+7 (701) 759 90 19 Lenta
USD 386.77 EUR 427.26
RUB 6.00 CNY 54.56
Jańalyqtar

Qazaqstan jáne Qytaı: Ózara tıimdi yntymaqtastyqtyń jańa serpini

2019 jylǵy 4 qyrkúıek 19:33
Bólisińiz:
Qazaqstan jáne Qytaı: Ózara tıimdi yntymaqtastyqtyń jańa serpini

NUR-SULTAN. QazAqparat – Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń kómekshisi Murat Nurtileýov QazAqparat tilshisine Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Qytaı Halyq Respýblıkasyna memlekettik saparynyń mán-jaıy týraly suhbat berdi.

Uqsas jańalyqtar
Prezıdenttiń Qytaıǵa saparynan ne kútiledi - Memleket basshysynyń kómekshisi aıtyp beredi

- Murat Ábýǵalıuly, qazaq-qytaı qarym-qatynasynyń tarıhy tereń ekeni belgili. Eki memleket arasynda berik baılanystardyń ornaýyna eki halyqtyń ózara jaqyn qarym-qatynasy da zor yqpal etti. Dál qazir Qazaqstan Respýblıkasy men Qytaı Halyq Respýblıkasy arasyndaǵy baılanysty qalaı sıpattap berer edińiz?

– Qytaı men Uly Dalanyń ejelgi memleketteri ǵasyrlar boıy ózara tyǵyz baılanys ustap keldi. Yntymaqtastyqtyń basty kópiri - Uly Jibek joly – Shyǵys pen Batysty ekonomıkalyq turǵydan ǵana emes, sonymen qatar, mádenı-gýmanıtarlyq baılanystardyń da ózegine aınalǵan biregeı saýda-tranzıttik jeli bolǵan edi. Osy arqyly ıdeıalarmen jáne bilimmen ózara almasýdyń qarqyndy protsesi júrdi. Munyń bári bizdiń ekijaqty qarym-qatynastarymyzdy jan-jaqty strategııalyq áriptestik deńgeıine kóterý úshin qolaıly jaǵdaı týǵyzdy. QR Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń jáne Qytaı basshylarynyń tabandylyǵy men kúsh-jigeriniń arqasynda búgingi kúni álem Jibek jolynyń jańa zamanaýı tujyrymdamasyn jáne onyń qaıta jańǵyrǵanyn kórip otyr. Halyqtar men memleketter arasyndaǵy ózara tıimdi saýda-sattyq – dostyqtyń, teń quqyqtyń, egemendik pen shekaralardyń myzǵymastyǵyn qurmetteýdiń kepili. Qytaı 2002 jyldyń 10 mamyrynda Beıjińde Qazaqstanmen memlekettik shekarany demarkatsııalaý týraly hattamaǵa qol qoıǵan alǵashqy el. Qujatqa Qazaqstan men Qytaıdyń sol kezdegi Syrtqy ister mınıstrleri Qasym-Jomart Toqaev pen Tan Tszıasıýan qol qoıdy. Búginde 1700 shaqyrymnan asatyn Qazaqstan-Qytaı shekarasy dostyq pen ózara tıimdi yntymaqtastyqtyń shekarasyna aınaldy. Bul máseleler Qazaqstannyń ulttyq múddesi men halyqaralyq quqyq prıntsıpterin tolyq saqtaı otyryp rettelgenin umytpaıyq.

Biz kópjaqty jáne óńirlik uıymdar men forýmdar sheńberinde yntymaqtastyqty belsendi túrde kúsheıtip kelemiz. Qazaqstan men Qytaı halyqaralyq bastamalardy qoldaıdy. Jahandyq kún tártibindegi kóptegen ózekti máseleler boıynsha bizdiń ustanymdarymyz sáıkes keledi.

Búgingi tańda Qazaqstan-Qytaı qatynastarynyń sharttyq-quqyqtyq bazasy ártúrli salalar boıynsha 250-den astam úkimetaralyq jáne vedomstvoaralyq kelisimderdi qamtıdy.

Bul rette, 2002 jyly jeltoqsanda Beıjińde qol qoıylǵan Tatýkórshilik, dostyq jáne yntymaqtastyq týraly shart, Strategııalyq áriptestikti belgileý jáne damytý týraly birlesken deklaratsııa (2005 j.), sondaı-aq 2015 jyly qabyldanǵan Jan-jaqty strategııalyq áriptestik qatynastarynyń jańa kezeńi týraly birlesken deklaratsııa sekildi qujattardyń mańyzy erekshe. Osy qujattar taraptardyń yntymaqtastyqty odan ary tereńdete túsýge nıetti ekenderin kórsetti.

