Qaraǵandy oblysynda bir áýlettiń úsh urpaǵy geologııa salasynda eńbek etip keledi
2022 jylǵy 21 maýsym 22:56

Qaraǵandy oblysynda bir áýlettiń úsh urpaǵy geologııa salasynda eńbek etip keledi

NUR-SULTAN. QazAqparat - Búginde geologııa salasynyń áleýeti óte zor. Sebebi, el ekonomıkasynyń qaryshty damyp, ǵylym men óndiristiń órkendeýinde bul salasynyń alatyn orny erekshe.

Osy rette jer qoınaýyn zerttep, osy salanyń ystyǵyna kúıip, sýyǵyna tońyp júrgen geolog mamandardyń eńbegi orasan. Geologııalyq qyzmetke bar ómirin arnap, eńbek etip kele jatqan jandardyń biri – Hamzınder áýleti.

Bul áýletten eń alǵash bolyp qıyndyǵy men qyzyǵy qatar júretin salaǵa den qoıǵan – geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń kandıdaty, Halyqaralyq mıneraldy resýrstar akademııasynyń korrespondent-múshesi, QR Mıneraldy resýrstar akademııasynyń akademıgi Hamza Serikbaı Hamzauly. Qaraǵandy oblysy Qarqaraly aýdany Tatan aýylynda dúnıege kelgen ol mektepten keıin QazMÝ-dyń geologııa-geografııa fakýltetine oqýǵa túsedi. Ýnıversıtetti bitirgen soń 1959 jyly Ortalyq Qazaqstan basqarmasynyń Qaraǵaıly geologııalyq barlaý partııalary tobyna jiberiledi. Ol jerde kishi geolog, geolog bolyp jumys istep, óziniń qarym-qabiletiniń arqasynda izdestirý tobynyń bastyǵy, ekspedıtsııanyń bas geologyna deıingi joldy júrip ótedi. Serikbaı Hamzauly munymen toqtap qalmaı, únemi joǵaryǵa órlep, bıikterdi baǵyndyrdy. Qaı bıikke jetse de ol adamdyqtyń adal jolynan aınyǵan emes. Jumysta talapshyl ári saýatty basshy bola bilgen Serikbaı Hamzauly 1975-1977 jyldary Aljırdegi keńestik mamandar tobynyń jetekshisi boldy, al 1978-1992 jyldar aralyǵynda Qaraǵaıly ekspedıtsııasynyń basshysy qyzmetin atqardy. Ol Qaraǵaıly jáne Kentóbe ken oryndary aýdandarynyń 1:50000 jáne 1:10000 masshtabtaǵy geologııalyq kartalaryn jasady. 1992-1998 jyldary «Ortalyqqazjerqoınaýy» memlekettik mekemesiniń basshysy, 1998 jyldan bastap Geologııa jáne jer qoınaýyn qorǵaý komıteti tóraǵasynyń orynbasary, 2000 jyldan QR Energetıka jáne mıneraldyq resýrstar mınıstriniń keńesshisi bolyp qyzmet atqardy. 2001 jyly QR Energetıka jáne mıneraldyq resýrstar mınıstrligi janyndaǵy Geologııa jáne jer qoınaýyn paıdalaný komıtetiniń ókildigin basqardy jáne osy mınıstrliktiń saraptaý komıssııasynyń múshesi boldy. Osyndaı eren eńbekteriniń laıyqty baǵasyn alyp, «Eren eńbegi úshin» medalimen, «V.I. Lenınniń týǵanyna 100 jyl», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigine 10 jyl» merekelik medaldarymen marapattalǵan.

Ol geologııa tarıhynda Abyz jáne Kentóbe ken oryndaryn alǵash ashýshy retinde qalady. Paıdaly qazbalardy zertteı júrip, túrli ǵylymı jumystar júrgizgen. Serikbaı Hamzauly 50-den astam ǵylymı jumystardyń avtory, onyń ishinde memlekettik tildegi «Jerdiń jaratylýy, quramy, qurylysy jáne tarıhı damýy» atty joǵary oqý oryndaryna arnalǵan geologııa oqýlyǵynyń birlesken avtory.

Ol bolashaq jary Jamal Ibragımqyzymen Almaty qalasynda oqyp júrgen kezinde tanysyp, 1959 jyly otbasyn qurady. Geologtar otbasy 5 bala ósirip otyr. Búgingi tańda geologtyń 7 nemeresi jáne 8 shóberesi bar.

Qyzmette de, otbasynda da baqytqa bólengen Serikbaı Hamzauly 2020 jyly 30 shildede o dúnıege attanady.

