+7 (701) 759 90 19
USD 427.15 EUR 519.12
RUB 5.96 CNY 66.84
Jańalyqtar

Túrkistan saparynyń qorytyndysy: Elbasyǵa Kúltóbedegi qalpyna keltirilgen tarıhı nysandar týraly aıtyldy

2021 jylǵy 13 mamyr 17:58
Bólisińiz:
Túrkistan saparynyń qorytyndysy: Elbasyǵa  Kúltóbedegi qalpyna keltirilgen tarıhı nysandar týraly aıtyldy

TÚRKІSTAN. QazAqparat – Jaqynda Túrkistanǵa sapary barysynda Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti-Elbasy Nursultan Nazarbaev ashyq aspan astyndaǵy «Kúltóbe qalashyǵy» arheologııalyq saıabaǵyn qurý jobasymen tanysqan bolatyn. Atalǵan jobany Eýrazııalyq toptyń qarjylaı qoldaýymen Qazaq ǵylymı-zertteý mádenıet ınstıtýty júzege asyryp jatyr.

Aıta keterligi, Túrkistanǵa arnalǵan zákirlik nysandardyń tizimin bekite otyryp, Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Nazarbaev ulan-ǵaıyr Eýrazııa halyqtary mádenıetteriniń yqpaldastyq jáne ózara áser etý protsesterin zertteýdegi basty eskertkish retinde Kúltóbe qalashyǵynyń mańyzdy ekenin atap ótken bolatyn. Munda 2019 jyldan beri «Kúltóbe qalashyǵynyń tarıhı nysandaryn restavratsııalaý» atty mádenı murany saqtaý jónindegi ǵylymı joba – ERG-diń Qazaq ǵylymı-zertteý mádenıet ınstıtýtymen yntymaqtasa júzege asyryp jatqan aýqymdy jáne áleýmettik basym jobalarynyń biri. Bul joba Elbasy Nursultan Nazarbaevqa jáne Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevqa birneshe ret tanystyrylǵan bolatyn. Sonymen qatar, joba Premer-mınıstri Asqar Mamınniń de erekshe baqylaýynda. Túrkistanǵa sapary aıasynda Nursultan Nazarbaevqa Kúltóbedegi eki jylda atqarylǵan jumys nátıjeleri men aldaǵy ýaqytqa arnalǵan josparlar usynyldy.

Toqtala ketetin jaıt, Qazaqstan ǵalymdarynyń júrgizgen zertteýleri búkil túrki áleminiń rýhanı astanasyna aınalǵan Túrkistannyń Ortalyq Azııadaǵy eń kóne qalalardyń biri ekenin dáleldegen edi.

«Qazirgi ýaqytta ejelgi Túrkistan qalasynyń túp negizi Kúltóbe qalashyǵynan bastalǵanyna, al krest tárizdes formadaǵy alǵashqy monýmentaldy ǵımarat I–II ǵasyrlarǵa tıesili ekenine tikeleı dálelder bar, - dep atap ótti «Qazaq ǵylymı-zertteý mádenıet ınstıtýty» JShS Bas dırektory, fılosofııa doktory (PhD) Andreı Hazbýlatov. – Birte-birte osy ǵımarattyń aınalasynda qalanyń qamaly, shahrıstany jáne rabaty salyndy. Bul keıinnen Uly Jibek jolyndaǵy mańyzdy saıası, ekonomıkalyq jáne mádenı ortalyqtardyń birine, al XVI ǵasyrdyń aıaǵynan XVII ǵasyrdyń 30-jyldaryna deıin Qazaq handyǵynyń astanasyna aınaldy».

