+7 (701) 759 90 19
USD 437.20 EUR 475.32
RUB 5.79 CNY 61.94
Jańalyqtar

Kúltóbe qalashyǵynyń tarıhy kezeń-kezeńge bólinetindigi anyqtaldy

2020 jylǵy 19 aqpan 15:09
Bólisińiz:
Kúltóbe qalashyǵynyń tarıhy kezeń-kezeńge bólinetindigi anyqtaldy

TÚRKІSTAN. QazAqparat – Arheologııalyq jáne tarıhı-mádenı zertteý jumystaryn júrgizgen ǵalymdar Kúltóbe qalashyǵynyń tarıhy kezeń-kezeńge bólinetinin anyqtady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.

Ǵalymdardyń aıtýynsha, Kúltóbe qalashyǵyna alǵashqy arheologııalyq zertteý jumystary 2010 jyly belgili qazaqstandyq ǵalym Erbolat Smaǵulovtyń (1952-2019) bastamasymen júrgizile bastaǵan. Keıin arheologtar Kúltóbe – ıAsy (Túrkistan) qalasynyń eń ejelgi bóligi ekenin anyqtaǵan. Bizdiń zamanymyzǵa deıingi birinshi ǵasyrǵa jatatyn ǵıbadathana men birqatar arhıtektýralyq qurylymdardyń tabylýy ıAsy qalasynyń tarıhyn taǵy myń jarym ǵasyrǵa uzartyp, Uly dalanyń tarıhy men mádenıetin qalyptastyratyn aspektilerdi qaıta qaraýǵa alyp keldi.

2017 jyly nysan ǵalymdardyń nazaryn ózine aýdartyp, Qazaq ǵylymı-zertteý mádenıet ınstıtýtynyń basshylyǵymen shaǵyn ǵylymı joba aıasynda qolǵa alyndy. Al 2019 jyly ERG-diń qarjylaı qoldaýymen qalashyq tolyqqandy zerttele bastady.

«ERG Qazaqstannyń qasıetti jerinde júrgiziletin arheologııalyq qazba jumystarynyń mańyzyn túsinedi. Ótkendi tanyp-bilmeı, keleshekke qadam basý múmkin emes. Sol sebepti óz elimizdiń tarıhyna beı-jaı qaraı almaımyz. Qazba jumystarynyń arqasynda tabylatyn tarıhı muralar babalarymyzdyń ulylyǵyn pash eter degen nyq senimdemiz», - deıdi «ERG Kómek» qorynyń jetekshisi Bolat Orazov.

«Kúltóbe qalashyǵynyń tarıhı oryndaryn qalpyna keltirý» baǵdarlamasy ERG-diń jalǵyz áleýmettik jobasy emes. Jalpy keıingi bes jylda Eýrazııalyq Toptyń respýblıkadaǵy túrli is-sharalarǵa jumsaǵan áleýmettik ınvestıtsııalarynyń kólemi 107 mıllıard teńgeden asqan.

Buǵan deıin Qazaqstandaǵy Kúltóbe-ıAsy qalashyǵyna kúrdeli zertteý jáne tolyqqandy arheologııalyq qazba jumystary júrgizilgen emes. Qazirgi zertteý jumystary arheologııalyq nysandardyń kásibı saraptamasyn da qamtıdy.

2019 jyly Kúltóbeniń ejelgi qonysynyń búkil aýmaǵyna (27 ga) aýqymdy georadarlyq skanerleý júrgizildi. Jumys barysynda nysanaly arheologııalyq qazba jumystaryn júrgizý úshin eń perspektıvalyq ýchaskeler aıqyndaldy.

№1 ýchaskege arheologııalyq zertteý jumysy júrgizilip, negizinen XII-XIV ǵasyrlardaǵy ortaǵasyrlyq kezeńge jatatyn birqatar ártúrli arheologııalyq nysan tazartyldy. Bul tabylǵan zattar Sarmat-Kańǵy dáýiriniń (II-III ǵasyrlar) buryn tabylǵan ejelgi tsıtadelimen qatar, II-XIX ǵasyrlar aralyǵynda Kúltóbe tarıhı-mádenı landshaftynyń negizgi tórt kezeńin naqty ajyratýǵa múmkindik beredi.

Arheologııalyq jáne tarıhı-mádenı zertteýlerge súıene otyryp, Kúltóbe qalashyǵynyń damýyn myna kezeńderge bólýdi usynýǵa bolady:

- erte kezeń (II-IV ǵasyrlar) - Sarmat-Kańǵy dáýirindegi dinı jáne rýhanı ortalyq;

- ekinshi kezeń (VII - IX ǵasyrlar) - túrki dáýirindegi kishigirim qonys;

- úshinshi kezeń (H - HІІІ ǵasyrlar) - ortaǵasyrlyq kezeń (qalalyq mádenıettiń damýy jáne Qoja Ahmet ıAsaýı dáýiri);

- tórtinshi kezeń (XVI - XIX ǵasyrlar) - Qazaq handyǵynyń kezeńi (mańyzdy saıası jáne ekonomıkalyq ortalyq, mádenıetterdiń toǵysýy, Túrkistan - Qazaq handyǵynyń astanasy, qazaq-jońǵar soǵystary kezinde quldyrap ketken tolyqqandy qalalyq ınfraqurylym).

Túpnusqalyq keskindi qalpyna keltirý úshin ejelgi Túrkistan qalalyq sáýlet óneriniń mańyzdy arhıtektýralyq úlgileri bolyp sanalatyn, erekshe qorǵalatyn nysandar anyqtaldy. III-IV ǵasyrlardaǵy altynnan jasalǵan áıelderdiń zergerlik buıymdary, ertedegi jáne orta ǵasyrdaǵy kremıkanyń túr-túri, dinı mazmundaǵy ejelgi kitaptar (Quran kitaby bolýy múmkin) tabyldy.

Joba barysynda tabylǵan barlyq qundy arheologııalyq olja zerttelip, katalogy jasalyp, qalpyna keltiriledi de (qajet bolǵan jaǵdaıda), murajaı kollektsııalarynyń bir bóligine aınalady.

2020 jyly arheologııalyq zertteýlerge sáıkes №2 ýchaskede tıisti jumystar júrgiziledi.


Bizdiń kanalymyzǵa jazylyńyz:

Bólisińiz:

Avtor:

Aıan Bekenuly

Zagrýzka...
Pikir qaldyrý
+7
Jiberý
Sondaı-aq... oqyńyz
Zagrýzka...
ONLAIN QYZMETKERLER
REDAKTOR
Kojakeldıev E.
Kojakeldıev E.
954-059
REDAKTOR
Janıbek Amangeldı
Janıbek Amangeldı
954-059
REDAKTOR
Aıdar Ospanalıev
Aıdar Ospanalıev
954-059

MURAǴAT