«Tektiden tekti týady, tektilik tuqym qýady» demekshi, Serikbaı Hamzaulynyń úlken balasy – Hamzın Berikbol Serikbaıuly áke jolyn jalǵap, geologııa salasyna úles qosyp keledi. Ol 1960 jyly 19 naýryzda Qaraǵandy oblysynyń Qaraǵaıly aýylynda dúnıege kelgen.

1982 jyly V.I. Lenın atyndaǵy Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtynyń geologııalyq barlaý fakýltetin bitirgen Berikbol Serikbaıuly Qaraǵaıly geologııalyq barlaý ekspedıtsııasyna jiberilip, onda ýchaskelik geologtan bastap ekspedıtsııa bastyǵyna deıingi mansaptyq ósýdiń barlyq satylarynan ótti, al ekspedıtsııa qaıta qurylyp, aktsıonerlik qoǵamǵa aınalǵannan keıin (1993 j.) ol onyń prezıdenti boldy.

Ekspedıtsııada jumys isteı júrip, 1:50000 masshtabtaǵy geologııalyq barlaý jumystarymen, tústi jáne baǵaly metaldar, temir, qurylys materıaldary ken oryndarynda egjeı-tegjeıli izdeýmen jáne izdeý-baǵalaý jumystarymen aınalysty. Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik qorlar komıtetinde qorlardy bekitý jumystaryna jetekshilik etti.

Berikbol Serikbaıuly Toǵaı 1, 2 temir ken oryndaryn alǵashqy ashýshy bolyp tabylady. 1998 jyly «Ortalyqqazjerqoınaýy» memlekettik mekemesiniń orynbasary, keıin 1999 jyly bastyǵy bolyp taǵaıyndaldy.

2011 jyly Berikbol Serikbaıuly «Qazgeologııa» AQ Ulttyq geologııalyq barlaý kompanııasyn qurý jónindegi uıymdastyrý máselelerin sheshý úshin Astana qalasyna jiberiledi. Búgingi tańda ol kompanııanyń bas geology bolyp jumys isteıdi. «Qazgeologııa» AQ-da jumys istegen ýaqytynda geologııalyq barlaý jumystaryna, otandyq jáne sheteldik kompanııalar úshin ınvestıtsııalyq obektilerdi irikteý men daıyndaýǵa, geologııalyq barlaý jumystarynyń jobalaryn ázirleýge, dalalyq jaǵdaılardaǵy ýchaskelerde jumystardy uıymdastyrýǵa ádistemelik basshylyqty júzege asyrdy.

Berikbol Serikbaıulynyń qatysýymen jáne basshylyǵymen geologııalyq barlaý jumystaryna 30-dan astam joba ázirlendi.

Ol Qazaqstan men Reseıdiń, sondaı-aq alys shetelderdiń ártúrli basylymdarynda jarııalanǵan 80-nen astam ǵylymı maqalalardyń avtory, Ortalyq jáne Soltústik Qazaqstannyń qorshaǵan ortasynyń óńirlik problemalaryna arnalǵan eki kitaptyń birlesken avtory. QarMTÝ Ǵylymı keńesi (Qaraǵandy q.) stýdentterge arnalǵan oqý quraly retinde usynǵan «Jerdiń jaratylýy, quramy, qurylysy, damý tarıhy» atty geologtarǵa arnalǵan qazaq tilindegi oqý quralynyń birlesken avtory. Sonymen qatar ol QR Mıneraldyq resýrstar akademııasynyń jáne Halyqaralyq aqparattandyrý akademııasynyń tolyq múshesi bolyp tabylady.

Berikbol Serikbaıuly qaı jerde jumys istese de ol joǵary kásibılik, parasattylyq, tańdaǵan mamandyǵyna jan-tánimen berilgendigimen erekshelenedi. Mundaı ólsheýsiz eńbegi kezi kelgende elenip te júrdi. Ol elimizdiń damýyna qosqan úlesi úshin QR Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń Alǵys hatymen, «Qazaqstan Respýblıkasynyń ken ornyn alǵash ashýshy», «Qazaqstan Respýblıkasynyń qurmetti barlaýshysy», «Jer qoınaýyn barlaýdyń úzdigi» tósbelgilerimen marapattalǵan. Sondaı-aq, 2016 jyly Berikbol Serikbaıuly QR «Altyn Gefest» ulttyq salalyq baıqaýynyń «Jyl geology» nomınatsııasy boıynsha jeńimpaz dep tanyldy.

