Qoldanýshy baptaýlary
Qoldanýshy baptaýlary
+7 (701) 759 90 19 Lenta
USD 384.87 EUR 432.52
RUB 6.11 CNY 55.95
Jańalyqtar

Qaterli isiktiń neden paıda bolatynyn bilse, medıtsına onyń emin tabar edi - dáriger

2019 jylǵy 15 maýsym 16:51 1079
Bólisińiz:
Qaterli isiktiń neden paıda bolatynyn bilse, medıtsına onyń emin tabar edi - dáriger

ALMATY. QazAqparat - Qaı memlekette bolmasyn, ult saýlyǵy máselesin qozǵaǵanda  bala densaýlyǵy bir taban joǵary turatyny anyq. Urpaǵynyń saýlyǵy úshin kez kelgen bılik bar kúshin salatyny belgili. Osy oraıda Qazaqstanda 2012-2016 jyldarǵa arnalǵan Onkologııalyq kómek memlekettik baǵdarlamasy qabyldanǵan bolatyn.

Osy ýaqyt aralyǵynda atan túıege júk bolardaı aýqymdy ister atqaryldy. Alaıda balalar onkologııasy máselesinde áli de sheshimin tappaı kele jatqan kúrdeli máseleler barshylyq. Medıtsınanyń osy bir kúrmeýi qıyn salasyn 20 jyldan beri tizgindep kele jatqan Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵy balalar onkologııasy bóliminiń meńgerýshisi, medıtsına ǵylymdarynyń kandıdaty, joǵary sanatty dáriger Bahram Málikaıdaruly Jumadýllaev QazAqparat tilshisine qaterli dert týraly aıtyp berdi.

Bahram Jumadýllaev - balalardyń solıdty isikteri men lımfomalaryn emdeýdiń bekitilgen alǵashqy klınıkalyq hattamalarynyń avtory, súıek isigine shaldyqqan balalardyń býyndaryn eń birinshi ret onkologııalyq modýldik endoprotezdeý júıesin engizgen maman.

- 26 jyldan beri osy balalar onkologııasy salasynda ter tógip kele jatyrsyz. Medıtsına salasyn tańdaýǵa ne túrtki boldy?


Qaterli isiktiń neden paıda bolatynyn bilse, medıtsına onyń emin tabar edi - dáriger 

- Medıtsınaǵa adam jaıdan-jaı kelmeıdi. Adam janyna arasha túskisi kelgen, maqsaty bıik adamdar keledi. Men de mektep bitirgen soń tańdaýym medıtsınaǵa tústi. Oǵan esh ókinbeımin. 1993 jyly S.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq Ulttyq medıtsınalyq ýnıversıtetiniń pedıatrııa fakýltetin bitirdim. Oqý bitirgen soń alǵashqy eńbek jolyn balalar onkology-hırýrgy, ǵylymı qyzmetker retinde bastadym. 2004 jyldan bastap Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı ınsıtýtynyń balalar onkologııasy bólimine meńgerýshi bolyp ornalastym. 2000 jyly «Balalardyń súıek isigin emdeýdegi polıhımıoterapııa» taqyrybynda kandıdattyq dıssertatsııamdy qorǵadym. 2006 jyly «Qazaqstan Respýblıkasy densaýlyq saqtaý iciniń úzdigi» tósbelgisimen marapattaldym. 2013 jyldan beri osy ortalyqta eńbek etip kelemin. 2018 jyly «QR Onkogematologııalyq qyzmetine - 25 jyl» mereıli tósbelgisimen marapattaldym.

- Bahram aǵa, osydan 20-30 jyl buryn qaterli dert degen sózdi aragidik estıtinbiz. Qazir ár adamnyń aınalasyndaǵy tym bolmasa bir adamnan osy dert týraly qulaǵymyz shalyp qalady. Bul nemen baılanysty? Burynyraqta nege rak aýrýlary sırek kezdesetin? Qazir ol jıilep ketti me?

