+7 (701) 759 90 19
USD 421.58 EUR 496.83
RUB 5.53 CNY 62.2
Jańalyqtar

Búgin Shámshi Qaldaıaqovtyń týǵanyna – 90 jyl: Kompozıtor týraly uly syr shertti

2020 jylǵy 15 tamyz 10:25
Bólisińiz:
Búgin Shámshi Qaldaıaqovtyń týǵanyna – 90 jyl: Kompozıtor týraly uly syr shertti

ALMATY. QazAqparat – 15 tamyzda aty ańyzǵa aınalǵan sazger, qazaq valsiniń koroli Shámshi Qaldaıaqovtyń týǵanyna 90 jyl tolady. Onyń uly Muhtar Qaldaıaqov «QazAqparat» HAA tilshisine halyq ártisiniń ómiri men otbasylyq qundylyqtary týraly aıtyp berdi.

Bolashaq halyq kompozıtory 1930 jyly 15 tamyzda eldiń ońtústigindegi shaǵyn aýylda dúnıege keldi. Onyń ákesi zerger, temir ustasy bolǵan. Desek te, ónerden de qury qol emes edi. Qazaqtyń qobyzy men dombyrasyn quıqyljyta tartatyn seri adam. Anasy da án salatyn. Shámshi bala kezinen ónerge beıim boldy. Kishkentaıynan mandolınada oınap, alǵashqy ánderin jaza bastady.

«Ákem Tımýr sovhozynda, qazirgi Túrkistan oblysynyń Shámshi aýylynda dúnıege keldi. Ol árdaıym: «Men ataqty qolbasshy, batyr aqsaq Temir qaıtys bolǵan jerde týdym», - dep aıtyp otyratyn. Ol dúnıege kelgende atyn Jámshıd dep qoıǵan. Keıin Shámshi bolyp ketti. Atamnyń shyn esimi Ánápııa. Aıaǵynda týa bitken úlken qal bolǵan. Sondyqtan Qaldyaıaq bolyp ketti. Búginde onyń laqap aty ańyzǵa aınaldy ǵoı»,– deıdi Muhtar Qaldaıaqov.

Shámshi Qaldaıaqovtyń balǵyn balalyq shaǵy qıyn-qystaý kezeńge tuspa-tus keldi. Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta 15 jastaǵy bozbala traktorshy bolyp jumys istedi. Keıin tehnıkalyq ýchılıede veterınar mamandyǵy boıynsha oqydy. Sodan keıin Aqtóbe oblysyna qarasty bir aýylda eńbek etti.

«Ákem Aqtóbe oblysynda jumys istep júrgende halyqtyń jaǵdaıy óte nashar bolǵan. Soǵystan keıingi jyldar, jeıtin tamaq joq. Buǵan beıjaı qaraı almaǵan ákem úkimettiń bir otar qoıynyń jartysyn halyqqa taratyp berdi. Árıne, bir shartpen. Qoı tóldegende qaıtyp ornyna qoıý kerek. Sóıtip, aýyldaǵy kóptegen adamdy ashtyqtan qutqaryp qaldy. Osy isi úshin ol túrmege qamala jazdady. Biraq aýyl turǵyndary oǵan jol bermeı, áskerge ketýge keńes beredi», - deıdi kompozıtordyń uly.

Shámshi Qaldaıaqov Reseıde shamamen 7 jyl qyzmet etip, kishi leıtenant ataǵyn alady.1955 jyly Tashkent qalasyndaǵy Hamza Nııazı atyndaǵy mýzyka ýchılıesine túsedi. Biraq ony bitirmeı, Almatyǵa kóship keledi. Sodan soń Qurmanǵazy atyndaǵy konservatorııaǵa oqýǵa túsedi.

Muhtar Qaldaıaqovtyń aıtýynsha, ákesi Reseıde ómir súrgen jyldary orys mýzykasyn boıyna sińirgen. Sondyqtan onyń kóptegen shyǵarmalarynda qazaq jáne orys mýzykasynyń ózindik sıntezi bar.

«Ákem Tashkenttegi mýzykalyq ýchılıede oqyp júrgende, bir soqyr mýzykantpen tanysypty. Dál sol kisiniń qoldaýymen onyń mýzykaǵa degen qushtarlyǵy artyp, án álemine engen», – deıdi Muhtar.

Shámshi Qaldaıaqov – qaıtalanbas mýzykasymen, qarapaıymdylyǵymen, adamı qasıetterimen halyqynyń ystyq yqylasyna bólenip, júrekteriniń tórinen oryn alǵan jan.