Ol maman retinde de, otaǵasy retinde ómirden óz ornyn taba bilgen jan. Jubaıy Ibraımova Álııa Músilimhanqyzymen birge 2 bala tárbıelep otyr, 3 nemeresi bar. Otbasynyń tiregi, qamqor ul súıikti jar, baqytty áke ári ata – Berikbol Serikbaıuly jumystan qoly qalt etkende bos ýaqytyn nemerelerine arnaıdy.

Hamzınder áýletinde ata-bala jalǵastyǵy saqtalyp keledi. Geolog Berikbol Serikbaıulynyń kenje uly Aıdar da geolog mamandyǵyn tańdady. Hamzın Aıdar Berikboluly 2009 jyly Q.I. Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ýnıversıtetin «Geologııa jáne paıdaly qazba ken oryndaryn barlaý» mamandyǵy boıynsha bitirgen. Magıstr dárejesi bar.

Óziniń eńbek jolyn 2007 jyly «Býzgýl Aýrým» JShS kompanııasynda bastap, geologııalyq mazmundaǵy túrli grafıkalyq materıaldardy qurastyrýmen jáne tsıfrlaýmen aınalysty.

2009 jyly «Ásem Tas-N» JShS ınjener-geolog bolyp aýysyp, odan keıin jasaq basshysy boldy. 2011-2012 jyldary «Dostyq» JShS-de bas geolog laýazymynda jumys istedi.

2012 jyldyń qazan aıynan «Qazgeologııa» AQ jumysqa qabyldanyp, ol osy kásiporynnyń jetekshi geology bolyp eldegi paıdaly qazbalardy zertteýge óz úlesin qosty. Jetekshi geolog retinde 1:50 000 masshtabtaǵy aımaqtyq geologııalyq zertteýlerdi óndirýmen, tústi, baǵaly jáne qara metall ken oryndarynda izdeý jáne barlaý jumystaryn júrgizýmen aınalysady. Jumys barysynda ónerkásiptik kondıtsııalardyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesin ázirleýge jáne Adaev, Kopotkın, Eltaı ken oryndarynyń temir kenderiniń qorlaryn esepteýge, Qasqyrqazǵan ýchaskesindegi mys jáne molıbden qorlaryn esepteýge qatysqan. Ol hromıt kenderiniń geologııalyq ken ornyn alǵash ashýshy. Japondyq geologtarmen birge Qyzemshek sırek kezdesetin elementter ken ornynda baǵalaý jumystaryn basqardy.

Aıdar Berikboluly búginde «ERG Exploration» AQ Geologııalyq barlaý jumystaryn taldaý jáne josparlaý bóliminiń bastyǵy. Óz salasynyń kásibı mamanyna aınalǵan ol geologııa salasynyń damýyna bar bilim-biligin arnap kele jatyr.

Ol 2 ǵylymı maqalanyń avtory. Óziniń óndiristik qyzmeti úshin 2018 jyly QR Investıtsııalar jáne damý mınıstriniń Qurmet gramotasymen marapattaldy. 2019 jyly «Jer qoınaýyn barlaýdyń úzdigi» tósbelgisimen marapattaldy. Jary Hamzına Ásel Serikqyzy ekeýi 3 ul tárbıelep otyr.

Sondaı-aq, osy áýletke ini bolyp keletin Erkin Hamzın de geologııa salasyn janyna serik etken jan. Ol Qaraǵandy Memlekettik ýnıversıtetin «Geologııa, izdeý jáne barlaý» mamandyǵy boıynsha bitirip, 2021 jyldyń sáýir aıynan «Tsentrgeolsemka» JShS-da geolog qyzmetin atqardy. Erkin Hamzın búginde «Sarytogan graphite limited» avstralııalyq kompanııasynyń múddesin bildiretin «Úshtoǵan» JShS jumys isteıdi.

Osylaısha, Hamzınder áýletiniń jalpy jumys tájirıbesi 110 jyldan asady. Búgingi kúni geologııa salasyndaǵy «áýlet» uǵymy jıi kezdespeıtinin eskersek, bul salanyń qıyndyǵyna qaramaı, ata jolyn qýǵan Hamzınder áýletin maqtanyshpen aıtýǵa bolady. El damýyna yqpal etetin ǵylymı jańalyqtardyń ashylýy da osyndaı týǵan jerin sheksiz súıetin ultjandy azamattardyń arqasy. Sondyqtan, Hamzınder áýletin ǵylym men bilimniń, eren eńbektiń úlgisi dep aıtýǵa ábden bolady.

«Qazgeologııa» AQ

baspasóz hatshysy

Q.E. Jumahanova


Uqsas jańalyqtar

Jańalyqtar

Úrdis

MURAǴAT