- Qazir balalar onkologııasy týraly aqparat kóptep aıtylyp jatyr. BAQ betterinen de, áleýmettik jeliden de jıi estımiz. Buryn mundaıdy kóp estimegensizder. 1960 jyldarǵa deıin medıtsınada negizgi problema ınfektsııalyq, juqpaly aýrýlar bolatyn. Tipti epıdemııalar boldy. Búkil medıtsınanyń kúshi ǵylymı turǵydan da, klınıkalyq turǵydan da sol aýrýdy jeńýge jumyldyryldy. Qazirgi zamanda medıtsına juqpaly aýrýlardy jeńdi. Ár ınfektsııany qandaı qozdyrǵysh týǵyzatyny belgili boldy. Medıtsına sonyń jaýabyn tapty. Juqpaly aýrýlardy jeńgen soń onkologııa kózge túse bastady. Endi qazir basqa aýrýlar joq sııaqty. Búkil jer shary osy qaýipti dertti jeńýge umtylǵan. Al, medıtsına shyn máninde onyń shyǵý sebepterin taba almaı otyr. Tabylǵan jaǵdaıda adamdar raktan tolyq aıyǵar edi.

Qaterli isiktiń neden paıda bolatynyn bilse, medıtsına onyń emin tabar edi - dáriger 

- Qazaqstanda osy aty jaman dertke shaldyqqan balalardyń sany qansha?

- Negizinde elimizde jyl saıyn qaterli isikke 30 myńǵa jýyq adam shaldyǵady. Sonyń 600-ge jýyǵy - balalar. ıAǵnı, úlkenderge qaraǵanda balalarda qaterli isik salystyrmaly túrde sırek kezdesedi. 18 jasqa deıingi balalarda qaterli isik sany qatersiz isikterge qaraǵanda 10 esege deıin az. Soǵan qaramastan, qaterli isik - balalar óliminiń negizgi sebepteriniń biri. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń aqparaty boıynsha, qazirgi tańda balalardyń qaterli isik aýrýy sebebinen kóz jumýy - kezdeısoq oqıǵalardan keıin ekinshi orynda tur.

- Álemdik statıstıstıka ne deıdi?

- AQSh, Eýropa elderinde balalar qaterli isigi 100 myń balaǵa shaqqanda 15-16 balada kezdesedi. Reseıde - 10-12, Belarýste - 14-15, Túrkııada - 11-12, Qazaqstanda - 10-12 balada kezdesedi. Balalar qaterli isigi úlkenderde kezdesetin qaterli isikke qaraǵanda basqasha. Balalarda sarkomalar (súıektiń, jumsaq tinniń, búırek, kóz, jynystyq bezderdiń, mıdyń, baýyrdyń qaterli isigi jáne gemoblastozdar, lımfomalar, leıkozdar) basym, al úlkenderde kezdesetin epıtelııli isikter (rak) balalarda óte sırek deýge bolady.


Qaterli isiktiń neden paıda bolatynyn bilse, medıtsına onyń emin tabar edi - dáriger

Keıbir qaterli isik balalarda týabitti jáne tuqym qýalaıtyn isik túrleri de joq emes, mysaly retınoblastoma (kózdiń qaterli isigi) 40% shamasynda tuqymmen beriledi. Úlkenderde kezdesetin qaterli isikter - jutqynshaq, asqazan, ókpe, sút bezi jáne de basqa qaterli isikter balalarda kezdespeıdi, biraq ta kazýıstıkalyq jaǵdaılar bolýy múmkin (óte sırek kezdesýi múmkin).

- Onkologııalyq aýrýlar - órkenıettiń aýrýy dep jıi aıtylady. Onyń paıda bolýyna yqpal etetin qandaı faktorlar bar? Ásirese, osy aýrýlardyń balalarda jıi paıda bolýy nemen baılanysty?