«Ákem qazaqtyń tabıǵatyna jaqyn ánderdi jazǵandyqtan halyq júreginen oryn aldy. Ol – óte meıirimdi, aqkóńil bolatyn. Aınalasyndaǵy adamdarǵa únemi qol ushyn berýge asyqty. Úıge qonaq shaqyrǵandy jaqsy kóretin. Bir sózben aıtqanda, keńpeıil jan edi. Qysta eshqaıda shyqpaıtyn, úıde otyratyn. Al kóktem shyǵa salysymen, týǵan-týys, dostaryn aralap ketetin», - dep eske alady uly.

Suhbat barysynda Muhtar Qaldaıaqov ákesi bir kezderi syǵandar tobyna erip, Izoldaǵa ólerdeı ǵashyq bolǵan degen alyp-qashpa áńgimege toqtaldy. «Bul –teatrda sahnalanǵan «Syǵan serenadasy» dramalyq shyǵarmasynyń sıýjeti. Ondaǵy basty keıipkerdiń aty – Shámshi. Alaıda, shynaıy ómirde olaı bolǵan joq», - dep sendirdi kompozıtordyń uly.

«Anamnyń aıtýynsha, ákem ekeýi saıabaqta serýendep júrgen. Bir kezde ákem bir syǵandy kórip qalyp soǵan bal ashtyrýǵa bel býǵan. Sońynda ákemniń bolashaǵyn boljaǵan syǵandardyń kórsetken qyzmeti úshin aqshany anam tólegen eken. Sodan keıin, bári óz jolymen ketken kórinedi. Ákem syǵandar tobyna ermegen, eshqandaı syǵan qyzyna ǵashyq bolǵan joq. Bul, oıdan qurastyrylǵan áńgime»,– deıdi Muhtar Qaldaıaqov.

Onyń sózinshe, Sh. Qaldaıaqov otbasynyń shyrqyn buzǵan adam emes. Otbasylyq ómiri jaqsy bolǵan. Jubaıymen Almatyda ortaq tanystarynyń týǵan kún keshinde tanysqan.

«Anam ol kezde 24 jasta bolatyn. Ol tigin atelesinde jumys istedi. Al ákem konservatorııada oqyp júrgen. Anam otbasynyń baqytyn, tynyshtyǵyn birinshi orynǵa qoıatyn jan. Ol ákemniń shyǵarmashylyǵyna qurmetpen qarady. Sondyqtan árdaıym otbasyndaǵy mýzyka mádenıetin qoldady. Eki uly men nemeresi áke jolyn tańdady. Meniń aǵam – Ábilqasym pıanıst, men skrıpkashy boldym. Ábilqasymnyń jary men qyzy da pıanınoda oınaıdy. Jıenim eki halyqaralyq baıqaýdyń júldegeri atandy. Búginde men Abaı atyndaǵy Memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynyń dırıjerimin. Áıelim bıznespen aınalysady. Úsh balamnyń ekeýi mýzyka mektebinde oqıdy», - dedi ol.

Búginde Shámshini de, onyń ánderin de eleýsiz qaldyrǵan eshkim joq. Ol halqynyń júreginde máńgi tiri. Sonyń qurmetine 1992 jyldan bastap sazgerler men ánshiler úshin Qaldaıaqov atyndaǵy halyqaralyq festıval dástúrli túrde ótkizilip turady.

«2010 jyly án jınaǵyn shyǵardyq. Oǵan 55 án engizildi. Kózi tirisinde ákem «Jaqsy kompozıtor bolý úshin kóp án bilý kerek» dep aıtyp otyratyn. Biraq, eshqashan joǵary ataq pen marapatqa umtylǵan emes. Kompozıtorlar odaǵyna múshe bola almady. Sebebi, qolynda konservatorııanyń dıplomy joq edi. Qazaqstannyń halyq ártisi ataǵyn qaıtys bolarynyń aldynda, eki aı buryn aldy»,– deıdi Muhtar Qaldaıaqov.

Halyq sazger ánderiniń barlyǵyn da súısine tyńdaıdy. Shámshi aǵa, anadan bastap, otan, tabıǵatqa deıin án arnap, qazaq mýzyka óneriniń muraǵatyn baıytty.

Esterińizge sala keteıik, kompozıtordyń 90 jyldyq mereıtoıyna oraı Nur-Sultan jáne Almaty qalalarynda «Shámshi álemi» atty úlken kontsert ótkizý josparlanǵan bolatyn. Koronavırýs pandemııasyna baılanysty mádenı is-shara keıinge shegerildi.


Bizdiń kanalymyzǵa jazylyńyz:

Bólisińiz:

Avtor:

Alma Muqanova

Zagrýzka...
Pikir qaldyrý
+7
Jiberý
Sondaı-aq... oqyńyz
Zagrýzka...
ONLAIN QYZMETKERLER
REDAKTOR
Kojakeldıev E.
Kojakeldıev E.
954-059
REDAKTOR
Aıdar Ospanalıev
Aıdar Ospanalıev
954-059
REDAKTOR
Janat Qapalbaeva
Janat Qapalbaeva
954-059

MURAǴAT