+7 (701) 759 90 19
USD 386.44 EUR 428.37
RUB 6.06 CNY 54.93
Jańalyqtar

Qostanaı oblysyndaǵy kólge 25 mln jyl buryn meteorıt qulaǵan

2019 jylǵy 17 tamyz 12:05
Bólisińiz:
Qostanaı oblysyndaǵy kólge 25 mln jyl buryn meteorıt qulaǵan

QOSTANAI. QazAqparat – Oblys ortalyǵynan shalǵaıda jatqan Qamysty aýdanyndaǵy «Qońyrtaý astroblemasy» nysany ólketanýshylar men týrısterdi qyzyqtyryp keledi. Bul orynǵa 25 mln jyl buryn meteorıt synyǵynyń qulaǵanyn ǵalymdar dáleldedi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.

Uqsas jańalyqtar
Saryaǵash aýdanynyń qarııalary kıeli jerlerdi aralady Elorda turǵyndary men qonaqtary qalanyń kıeli jerlerin aralaýda Shetelde turatyn etnıkalyq qazaqtar Qazaqstannyń kıeli jerlerin aralady

Ǵaryshtyq denelerdiń áserinen álemde júzden astam iri tabıǵı nysan paıda bolǵan desedi. «Qońyrtaý astroblemasy» – solardyń biri. Bul shamamen 25 mıllıon jyl buryn meteorıttiń jer betine áser etý kezinde paıda bolǵan erekshe oryn. «Astroblema» ǵylym tilinen aýdarǵanda «juldyz jarasy» degen maǵynany bildiredi. Termındi alǵash amerıkalyq geolog R.Dıts engizgen.

Aıta keteıik, biregeı nysan Torǵaı ústirtiniń batys jaǵynda, Qamysty aýdany, Taldykól aýylynan 24 shaqyrymda jatyr. «Qońyrtaý astroblemasy» Qamysty aýdanynyń kıeli oryndary sanatyna engen.

Taldykól negizgi mektebiniń geografııa jáne bıologııa pánderi muǵalimi Roza Dosmuhamedovanyń sózinshe, «Qońyrtaý astroblemasyn» óńirdiń qupııaǵa toly orny ǵana emes, álemdik ekojúıeniń kósh basynda turǵan qundylyǵy dep sanaýǵa bolady. Tipti, Roza Dosmuhamedova 2017 jyly oblysymyzda ótken áleýmettik ıdeıalar men bastamalar jármeńkesinde «Geologo-ekologıcheskaıa ekskýrsııa «Kýngýrtaýskaıa astroblema ozera Krýglogo» taqyrybyndaǵy zertteý jumysymen jeńimpaz atandy.



«Bul aýmaq Jaıylma aýylyna qaraıdy. Іrgesindegi «Krýgloe» atalyp ketken shaǵyn kólshik bar. Dál sonyń eteginde sheńber bolyp úlken jazyq jatyr. Bir qaraǵan adamǵa eńis jazyqtardan esh aıyrmashylyǵy joq, tartylyp, ornyn ósimdik basyp ketken sýdyń tabanyna uqsaıdy. Anyǵynda ótken ǵasyrdyń alpysynshy jyldary N.Skrıabın men G.Bersenev esimdi geologtar osy aralyqta barlaý júrgizý kezinde lıtosfera salasynda sırek kezdesetin qyzyqqa tap bolady. Dál osy «Krýgloe» kólshiginiń aýmaǵynda 200 metr tereńdikke deıin topyraq qyrtysynyń borpyldaq, jumsaq ekeni anyqtalǵan. Zertteýshiler geologııalyq, paleobotanıkalyq, aerofototúsirilim materıaldarynyń bir-birimen baılanysyna jáne ǵylymdaǵy basqa da gıpotezaǵa súıenip, bul meken aspan denesi qulaǵan oryn degen baılamǵa toqtapdy. Olıgotsen-mıotsen dáýirinde meteor synyǵy jerge kelip soǵylǵan kezde dıametri bir shaqyrym shuńqyr bolyp úńireıip qalǵan», - dep túsindirdi Roza Dosmuhamedova.

