+7 (701) 759 90 19
USD 421.58 EUR 496.83
RUB 5.53 CNY 62.2
Jańalyqtar

«Omby qazaqtary» mektepterge qazaq tili pánin qaıtarýǵa talpynyp jatyr

2019 jylǵy 5 jeltoqsan 12:10
Bólisińiz:
«Omby qazaqtary» mektepterge qazaq tili pánin qaıtarýǵa talpynyp jatyr

OMBY. QazAqparat – Soltústiktegi kórshi memlekettiń mıllıon turǵyny bar qalalarynyń qataryna kiretin Omby shaharynda «Omby qazaqtary» gazeti shyǵady. Odan bólek, qazaq izin izdeseńiz, Shoqan Ýálıhanov pen Sáken Seıfýllın atyndaǵy kóshemen serýendep, Shoqan men sýretshi Amangeldi Shákenovtiń eskertkishine baryp qaıtýyńyzǵa bolady.

Uqsas jańalyqtar
Qandastarǵa aqyl-keńes beretin baılanys ortalyǵyna 2587 ótinish kelip túsken

Reseıdiń Omby oblysynda 100 myń qazaq bar. Onyń teń jartysy qalanyń ózinde turady. Bizben áńgimelesken «Omby qazaqtary» qoǵamdyq uıymynyń basqarma tóraǵasy, Omby aımaqtyq qazaq ulttyq mádenı avtonomııasy prezıdentiniń orynbasary Qýanysh Eleýtaev «basty máselemiz – óz tilimizdi umytyp bara jatqanymyzda» deıdi. Onyń aıtýynsha, qazaq tili muǵalimderiniń azaıyp bara jatqany da qandastar alańdaǵan til ahýalyn turalatyp tur.

Ombylyq sýretshi Amangeldi Shákenovtiń eskertkishi

«Ombyda qazaqtyń salt-dástúri saqtalyp qalǵan. Ulttyq mereke-meıramdardyń birde-birin ataýsyz qaldyrmaımyz. Biz jaqta Naýryz meıramyn jalpyaımaqtyq deńgeıde atap ótý dástúrge aınalǵan. Jyl saıyn Omby óńirindegi aýyl-aımaqtar Ulystyń uly kúnin kezek-kezek jarysa toılap, ár aýyl ataýly kúnge erekshe mazmun, sony sıpat bergisi keledi. Qalalyq deńgeıdegi Naýryz merekesine jyl saıyn 10-12 myń adamǵa deıin jınalady. Jalpy, aımaqta 100 myńǵa tarta qazaq bar. Omby oblysynda qazir 40 qazaq aýyly qaldy. Azaıyp qalǵan túrimiz. HH ǵasyrdyń basynda bizdiń aımaqta 600-ge tarta qazaq aýyly bolǵan», - deıdi Qýanysh Eleýtaev.

«Omby qazaqtarynyń» tizginin ustaǵan qandasymyz Reseı qazaqtarynyń óz tilin umytyp bara jatqanyna alańdaıdy. Aıtýynsha, til máselesi Reseı qazaqtarynyń aldyńǵy býynynan qalǵan. Biraq, jastar óz tilin umytpasa eken deıdi.

«Ókinishtisi, Omby aımaǵynda qazir qazaq tili muǵalimderiniń sońǵy býyny qaldy. Ony úzip alsaq, bizdegi qazaq tiliniń jaıy nasharlaı bermek, sebebi turmystyq deńgeıde qazaq tilindegi orta joq. Bizdiń áke-sheshelerimiz mektepti, joǵary oqý ornyn óz tilinde oqymady. Áıtse de, ulttyq salt-dástúr men mádenıetti saqtap qaldy. Qazaqtardyń Ombydan jappaı kóshýi til máselesin odan ary kúrdelendirip tur. Ombydaǵy 100 myń qazaqtyń jartysy qalada turady. Sózdiń shyny kerek, Omby qazaqtary atanyp júrgen bizdiń ózimiz qazaq tilinde áreń sóıleımiz. Uqqanymyzben, durys sóıleı almaımyz. Aýdandar men aýyldardan keletin jastardyń deni qazaq tildi. Biraq, olardyń osy bilim-bilikterin basqaǵa bere alarlyq daǵdysy joq», - deıdi ol.