Ekijaqty ekonomıkalyq yntymaqtastyqqa keletin bolsaq, búginde ol tranzıttik-kólik ınfraqurylymyn, saýdany, óńdeýshi ónerkásipti, qarjy jáne energetıkalyq sektorlardy, mashına jasaýdy jáne basqa da mańyzdy salalardy qamtyp, oń nátıje kórsetip otyr.

Bizdiń elderimiz birqatar aýqymdy ekonomıkalyq jobalardy júzege asyryp, Eýropa men Azııa arasyndaǵy kólik kúre joldaryn qalyptastyrýda. Bul turǵyda bizdiń «Nurly Jol» jańa ekonomıkalyq saıasatymyzdyń jáne Beıjińniń «Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýi» bastamasynyń ushtasýy ózekti bolyp tabylady.

Osynyń barlyǵy eki memleketti uzaq merzimdi yntymaqtastyqqa, ózara syılastyqqa jáne memleketaralyq qarym-qatynastyń jalpy qabyldanǵan normalaryn saqtaýǵa baǵyttalǵanyn kórsetedi. Biz jaqyn kórshilermiz, sondyqtan pragmatıkalyq jáne ózara batyl áriptestik eki halyqtyń órkendeýiniń negizgi faktory, sondaı-aq óńirlik ál-aýqat pen qaýipsizdiktiń kepili bolyp tabylatynyn jaqsy túsinemiz.

– Qytaı Qazaqstannyń eń iri syrtqy saýda seriktesteriniń biri. Búgingi kún tártibinde ekijaqty yntymaqtastyqtyń qandaı máseleleri ózekti? Sizdiń oıyńyzsha, neni erekshe atap ótýge bolady?

– Durys aıtasyz, Qytaı búginde Qazaqstannyń iri saýda seriktesteriniń biri sanalady. Ekijaqty saýda kólemi byltyrdyń ózinde ǵana 11,7 mlrd dollardy qurady. Bul rette sońǵy jyldary ekijaqty saýda-sattyqtaǵy qurylym men tepe-teńdikti jaqsartý úrdisi baıqalyp otyrǵanyn atap ótkim keledi.

QR Ulttyq Bankiniń málimeti boıynsha, Qytaı bizdiń elge ınvestıtsııa tartý jaǵynan Nıderlandy, AQSh, Ulybrıtanııadan keıingi tórtinshi orynda (15,6 mlrd.) tur. Buǵan qosa Qazaqstannyń barlyq ınvestıtsııalyq jobalary boıynsha naqty ustanymy memlekettik múddelerdi, kommertsııalyq maqsatty, qazaqstandyqtar úshin jańa jumys oryndaryn ashýdy eskere otyryp qalyptasady.

«Astana» Halyqaralyq qarjy ortalyǵy kooperatsııaǵa úlken múmkindikter ashyp otyr. NASDAQ, London bırjasymen jáne Goldman Sacks-pen qatar, AHQO bırjasynyń quryltaıshylary quramyna Shanhaı qor bırjasy men «Jibek Joly» Qory kirip otyr. Al Qytaıdyń Memlekettik Damý Banki men China Construction Bank Ortalyq alańynan ózderiniń ókildikterin ashty.

Árıne, kásiporyndar men iskerlik qaýymdastyqtan túrli jobalardy júzege asyrý jóninde kóptegen usynystar kelip túsedi. Olardyń eń perspektıvaly jobalaryn muqııat irikteý úshin birqatar ekijaqty qurylymdar bar. Atap aıtqanda, Úkimet basshylarynyń birinshi orynbasarlary deńgeıinde Yntymaqtastyq jónindegi komıtetti, QR men QHR bıznes-toptarynyń ókilderi qatysatyn iskerlik keńesin, sondaı-aq QR-QHR Óńiraralyq yntymaqtastyq forýmyn atap óter edim.

– Yntymaqtastyqtyń qolda bar áleýetin paıdalana otyryp, bizge qaı baǵytta ári qaraı jyljýǵa bolady? Qandaı salalar strategııalyq áriptestiktiń «draıveri» sanalady?