Ýaqyt óte kele shuńqyr ishi topyraqqa tolyp, tegistelip qalady. Osy aýmaqqa qulaǵan meteorıttiń pishini, salmaǵy, kólemi týraly naqty málimet joq. Bir anyǵy, tas qulaǵan orynǵa sý jınalyp, kólge aınalǵan. Dıametri eki shaqyrymdaı.

Qońyrtaý tóbesi – Qostanaıdyń eń bıik núktesiniń biri. Geofızıkterdiń tujyrymyna súıensek, óte ystyq temperatýradaǵy juldyz jaryqshaǵy sol tóbeni tegistep ketken. Al odan shashyraǵan ushqyndar jeti-segiz shaqyrymǵa deıin atqylap, tas bolyp qatyp qalǵan.

«Krýgloe» kólshiginiń ornyna meteor tas qulaǵany jóninde anyq dálel osy. Sol orynnan bir-bir jarym shaqyrymdaǵy kóterme jol boıynda shashylyp jatqan balqyǵan tastardy baıqaýǵa bolady. Pishini ádettegi tastarǵa uqsamaıdy, kádimgi aq balshyqty ılep-ılep qatyryp tastaǵan sııaqty», - dedi Taldykól aýylynyń ákimi Ábilda Aqdáýletov.

Ólketanýshy Roza Dosmuhamedova «Qońyrtaý astroblemasyn» memlekettik deńgeıde talqylaýdy usynady.

«Biz alǵash ǵylymı jobany jaza bastaǵannan «Krýgloe» jeri úkimet tarapynan tabıǵı rezervat etip qorǵaýǵa alynsa degen usynysymyzdy bildirip kelemiz. Eger bul kıeli meken memleket qorǵaýynda bolsa, túrli ekspedıtsııalar men ǵylymı jańalyqtar ashatyn orynǵa aınalar edi. Máselen, bizdiń Qýlykól, Taldykól bastaǵan iri kólderimizdi qosyp, Taýynsor memlekettik tabıǵı qaýmaldar aýmaǵyna deıin sozylatyn keń aýmaqty alyp jatqan memlekettik tabıǵı rezervat etip ashýǵa bolady. Bul jer kóktem-kúzde túrli qustardyń damyldaıtyn orny. Bizdiń basty maqsatymyz – álemdik geografııanyń bir bólshegi retinde ózimizdiń ólkemizdi tanyp-bilý, óskeleń urpaqtyń boıyna týǵan jeriniń tarıhyn, mádenıetin sińirý, ótkir problemalaryn sheshý joldaryn úıretý arqyly olardy patrıotızmge baýlý. Óz ólkemizdiń tarıhy, onyń osyndaı qundylyqtary oqýshylarymyzdyń maqtanyshy, týrısterdiń kóz tikken ornyna aınalýy kerek», - deıdi Roza Dosmuhamedova.

Qońyrtaý tasy jóninde tereń zertteý júrgizilse, otandyq geologııa, paleontologııa, paleobotanıka, paleofaýnıstıka, klımatologııa, radıologııa, zoologııa, ekologııanyń jahandyq máseleleri boıynsha biraz maǵlumattar alynar edi deıdi ólketanýshylar.

Bizdiń kanalymyzǵa jazylyńyz:

Bólisińiz:

Avtor:

Qasqyrbaı Qoıshymanov

Zagrýzka...
Pikir qaldyrý
+7
Jiberý
Sondaı-aq... oqyńyz
Zagrýzka...
ONLAIN QYZMETKERLER
REDAKTOR
Kojakeldıev E.
Kojakeldıev E.
954-059
REDAKTOR
Gúlmıra Alıakparova
Gúlmıra Alıakparova
954-059
REDAKTOR
Bakytjan Erbasov
Bakytjan Erbasov
954-059

MURAǴAT