+7 (701) 759 90 19
USD 426.01 EUR 493.75
RUB 6.05 CNY 66.62
Jańalyqtar

Orbulaq shaıqasyna - 374 jyl

2017 jylǵy 1 shilde 05:37
Bólisińiz:
 Orbulaq shaıqasyna - 374 jyl

ASTANA. QazAqparat - Álem tarıhynda ańyzǵa aınalyp, adamzattyń esinde qalǵan uly shaıqastar týraly derekter jeterlik. Máselen, 300 áskermen ǵana 200 myńdyq parsy áskerine qarsy soǵysqan spartalyqtardyń erligi kúni búginge deıin adamzat balasynyń aýzynan túspeı keledi. Dúnıeni dúr silkindirip, ataq-aıbary alty qurlyqty aralap ketpese de, qazaq tarıhyndaǵy Orbulaq shaıqasyn spartalyqtardyń erligimen salystyrýǵa bolady. Bar-joǵy 600 áskermen jońǵardyń muzdaı qarýlanǵan 10 myń áskeriniń betin qaıtarǵan Jáńgir hannyń erligi el jadynan eshqashan óshpesi anyq. Sol qazaq tarıhyndaǵy sheshýshi soǵystardyń birine aınalǵan Orbulaq shaıqasyna 1 shildede 374 jyl tolady.

Qazaq pen jońǵardyń arasyndaǵy ǵasyrdan astam ýaqytqa sozylǵan soǵys kóshpeli ári jaýynger eki eldi tıtyqtatyp jiberdi. Qos handyq bir-birine alma kezek shabýyldady. Alaıda memleket qurý baqyty eki ulttyń tek birine ǵana buıyrdy. Qazaq halqy táýelsiz el atandy, tarıh tórinen ózine tıesili úlesine qol jetkizdi. Biraq, batyr babalar qan men terin qatar tókpegende, búgingi mamyrajaı kúnge jeter me edik?..

Ataqty Orbulaq shaıqasynyń shebinde Esim hannyń uly Jáńgir men jońǵardyń jolbarystaı aıbatty Batyr qońtaıshysy tur edi. Qazaqqa tutqıyldan tıgen, jońǵarlardyń kezekti jortýyly 1643 jyldyń shilde aıynda bastalǵan. Orystyń elshisi Gavrııl Ilın men HVІІІ ǵasyrdyń tarıhshysy I.Fısherdiń derekterin keltirgen tarıh ǵylymdarynyń doktory Bolatbek Násenov «Jáńgir tastardyń arasynan bekinis qazyp, oǵan 300 adamdy otyrǵyzyp qoıdy. Ózi 300-deı áskermen tastyń arǵy jaǵynda olardy qorǵaýǵa daıyn turdy. Taıshy atty áskerı adamdarymen bekiniske shabýyl jasady. Sol bekiniste Qontaıshynyń kóptegen adamyn joıyp jiberdi» dep keltirgen. «Tutqıyldan basamyz» dep kele jatqan jaý áskeriniń ózi oıda-joqta osylaı tyǵyryqqa tap bolǵan.

Jońǵarlar taǵdyrmen oınamaı, keıin sheginýi batyr Jáńgirge qanat bitiredi. Oqıǵa aıaq astynan oılamaǵan sheshim qabyldaýǵa ıtermelep, jońǵarlar shaıqasqa ashyq jerlerdi izdeı bastaıdy. Alaıda ashyq alańqaıǵa shyqqansha jaý áskeriniń aıtarlyqtaı bóligi jebege jem bolyp ketken edi.

Jońǵarlardyń qarý-jaraqtary týraly ıÝ.Krıjanovıch: «Qalmaqtar soǵysqa óte myqty dýlyǵamen, naızamen jáne saýytpen qarýlanyp shyǵady. Olardyń sadaqtary men qylyshtary bizderdikinen qysqa jáne ushy qaıyrylmaǵan. Degenmen, olar soǵysa kele óte ushqyr oılastyrylǵan qaqpanǵa túskenderin, kezekti shabýyl jasaýdyń olarǵa jeńis ákelmeıtinin túsindi. Biraq áskerdi toqtatý múmkin emes edi. Artta kele jatqan sarbazdar olardyń tyǵyzdyǵyn nyǵaıta bastady. Ol jońǵarlardyń jaýyngerlik urandaryn, kópshiliginiń tez alǵa umtylýyn álsiretti. Aqyrynda maǵynasyz shabýyldy toqtatýǵa týra keldi. Barlyq áskerlerge buıryq jetip, olar taýdyń etegine túsip, joldy aınalyp ótpekshi bolady. Osy arada qazaqtar joǵarydan tastardy domalatyp, jaý áskeriniń birazyn qyrady», - deıdi.

Tarıhı jazbalarda qazaqtardyń jaý áskerin ýly tútinge ýlandyrǵandyǵy týraly da derekter kezdesedi. Qazaq áskeri «Sasyq teke» tútinin paıdalanatyn ustalardy óte qupııa túrde ustaǵan desedi. Tarıhshy Talǵat Janysbaıdyń deregine súıensek, qazaq dalasynda iri soǵystar kezinde tútinge ýlandyrý tásili kóp qoldanylǵan. «Uıqymalym sirne» ádisine salyp jaýdyń basyn aınaldyryp uıyqtatý, tútindetip maýjyratý jaýdy kóp shyǵynǵa ushyratqan. Qazaq jasaǵy jaýdyń jolyn toryp, jolyna shómele shóp úıip, or qazyp, oǵan ýly shópterdi salyp, lapyldap janbaýyn qadaǵalaǵan. Shópti sýly kúıde byqsytý aldyn ala oılastyrylǵan. Uzaqqa atatyn nar sadaqpen sadaqshy mergenderdi daıyndap, jebeniń ýly shópke túsýin qadaǵalaý taptyrmas áskerı aıla bolǵan.

I.Fısherdiń sózin dáıek etken A. Levshın eshbir ózgerissiz soǵan uqsas óz áńgimesin jalǵaıdy. Ol: «...Dál sol kezde qyrǵyz-qaısaqtarǵa Alantýsh (Jalańtós) 20 myń áskerimen kómekke keldi», - dep jazyp ketken. Beti qaıtqan Batyr qońtaıshy amalsyz sheginýge májbúr bolady.

Sheteldik tarıhshylardyń derekteri, Orbulaq shaıqasynyń qazaq tarıhynda úlken mańyzǵa ıe ekendigin aıqyndaı túsedi.

Bizdiń kanalymyzǵa jazylyńyz:

Bólisińiz:

Avtor:

Aıan Bekenuly

Sondaı-aq... oqyńyz
Pikir qaldyrý
+7
Jiberý
ONLAIN QYZMETKERLER
REDAKTOR
Jarylqasyn Saıagúl
Jarylqasyn Saıagúl
954-059

MURAǴAT