– Meniń oıymsha, bul jerde damýdyń jahandyq trendterin eskerý qajet. Birinshi kezekte, bul sandyq tehnologııalar salasy. Osy salada Qytaı úlken tabystarǵa qol jetkizdi. Búgingi tańda QHR-da ınnovatsııalyq ekonomıkanyń 5G, Big-Data, ınternet zattar, jasandy ıntellekt, bultty tehnologııalar jáne sýperkompıýterler, robottandyrý sııaqty baǵyttary jyldam damyp ketken. Álbette, Qazaqstan eksperımenttik zerthanalar, birlesken ınnovatsııalyq jáne IT-ortalyqtar qurýǵa múddeli ekeni túsinikti. Osyndaı ortalyqtardy ornalastyrýda eń qolaıly alańdardyń biri – «Astana Hab» ІT-startaptardyń halyqaralyq tehnoparki.

Tez damyp kele jatqan Qytaı sapaly ári ekologııalyq taza aýyl sharýashylyǵy ónimderin satyp alýǵa múddeli. Al, bizdiń elimiz aýqymdy agrarlyq múmkindikterge ıe jáne Qytaı naryǵyna shyǵarylatyn óz aýyl sharýashylyǵy taýarlarynyń eksportyn arttyrýdy kózdeıdi.

Qazirgi ýaqytta bıdaı, qant, sút, et, jún, zyǵyr, qyzanaq, raps maıy jáne basqa da aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeý jáne eksporttaý salasynda birqatar birlesken ınvestıtsııalyq jobalar iske asyrylýda.

Qytaı – álemdegi eń iri energııa tutynýshy memleketterdiń biri ári jahandyq ekologııalyq bastamalardyń jaqtaýshysy. Sondyqtan qorshaǵan ortany qorǵaý, transshekaralyq ózenderdiń sý resýrstaryn utymdy basqarý, balamaly jáne jańartylatyn energııa kózderin damytý máseleleri kún tártibindegi ekijaqty ózara is-qımyldyń basym baǵyttary sanalady.

Ǵylym, bilim, kınematografııa jáne týrızmdi qosa alǵanda, mádenı-gýmanıtarlyq saladaǵy ózara yqpaldastyq perspektıvasynyń da áleýeti zor.

Bolashaqta osy baǵyttardyń barlyǵy Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy jan-jaqty yntymaqtastyqty nyǵaıta túsedi dep oılaımyn.

– Qazaqstan «Nurly Jol» memlekettik ınfraqurylymdyq damý baǵdarlamasyn tabysty júzege asyryp keledi. Qytaı óziniń «Bir beldeý, bir jol» atty jahandyq bastamasyn qolǵa aldy. Qazirgi ýaqytta bizdiń elimizge osy eki aýqymdy jobalardyń ushtasýy qandaı paıda ákeledi?

– Búginde QHR – orasan zor naryǵy bar álemniń ekinshi ekonomıkasy. Beıjiń ótken qyryq jyldyń ishinde «Bir beldeý, bir jol» sheńberinde jahandyq ınfraqurylymdyq jobalardy iske asyrý úshin qajetti ınvestıtsııalyq jáne tehnologııalyq áleýetke ıe boldy. Aıtpaqshy, bıyl QHR Tóraǵasy Sı Tszınpınniń Nazarbaev Ýnıversıtetinde usynǵan «Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýi» bastamasynyń resmı túrde jarııalanǵanyna 6 jyl tolady.

Bul turǵyda Qytaıdyń transkontınentaldyq bastamalary Eýrazııa júreginde ornalasqan jáne álemdik muhıtqa shyǵa almaıtyn elimiz úshin jańa perspektıvalar men múmkindikterge jol ashady. Qazaqstan óziniń tranzıttik áleýetin damytý úshin Azııa, Eýropa jáne Taıaý Shyǵys ekonomıkalyq polıýsteri arasyndaǵy dáneker retinde geoekonomıkalyq ornyn ıelenýge umtylady. Atalǵan ekonomıkalyq polıýsterde qazirgi tańda álemdik JІÓ-niń 60 paıyzdan astamy shoǵyrlanǵan.

Qazaqstan Respýblıkasy aýmaǵy arqyly ótetin tranzıttik baǵyttar «Qytaı – Ortalyq Azııa – Batys Azııa» jáne «Qytaı-Úndiqytaı» ekonomıkalyq dálizderin qura otyryp, Qytaıdyń Eýropa, Taıaý Shyǵys jáne TMD naryqtaryna jyldam shyǵýyna múmkindik beredi. Aıta ketý kerek, Qazaqstan aýmaǵy arqyly Qytaı men Eýropa arasyndaǵy tranzıttik aǵyndardyń shamamen 50 paıyzy ótedi. Biraq naryqtaǵy básekelestik úlken bolǵandyqtan, biz qarqyndy báseńdetpeýimiz kerek.

