+7 (701) 759 90 19
USD 389.94 EUR 433.50
RUB 6.10 CNY 55.13
Jańalyqtar

Akter «Batyr Baıan»: Talaı armanym tunshyǵyp qaldy

2019 jylǵy 22 qyrkúıek 10:39
Bólisińiz:
Akter «Batyr Baıan»: Talaı armanym tunshyǵyp qaldy

TARAZ. QazAqparat - Jumahan Ábdiqadyrov dese kınosúıer áleýmettiń oıyna eń aldymen «Batyr Baıan» fılmi oralatyny anyq. Osy týyndy arqyly barsha elimizge Batyr Baıan retinde tanylyp, solaı atalyp ketken óner ıesiniń shyn máninde taǵdyry ońaı bola qoıǵan joq. Osydan biraz jyl buryn aýyr jol kólik oqıǵasyna ushyrap, arbaǵa tanylǵan. Áıtse de, tulǵanyń ótken kúnge degen ókinishinen góri táýbasy basym. Jumahan Ábdiqadyrov QazAqparat tilshisine arnaıy suhbat berip, óziniń ómir men óner jolyndaǵy taǵylymdy sátteri, sahnaǵa degen saǵynyshy, atalmysh kınotýyndynyń túsirilim barysyndaǵy este qalǵan erekshe estelikteri týraly jan-jaqty áńgimelep berdi.

- Jumahan aǵa, sizdi áli kúnge kórermenderińiz de, bylaıǵy jurtshylyq ta Jumahan Ábdiqadyrov emes, Batyr Baıan dep biledi. Tipti, men de osy suhbatqa batyrmen oı bólisip, syrlasam dep ishteı daıyndalyp keldim. Osynshalyqty bolmysyńyzǵa sińisti bolyp ketken Baıan beınesi sizge qalaı buıyrdy?

– Keıde akterlerdiń oń jambasyna kele qalatyn rólder bolady. Eger sol obrazdy sátti somdap shyqsa, ol tólqujatyna aınalyp, mártebeniń ósýine, keńinen tanylýǵa yqpal etedi. Árıne, ol biraq ońaı emes, úlken eńbekpen keletin dúnıe. Onyń ústine kóp sharýa ujymǵa, qasyńdaǵy áriptesterge de baılanysty. Múmkin sondaı qajettiliktiń bári ymdasyp-jymdasyp, sátti úıleskendikten shyǵar, jurt meni sol kınoǵa túskeli beri «Batyr Baıan» atap ketti. Odan buryn da biraz kınolarda negizgi keıipkerlerdi somdadym. Smaǵul Elýbaevtyń sonaý asharshylyq náýbeti haqyndaǵy «Aq boz úı» romanynyń jelisi boıynsha túsirilgen rejısser Damır Manabaıdyń «Surapyl Surjekeı» fılminde negizgi keıipkerlerdiń birin alyp shyqtym. Túsirilim jumystary Mańǵystaý óńirinde ótken sol fılmde Halyq ártisi Nurmuhan Jantórınmen birge eńbektendim. Osy jerde meniń «Batyr Baıan» fılminde basty róldi somdaýyma, qazaq kınosy tarıhynda esimimniń qalýyna sebepker bolǵan azamatqa júrekjardy alǵysymdy aıtýǵa tıispin. Ol – menen keıin Qurmanǵazy atyndaǵy memlekettik konservatorııanyń akter bólimin aıaqtaǵan, sodan keıin Shymkent qalasyndaǵy J.Shanın atyndaǵy qazaq drama teatrynda jemisti eńbek etken, ómiriniń sońyna deıin qazirgi Túrkistan oblystyq teleradıo kompanııasynda rejısser qyzmetin atqarǵan bilikti maman Arystan Otarbaev. Keıin, 1993 jyly Almatyǵa shaqyrtý aldym. «Batyr Baıan» kınosyna irikteý júrip jatyr eken. Ol kezde kınobaıqaý deıtin, burynǵy eńbekterimmen tanys shyǵarmashylyq top jetekshileri meni Baıan batyrdyń beınesine bekitip qoıypty. Rejısser Islambek Táýekelovpen de sol jerde tanystym. Kınodaǵy inim Noıan men qalmaq qyzynyń róline laıyqty óner ıeleri tańdalǵan soń, kóp uzamaı Kókshetaý óńirinde, Býrabaı baýraıynda túsirilim bastalyp, bar-joǵy úsh aıda kıno kórermenge jol tartyp ketti.



- Túsirilim aldynda Elbasy Nursultan Ábishulynyń ózi kelip, shyǵarmashylyq ujymǵa sáttilik tilegen deıdi...