- Joǵarydaı aıtqanymdaı, ǵylym onyń sebebin áli tap basyp anyqtaǵan joq. Degenmen, birneshe ǵylymı gıpoteza bar. Onyń biri - hımııalyq, fızıkalyq, bıologııalyq faktorlardyń áserinen denedegi zat almasýdyń buzylýy isiktiń paıda bolýyna múmkindik týǵyzýy múmkin. Ekinshiden, vırýstyń áserinen jasýshalardyń uryqtyq jáne gendik qasıetteri buzylyp, isik paıda bolýy múmkin. Úshinshiden, uryq durys túzilmegendikten tinniń qaterli isikke aýysýy yqtımal. Tórtinshiden, kantserogendi faktorlardyń, ıondalǵan radıatsııanyń áserinen, balalardaǵy embrıonaldy tinderdiń buzylýynan qaterli isik paıda bolýy múmkin.

Qaterli isiktiń neden paıda bolatynyn bilse, medıtsına onyń emin tabar edi - dáriger  

Mysaly, balalardaǵy qarqyndy ósip kele jatqan tinnen qaterli isik paıda bolýy múmkin. Aıtalyq, jasóspirimderde súıektiń qaterli isigi, qyz balalarda jynystyq aǵzalardyń qaterli isiktiń kóbirek kezdesýi, kishkentaı balalarada júıke júıesiniń, búırek, baýyr qaterli isiginiń kóbirek kezdesýi sodan. Sonymen qatar, kantserogendi zattar platsenta arqyly anadan balaǵa ótýi múmkin. Onyń áseri syrttaı jáne ishteı berilýi yqtımal. Syrttaı áseri - júktiliktiń alǵashqy aılarynda, ıaǵnı embrıogenez kezinde kantserogendi zattardyń áser etýi jáne atalyq nemese analyq uryq jasaýshalarynyń mýtatsııaǵa túsýi - ishten týatyn kemistikter men isikterdiń paıda bolýyna ákelýi múmkin. Іshteı áseri - radıatsıalyq jáne kantserogendik zattardyń anadan balaǵa platsenta arqyly berilýi nemese isik jasýshalarynyń balaǵa platsenta arqyly anasynyń qanynan ótýi.

Al, endi jalpy tehnologııanyń damýy nátıjesinde osy aýrýlar qanat jaıdy degen gıpoteza da bar. Buryn tamaq nárli, tabıǵı taza bolatyn bolsa, qazir tamaqtar hımııalyq tásildermen daıyndalyp, kókónister men jer qunarsyzdanyp barady. Qazir olardyń barlyǵyn hımııalyq elementterdi qoldana otyryp ósirýge bolady. Bylaısha aıtqanda, gendik ınjenerııanyń yqpaly desek te bolady. Adam ózine qajetti dárýmen men mıneraldardy tolyqqandy ala almaı jatyr.

Qaterli isiktiń neden paıda bolatynyn bilse, medıtsına onyń emin tabar edi - dáriger 

- Ata-analarǵa qandaı jaǵdaıda muqııat bolý kerek? Alǵashqy belgilerin qalaı anyqtaýǵa bolady?

- Balalardaǵy qaterli isikti der kezinde anyqtaý - qıyn máselelerdiń biri. Sebebi kóptegen isikter ishten týa paıda bolady, olardyń basym kópshiligi kózge túspeıtin jerde ornalasady (bas súıegi ishinde - mıda, ish qýysy men onyń artqy bóliginde - baýyrda, búırekte, búırek ústi bezinde, keýde qýysynda jáne taǵy basqa). Oǵan sábıdiń aýrýyna baılanysty shaǵymdana almaıtynyn qossaq - munyń bári baladaǵy isikti ýaqytynda anyqtaý óte kúrdeli másele ekenin kórsetedi. Mamandardyń tujyrymy boıynsha, qaterli isik aýrýyn alǵashqy satysynda anyqtaý jáne erte em tásilderin qoldaný - tolyq aıyǵýdyń negizgi sebebi.

