyra syıla» aktsııasy ózge aýdandarǵa estafeta retinde usynyldy.

Al mamyr aıynda elordadaǵy mektepterdiń birinde «Eń aýqymdy dombyra sabaǵy» ótti, onda myńnan astam oqýshy qatysty. Dombyra sabaǵyn Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri Aıtjan Toqtaǵan ótkizgen. Oqýshylar «Saryarqa», «Balbyraýyn», «Erkem-aı», «Keńes», «Jastar bıi» syndy tanymal kúılerdi oryndaǵan.

Bul dombyra sabaǵy Gınnestiń rekordtar kitabyna enýi múmkin.

Keıinirek, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev aýqymdy dombyra sabaǵyn ótkizgen Aıtjan Toqtaǵanǵa alǵys bildirdi.

Bıyl da jańadan qurylǵan Jetisý oblysynyń Qarabulaq aýylynda 500 bala bir mezette kúı tartty.


Seriktester jańalyqtary

Jańalyqtar

Úrdis

MURAǴAT