2000 jyldarǵa deıin qazaq tili Omby mektepterinde pán retinde oqytylypty. Tipti qalada tehnıkýmdarynyń birinde qazaq tili muǵalimderin daıarlaıtyn mamandar da bolǵan. Keıin eldegi bilim júıesine ózgerister enip, qazaq tilin ustap turǵan tetikter joıylǵan kórinedi.

Áıtse de aımaqta 7 birdeı etnomádenı ortalyq saqtalyp qalyp, ondaǵy janashyrlar balalarǵa óz tilin oqytýǵa tyrysyp baǵypty. Alaıda tildi oqytýdaǵy fakýltatıvti sıpat óz tıimdiligin dáleldeı almapty. Sol sebepti, tilge qatysty ótkir máseleniń sheshimin tabý jolynda «Omby qazaqtary» qazaq tili muǵalimderi qaýymdastyǵyn qurmaq nıette eken. Mundaǵy maqsat – mektepterge qazaq tili pánin qaıtarý bolyp otyr.

«2018 jyldyń tamyzynda «RF bilim týraly» zańyna ózgerister engizilip, qazaqtarǵa balalaryn mektepte qazaq tilinde oqytý quqyǵy berildi. Biraq, zań bar desek te, ony iske asyratyn tetikteri – federaldy bilim standarty da, biryńǵaı oqýlyq ta joq. Mine, sol sebepti, qajetti bazany qalyptastyrý kerek. Eń birinshi kezekte, Ombyda qalǵan qazaq tiliniń muǵalimderiniń bárin jınap aldyq. Olar qazir mektepke qajetti baǵdarlamany jasap jatyr. Oqýlyq boıynsha Altaıdaǵy dostarymyz kómektesti. Altaı Respýblıkasynyń Qosaǵash aýdanynda qazaq tilinde sabaq beretin mektep bolǵan. Onda muǵalimderdiń de daıyndyǵy jaqsy. Olar kezinde qazaq tiliniń oqýlyqtaryn daıarlap, RF bilim mınıstrliginiń synaǵynan ótken. Buıyrsa, bizdiń qaýymdastyqtyń muǵalimderi ázirlegen baǵdarlama boıynsha Altaı qazaqtarynyń oqýlyqtarymen sabaqty bastap ta ketemiz», - deıdi ol.

Omby qazaqtarynyń ıgi isine Altaı, Orynbor, Túmen qazaqtary da ún qosypty. Atalǵan aımaqtardyń bárinde de tilge kelgende másele ortaq.

«Ombydaǵy halyqtan, muǵalimderden belsendilikti kútemiz. Búgin ǵana Altaıdaǵy qandastar oqýlyqtardyń daıyn ekenin habarlady. Maqsat – 1-5 synyptarǵa qazaq tili pánin engizip alý. Nasıhat jumystary qazir qyzý júrip jatyr. Muǵalimder atynan mınıstrlikke tıisti hat daıyndalady. Alda aýqymdy jumys kútip tur. Ony eńsere alamyz degen oıdamyz. Qazaqstannyń qoldaýynan da úmitimiz zor», - deıdi ol.

Til men mádenıetti saqtap qalý máselesin tereń talqylaý úshin «Omby qazaqtary» qoǵamdyq uıymy jaqynda «Qazaq jastary» forýmyn ótkizgeli otyr. Uıym bıyl RF prezıdenttik grantyn utyp alyp, federaldy aımaqaralyq «Qazaq jastary» forýmyn ótkizý bastamasy boıynsha qoldaý tapqan. 6-9 jeltoqsan aralyǵynda ótetin forýmǵa qazirdiń ózinde Qazaqstan men Reseıdiń 22 aımaǵynan qazaq jastarynyń keletini belgili bolyp otyr.