Ókinishke qaraı, balalar onkologııasynyń tájirıbesinde aýrý balalardyń kópshiligi mamandandyrylǵan aýrýhanaǵa isiktiń 3-4 satylarynda keledi. Aýrýdyń alǵashqy satysynda onkologııalyq aýrýhanaǵa der kezinde túsetin balalar sany 10 paıyzdan aspaıdy. Al, negizgi agressıvtik emes em tásilderi osy aýrýdyń 1-satysynda ýaqytyly qoldanylsa, balanyń tolyq jazylyp ketý múmkindigi - 100 paıyz. Al 2-shi satyda aýrýdy emdeý - 4 ese, 3-shi satyda - 6 ese, 4-shi satyda - 10 jáne odan da kóp ese kóbeıýi múmkin jáne emniń nátıjesi de edáýir tómen bolady. Ata-analar ǵana emes, kóptegen dárigerler de balalarda qaterli isik derti joq dep beıqam júre beredi. Bul beıqamdyq úlken ókinishke aparady.


Qaterli isiktiń neden paıda bolatynyn bilse, medıtsına onyń emin tabar edi - dáriger

Barlyq qaterli isikke tán jalpy bastapqy belgiler - tábettiń nasharlaýy, sonymen birge balanyń aryqtap ketýi, teri qabatynyń bozdanýy, dene qyzýynyń túsiniksiz kóterile berýi, kóńil-kúıdiń nasharlaýy, tez sharshaý, jylaǵyshtyq, uıqynyń buzylýy, oıynǵa yntasynyń azaıýy. Ata-analar, birinshiden, bul aýrýdyń basqa aýrý túrleri sekildi (mysaly, ınfektsııa aýrýynyń bastapqy belgilerine uqsas) belgi beretinin este ustaǵany lázim. Ekinshiden, bala aýryrsynsa, nemese jumsaq tinde, ishte jáne aǵzanyń basqa bir jerlerinde isik baıqalsa, ol isik aýyrmaıtyn bolsa da, tez arada dáriger mamanǵa qaralý kerek. 

- Balalardy aıtpaǵannyń ózinde, eresekterdi qaterli isik dertinen emdeý ońaı emes. Endeshe, balalardy bul dertpen emdegende qandaı ádis-tásilge júginesizder?

- Emdeý úlkenderde de qoldanylatyn úsh tásilmen júrgiziledi. Olar: hırýrgııalyq (ota jasaý arqyly isikti alý), hımııaterapııalyq (nátıjesi joǵary hımııalyq dárilermen emdeý) jáne sáýlemen emdeý. Árıne, emdeý ádisteri isiktiń túrine baılanysty. Eger isik lımfoma nemese leıkoz aýrýy bolsa, onda isikke qarsy arnaıy dárimen /hımıoterapııa/ jáne sáýlemen emdeý ádisteri qoldanylady. Eger isik basqa tinderden shyqsa, onda ota amaly da qosylady, ıaǵnı, em keshendi bolýy kerek - ota, hımıoterapııa, sáýlemen emdeý.

Qaterli isiktiń neden paıda bolatynyn bilse, medıtsına onyń emin tabar edi - dáriger 

- Suhbatyńyzǵa rahmet!

 

 

Bizdiń kanalymyzǵa jazylyńyz:

Basty sózder: Almaty, Medıtsına,
Bólisińiz:

Avtor:

Gúlmıra Ǵosmanálı

Zagrýzka...
Pikir qaldyrý
+7
Jiberý
Sondaı-aq... oqyńyz
Zagrýzka...
ONLAIN QYZMETKERLER
REDAKTOR
Kojakeldıev E.
Kojakeldıev E.
954-059
REDAKTOR
Bakytjan Erbasov
Bakytjan Erbasov
954-059
REDAKTOR
Janıbek Amangeldı
Janıbek Amangeldı
954-059

MURAǴAT