Sońǵy eki jyl boıy 30 gektar aýmaqta júrgizilgen ǵylymı-zertteý jumystarynyń barysynda shyn máninde teńdesi joq ǵımarat oryndary tabylǵan edi. Olardyń arasynda X-XII ǵasyrlardaǵy qurbandyq shalý oryndary kesheni, ıAsaýı ordeni izbasarlarynyń mekeni-XVII-XIX ǵasyrlardaǵy hannyń zikir etý orny jáne sopylardyń basqa da dinı ǵımarattary. Sonymen qatar, arheologtar erte orta ǵasyrlardan bastap HH ǵasyrdyń basyna deıin paıdalanylǵan turǵyn jáne qolóner oramdaryn, juma meshitin, XVIII-XIX ǵasyrlardaǵy oramdyq meshitti jáne basqa da tarıhı nysandardy tapty. Qazirgi ýaqytta toǵyz zákirlik nysan qalpyna keltirildi. Jyl sońyna deıin taǵy 16 nysandy qalpyna keltirýdi aıaqtaý josparlanýda.

«Jalpy, Kúltóbe zertteýleri dáýirler toǵysyndaǵy Túrkistannyń úzdiksiz damý kórinisin kóz aldyǵa elestetýge múmkindik beredi», - dep sózin tolyqtyrdy Andreı Hazbýlatov. – Ol túrki áleminiń rýhanı ortalyǵynyń asyl muraǵa baı tarıhyn kórsetedi. Osynyń ózi – qurylyp jatqan «Kúltóbe qalashyǵy» arheologııalyq saıabaǵynyń ereksheligin kórsetedi. Eń kóne ári óńdelmegen sáýleti bar mundaı saıabaq analogtaryna Ózbekstandaǵy eski Termez eskertkishteri, Túrkııadaǵy Anı, Italııadaǵy Pompeı, AQSh-taǵy San-Agýstın jáne basqalaryn jatqyzýǵa bolady. ıÝNESKO-nyń álemdik mura eskertkishteriniń býferlik aımaqtarynda arheologııalyq saıabaqtar salý – qazirgi ýaqytta mádenı murany saqtaýdyń eń ozyq tájirıbesi».

Qazba jumystary kezinde Kúltóbe qalashyǵynan 15 000-nan astam qysh synyqtary, 1000-nan astam kóne monetalar, sonyń ishinde ıAsy-Túrkistan qalasyndaǵy aqsha saraıynyń monetalary, altyn, kúmis, mys zergerlik buıymdary jáne basqa da kóptegen qyzyqty jádigerler tabyldy.

«Kúltóbe qalashyǵynyń tarıhı nysandaryn restavratsııalaý» atty úsh jyldyq ǵylymı joba bıyl aıaqtalady. Sodan keıin munda kelgen árbir adam ejelgi qalanyń kóshelerimen serýendep, birneshe ǵasyr buryn munda halyqtyń qalaı ómir súrgenin elestete alady. Týrıster de jergilikti qolónershilerdiń qanshalyqty talantty jáne sheber ekenin kórsetetin jádigerlermen tanysady.

Qalashyqta arheologııalyq izdenister men restavratsııalaý jumystary aıaqtalǵannan keıin aýmaqty abattandyrý jumystary qolǵa alynbaq. Bul rette negizgi jaýapkershilik jergilikti atqarýshy organdarǵa júkteledi. Abattandyrý aıasynda negizgi tarıhı nysandardy kólegeıleıtin, olardy joıylýdan saqtap, qorǵaıtyn arnaıy kúmbezder ornatý qajet. Sonymen qatar, salynyp jatqan saıabaqtyń aýmaǵyna jaıaý júrginshiler joldary tóselip, aǵashtar otyrǵyzylady, kógaldandyrý jumystary atqarylady. Túrkistan oblysy ákiminiń orynbasary Arman Jetpisbaevtyń aıtýynsha, arheologııalyq saıabaq aýmaǵynda abattandyrý jumystary kelesi jyly aıaqtalýy tıis.


Bizdiń kanalymyzǵa jazylyńyz:

Bólisińiz:
Sondaı-aq... oqyńyz
Pikir qaldyrý
+7
Jiberý
ONLAIN QYZMETKERLER
REDAKTOR
Kojakeldıev E.
Kojakeldıev E.
954-059
REDAKTOR
Aıdar Ospanalıev
Aıdar Ospanalıev
954-059
REDAKTOR
Janat Qapalbaeva
Janat Qapalbaeva
954-059

MURAǴAT