Osy joǵaryda atalǵan mindetter, jalpy, osy eki baǵdarlamanyń ushtasýyna jaýap beredi.

«Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda keleshegi bar ınfraqurylymdyq jobalar iske asyryldy. Olardyń ishinde: qurǵaq port jáne «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA ınfraqurylymy, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq tranzıttik dáliziniń qazaqstandyq bóligi, sondaı-aq jalpy uzyndyǵy 900 shaqyrymdy jýyq «Qazaqstan-Túrikmenstan-Iran» jańa temirjol dálizi bar.

UQU damytý máselesinde Qazaqstan Qytaıdyń negizgi seriktesi dep aıtýǵa bolady.

«Bir beldeý, bir jol» baǵdarlamasyn júzege asyrý barysynda Qazaqstan Qytaıdyń negizgi seriktesi bolǵanyn atap ótý kerek.

– Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Qytaı Halyq Respýblıkasyna alǵashqy saparynyń kún tártibinde qandaı máseleler tur? Sapar baǵdarlamasy qandaı bolady? Aldaǵy kezdesýlerden ne kútýge bolady?

– Biz Prezıdent Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń QHR-ǵa jasaǵan alǵashqy memlekettik saparynyń sapaly ári mazmundy bolýyna basa mán beremiz. Qytaı Halyq Respýblıkasynyń qurylǵanyna 70 jyl tolýyna oraı QHR Tóraǵasy Sı Tszınpınniń shaqyrýy boıynsha bul sapardyń uıymdastyrylýy óte mańyzdy. Sapardyń ózektiligi eki el arasyndaǵy jan-jaqty strategııalyq áriptestikti odan ári nyǵaıtýdyń jańa joldaryn izdeý qajettiliginen týyndap otyr.

Memlekettik sapar baǵdarlamasy – óte mazmundy. QHR Tóraǵasy Sı Tszınpınmen kelissóz júrgizý josparlanǵan. Onyń qorytyndysy boıynsha jańa kezeńde jan-jaqty strategııalyq seriktestikti damytý týraly birlesken málimdemege qol qoıý josparlanyp otyr.

Sondaı-aq QHR Memlekettik keńesiniń Premeri Lı Ketsıanmen jáne Halyq ókilderiniń búkilqytaılyq jınalysy Turaqty komıtetiniń tóraǵasy Lı Chjanshamen kezdesýler ótedi dep kútilýde.

Memleket basshysynyń Qazaqstan-Qytaı Іskerlik keńesiniń altynshy otyrysyna qatysýy josparlanǵan. Baǵdarlamaǵa sáıkes Qytaı qoǵamdyq ǵylymdar akademııasynda sóz sóıleıdi.

Memleket basshysy sapar barysynda Chjetszıan provıntsııasyndaǵy Hanchjoý qalasyna barady. Onda, atap aıtqanda, Prezıdenttiń «Alibaba Group» dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Djek Mamen kezdesýi, sondaı-aq «Hikvision» kompanııasyna barýy josparlanyp otyr. Sonymen qatar, sapar aıasynda qazaqstandyq tarapqa úlken derekterdi óńdeý úshin sýperkompıýter berý týraly kelisimge qol qoıylady.

Jalpy alǵanda shamamen on qujatqa qol qoıylmaq. Atap aıtqanda, aýyl sharýashylyǵy ónimin eksporttaý, Tótenshe jaǵdaılar kezindegi yntymaqtastyq, IT-tehnologııalar, elektrondyq saýda salalary boıynsha eki jaqty kommertsııalyq kelisimder jasalady.

Jalpy, Memleket basshysynyń QHR-ǵa aldaǵy sapary Qazaqstannyń uzaq merzimdi strategııalyq múddelerine saı keledi. Bizdiń syrtqy saıasatymyz halyqqa is júzinde paıda ákelýdi, jańa ósim kózderi men jumys oryndaryn ashýǵa yqpal etýdi, qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn arttyrýǵa járdemdesýge baǵyttalǵan. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń basty ustanymy osyndaı.

- Suhbatyńyz úshin rahmet!


Bizdiń kanalymyzǵa jazylyńyz:

Bólisińiz:
Zagrýzka...
Pikir qaldyrý
+7
Jiberý
Sondaı-aq... oqyńyz
Zagrýzka...
ONLAIN QYZMETKERLER
REDAKTOR
Gúlmıra Alıakparova
Gúlmıra Alıakparova
954-059
REDAKTOR
Bakytjan Erbasov
Bakytjan Erbasov
954-059
REDAKTOR
Aıdar Ospanalıev
Aıdar Ospanalıev
954-059

MURAǴAT