«Salasynda eń tabysty degen 100 qazaq jas óreniniń basyn qosý josparda bar. Ombyda qazaq jastarymen úsh kún boıy qazaq tilin, mádenıetin, tarıhty oqytý, tarıhı arhıvterdi zertteý máselelerin keń-molynan talqylaımyz. Eldegi túrli sarapshylardan bólek, Qazaqstannan tarıh ǵylymdarynyń doktorlaryn, rektorlardy shaqyrdyq. Naqty joba jasap bere alatyn mamandarǵa da úmit artylýda. «MÝZ-TV» arnasynyń basshysy Arman Dáýletııarov ta forým qonaǵy bolýǵa qýana-qýana kelisip, talapty qazaq jastaryn qoldaıtynyn jetkizdi. Armandy shaqyrý arqyly Orynbordaǵy qarapaıym aýyl qazaǵynyń bıikke qalaı jetkenin aıtqyzyp, jastarǵa jiger bergimiz keledi», - deıdi «Omby qazaqtary» qoǵamdyq uıymynyń tóraǵasy.

Forým jumysynyń mańyzdy bóliginiń biri – qazaq tili muǵalimderiniń sessııasy bolmaq. Qoǵamdyq uıym ókilderi bastaǵan isin alǵa jyljytý úshin sessııa jumysyna Omby oblystyq bilim basqarmasynyń jaýapty adamdaryn shaqyryp otyr.

Reseı qazaqtary óz isiniń tabysyn, jetistigin Qazaqstannyń damýymen tikeleı baılanystyrady eken. Qýanysh Eleýtaev Qazaqstanmen shektesip jatqan oblystardyń qazaqtary atamekeniniń qalaı órkendep kele jatqanyna tamsana qaraıtynyn aıtady.

«Qazaqstannyń ár sportshysynyń jeńisin kórsek – eńsemiz kóterilip qalady. Qazaqstannyń damýymen medıa keńistiktiń qanat jaıyp kele jatqanyn atap ótý kerek. Mundaǵy qandastaryńyz BAQ ókilderi men blogerlerdi, qazaqsha kontentti baqylap otyr. Ombyda qazaqtardyń óz tilin meńgerýge degen talaby, qyzyǵýshylyǵy mol. Osydan 4-5 jyl buryn áleýmettik jelide otyrǵanda birde-bir jerlesimiz qazaq tilinde jaza bermeıtin. Qazir qazaqsha jazatyndar kóbeıe bastady. Pikirlerdiń ózin baǵyp kórińiz. Qazaqstan, Mońǵolııa, Irandaǵy qandastarymyzben latyn qarpinde pikir almasamyz», - deıdi ol.

Al Reseıde kúnderdiń kúninde qazaq mektebin ashý múmkin be? Qaıtara qoıylǵan bul suraǵymyzǵa qandasymyz bylaı jaýap berdi.

«RF bilim týraly» zańy qazaq mektebin ashý bastamasyna qarsy emes. Biraq, bizde mehanızm joq. Oqý jospary men oqýlyq bolmaǵannan keıin baryp, osyndaı máseleler shyǵa beredi. Oqýlyqty mektepke engizý úshin ol mınıstrliktiń maquldaýynan ótý kerek. Al tıisti mamandar men ǵalymdardy tartyp, qarjylandyryp, Reseıdegi mektepterge qazaq tilindegi oqýlyqtardy ázirleý – óte kúrdeli jumys, bıýdjettik protses. Sózdiń shyny kerek, patrıotızmdi tý etip, uzaqqa bara almaısyń. Muǵalimderge de aılyǵyn berý kerek. Qoldaý bolýy tıis», - dep túıdi Qýanysh Eleýtaev.

Bizdiń kanalymyzǵa jazylyńyz:

#Qandastar   #Til   #Reseı  
Bólisińiz:

Avtor:

Aıan Bekenuly

Zagrýzka...
Pikir qaldyrý
+7
Jiberý
Sondaı-aq... oqyńyz
Zagrýzka...
ONLAIN QYZMETKERLER
REDAKTOR
Kojakeldıev E.
Kojakeldıev E.
954-059
REDAKTOR
Gúlmıra Alıakparova
Gúlmıra Alıakparova
954-059
REDAKTOR
Bakytjan Erbasov
Bakytjan Erbasov
954-059

MURAǴAT