+7 (701) 759 90 19
USD 412.55 EUR 465.73
RUB 5.79 CNY 58.91
Jańalyqtar

Saıası qurbandyqqa ushyraǵandardyń birde-biri belgisiz qalmaýy tıis - ǵalym

2020 jylǵy 30 mamyr 13:29
Bólisińiz:
Saıası qurbandyqqa ushyraǵandardyń birde-biri belgisiz qalmaýy tıis - ǵalym

NUR-SULTAN. QazAqparat - Keler urpaqqa saıası qýǵyn-súrginge ushyraǵan aty-jóni belgisiz birde-bir adam qalmaýy kerek. Mundaı pikirdi L.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti Tarıh fakýltetiniń dekany Tilegen Sadyqov bildirdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.

Uqsas jańalyqtar
Prezıdent koronavırýsqa qatysty ahýaldy jaqsartýǵa Úkimetke eki apta berdi Búgin Prezıdenttiń tóraǵalyǵymen Úkimettiń keńeıtilgen otyrysy ótedi QR Prezıdenti ekonomıkalyq ósimdi qalpyna keltirýge «Astana» HQO-ny jumyldyrýdy tapsyrdy

«Jyl saıyn atalap ótiletin 31 mamyr - Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúni dep atalady. Shynynda da keshegi keńestik tolıtarlyq júıe kezinde eń kóp zardap sheken el - Qazaqstan, halyq - qazaq halqy. 1997 jyly Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń sheshimimen osy kún Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn eske alý kúni retinde jarııalanǵany málim. Táýelsiz zamandaǵy tarıh betterinde óte mańyzdy oryn alyp otyrǵan másele - sol kezeńde zobalańǵa, qýǵyn-súrginge ushyraǵan adamdardyń atyn jańǵyrtý, tarıhyn zertteý. Búginde kóptegen tarıhshylar dál osy máselemen aınalysyp jatyr. Qarap otyrsańyzdar, keshegi keńestik dáýirde, 30-shy jyldardyń ortasynan bastap 50-shy jyldardyń sońǵy ekinshi jartysyna deıin qazaq dalasy lagerge aınalǵan eken», - dedi ǵalym.

Dál osy taqyrypqa biraz qalam tartqan ǵalymnyń esebi boıynsha Qazaqstan jerinde sol ýaqytta 60-qa jýyq lager jáne onyń bólimsheleri bolǵan.

«Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaevtyń úndeýinde aıtylǵandaı, 5 mıllıonǵa jýyq adam qazaq jerine eriksiz jer aýdaryldy. Qazaqstannyń ózinde 100 myń adam tutqynǵa alynyp, onyń 20 myńy atylyp ketti. Shyn mánisinde, muny tolyq anyqtaıtyn derekter bolýǵa tıis. ıAǵnı, tarıhı betindegi osynaý olqylyqtyń ornyn toltyrýymyz qajet. Bir ǵana Ortalyq Qazaqstan aımaǵynda úlken-úlken lagerler boldy. Memleket basshysy úndeýinde aıtylǵan ALJIR 1934 jyly quryldy. Sol kezeńdegi keńes úkimeti totalıtarlyq júıesiniń saıasatyna baılanysty ChSIR - «chlen semı ızmennıka rodıny» degen boldy. Stalınniń, onyń aınalasyndaǵy adamdardyń logıkasy óte dóreki edi. ıAǵnı, «Eger sol otbasynyń basshysy halyq jaýy bolsa, onda ony jubaıynyń, balalarynyń bilmeýi múmkin emes. Al oǵan qarsy shyqpasa, olar da halyq jaýy, soǵan tilektes» degenge saıady. Soǵan baılanysty joǵaryda atalǵan ALJIR ashyldy. Qazaqstandaǵy eń úlken lager KARLAG 30-shy jyldardyń basynda quryldy. Soǵys kezinde, soǵystan keıin 40 myńǵa deıin tutqyn dál osy lagerde boldy. Qazir tústi metallýrgııa alyby bolǵan Jezqazǵan jerinde ataqty Steplag boldy», - dedi fakýltet dekany.

Osy rette Tilegen Sadyqov Prezıdenttiń saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý úshin arnaıy memlekettik komıssııa qurý bastamasy óte durys sheshim dep esepteıtindigin basa aıtady.

«Tarıhtyń aqtańdaq betteriniń aıtylǵanynan aıtylmaǵany kóp. Arhıv qoınaýyn kóterip, ǵalymdar, osyǵan qatysy bar saıası jáne memlekettik tulǵalardy jumyldyra otyryp, áli de esimi atalmaǵan, belgisiz bolyp qalǵan tulǵalardyń atyn jaryqqa shyǵarý kerek. Súttiń betine shyǵatyn qaımaq bolǵan qazaqtyń birtýar azamattary qurban bolyp ketti. Ujymdastyrý saıasaty tusynda da biz 3,5-4 mln adamymyzdan aıyryldyq dep otyrmyz. Ujymdastyrý kezinde de eń kóp zardap shekken - qazaq halqy. Bul da urda-jyq saıasattyń zardaby. Ýkraındyqtar muny asharshylyq dep jarııalap, onyń qaıǵy-qasiretin zertteý ústinde. Olardyń dereginshe, ýkraındyqtardyń 10 paıyzy zardapqa ushyraǵan eken. Al sol kezeńde qazaqtyń jartysy qýǵyn-súrginge, qyrǵynǵa ushyrap ketti. Osynyń bárin búgingi urpaq, tarıhshylar, ǵalymdar memleket deńgeıinde kótermese qalaı bolmaq? Keler urpaqqa qurbandyqqa ushyraǵan aty-jóni belgisiz birde-bir adam qalmaýy kerek. Sondyqtan bul úndeýdi óte durys qabyldadym. Memlekettik komıssııa quramyna tek sheneýikter kirmeýi tıis. Oǵan tikeleı múddeli basshylyqpen qatar ǵalymdar, zertteýshiler kirýi qajet. Arhıv betterin áli de qoparýǵa tıispiz. Іshki ister, prokýratýra syndy mekemelerdiń arhıvterin kóterýimiz kerek. Sonda kóp materıal tabylady. Prezıdent tapsyrmasymen qurylatyn memlekettik komıssııa mindetine sol kiredi der edim», - dedi ǵalym.


Bizdiń kanalymyzǵa jazylyńyz:

Bólisińiz:

Avtor:

Marlan Jıembaı

Zagrýzka...
Pikir qaldyrý
+7
Jiberý
Sondaı-aq... oqyńyz
Zagrýzka...
ONLAIN QYZMETKERLER
REDAKTOR
Gúlmıra Alıakparova
Gúlmıra Alıakparova
954-059
REDAKTOR
Bakytjan Erbasov
Bakytjan Erbasov
954-059
REDAKTOR
Janıbek Amangeldı
Janıbek Amangeldı
954-059

MURAǴAT