- Ras. Ol kezde kınostýdııa da endi-endi eńsesin tiktep jatqan ýaqyt qoı. Ásirese, ultymyzdyń nyshany sanalatyn qundy dúnıelerimizge, ótkenimizge úńilip, tarıhqa erekshe nazar aýdarylyp jatqan kez bolatyn. Bul rette kınonyń, kınostýdııanyń atqarar róli zor edi. Sol tusta ǵoı, «Surapyl Surjekeı», «Otyrardyń kúıreýi», «Batyr Baıan» sekildi týyndylardyń jaryqqa shyǵyp jatqany. Bul istiń bári birinshiden, ótkenniń ónegesin jańǵyrtý bolsa, ekinshiden, ulttyq rýhty kóterip, namysymyzdy qaıraýǵa baǵyttalǵan-dy. Osyny júregimen sezingen Elbasymyz kınostýdııanyń tynysy tarylmaýyna kóp qoldaý kórsetti. «Batyr Baıannyń» alǵashqy túsirilimi bastalar sátte de túsirilim alańyna kelip, akterlerge, rejısserlerge senim bildirip, sáttilik tiledi.

- Bul kınoǵa túspeı turyp, stsenarııge arqaý bolǵan Maǵjan Jumabaevtyń «Batyr Baıan» poemasyn oqyp pa edińiz?

- Joq, men ózi ótirik aıta almaıtyn adammyn. Bul buryn meniń oqyǵan poemam emes-tuǵyn. Tipti, Maǵjan Jumabaevtyń kim ekenin de álsin-álsin ǵana biletinmin. Onyń sebebi de bar. Bizdiń shaǵymyzda Alash arystarynyń shyǵarmalary túgili, attary da atalmaıtyn. Atalǵannyń ózinde «halyq jaýy» retinde emis-emis esimderi estiletin. Sodan shyǵar olar týraly ne mektep baǵdarlamasynda, ne ınstıtýt qabyrǵasynda derekter kezdespeıtin. Tek babalar armany bolǵan Táýelsizdikke qol jetkizgennen keıin ǵana birtýar asyldarymyzdyń tarıhı bolmys-beınelerimen qaýysha bastadyq qoı.

- Negizi siz kınonyń túsirilim alańynan buryn teatr sahnasynda ábden shyńdalǵansyz...

- Álbette, teatrǵa sonaý 1976 jyly kelip, sahnanyń qyr-syryna bir kisideı qanyqtym. Almatydaǵy Qurmanǵazy atyndaǵy memlekettik konservatorııada teatr fakýltetiniń akter bólimi boıynsha oqýymdy aıaqtaǵanmyn. Onda qazaqtyń bilikti pedagogy, halyq ártisi, belgili kásibı rejısser Asqar Toqpanovtyń bóliminde oqyp, sol kisiniń shákirti ataný baqytyna ıe boldym. Toqpanovtyń «taıaǵy» talaıdy táýbásine túsirdi. Alǵashynda bir grýppada 28 stýdent bolsaq, keıin 13-aq qaldyq. Bitirgen jyly joldamamen Jambyl oblystyq qazaq drama teatryna keldim.



– Jumahan aǵa, azaby men lázzaty mol, qıyndyǵy men mashaqaty mańdaıdan asatyn óner ólkesine qalaı keldińiz?

– Meniń týǵan jerim kıe men qut daryǵan, talanttar men daryndarǵa qanat qaqtyrǵan qasıetti Qarataý ólkesi ǵoı. Alaıda, ákem de, sheshem de qarapaıym sharýalar. Anam muǵalim bolǵan. Ákem jaǵynan da, anam jaǵynan da óner adamdary bolmaǵan. Shynyn aıtý kerek. Bireýler «Maǵan óner kıesi naǵashymnan daryǵan, atamnan daryǵan, pálenshemnen daryǵan» dep aıtyp jatady ǵoı. Biraq anamnyń azdap, aýyl-aımaq arasyndaǵy toı-tomalaqtarda án aıtyp, dombyra shertetini bar kórinedi. Ol kisi men es bilmeı ómirden ozdy, sondyqtan ómirimdegi aıaýly jan jaıly aǵaıyndardyń, ákemniń aýzynan ǵana estidik qoı. Negizi, o basta, mektep qabyrǵasyn támamdaǵan jyly ár túrli armandadyq. Bireý dáriger, bireý ınjener, bireý basqa mamandyq ıesi bolýdy maqsat tutty. Men ushqysh bolýdy qalaǵan edim. Biraq bir dosym «Ártistiń oqýyna bar, ártistiń ómiri qyzyq, el aldynda júredi, aınalasy tolǵan sulý qyzdar, júrgen jeriń dýman-toı» dep, qaljyńdaı otyryp, oı tastady. Ol kezde bárimiz de solaı oıladyq. Óner jolynyń aýyr ekenin ol kezde qaıdan bileıik. Aýylymyzdan armanymyzdy arqalap 4-5 jigit Almatyǵa jol tarttyq. Ózimizdiń ólkeden ushqan Tuńǵyshbaı aǵamyz sol shaqta Qurmanǵazy atyndaǵy Almaty konservatorııasy teatr fakýltetiniń akter bóliminde úshinshi kýrsta oqıdy. Biz alyp-ushyp sol Tuńǵyshbaı aǵamyzǵa baramyz ǵoı, «Aǵa, ártis bolaıyq dep edik» dep. Aǵamyz kúlip, óner jolynyń aýyr ekenin, qıyn ekenin aıtyp, «Sender ózi oılandyńdar ma, tolǵandyńdar ma jaqsylap?», – deıdi ǵoı. Bizdiń qolymyzdan ne án aıtý, ne dombyra tartý kelmeıdi, «Óı, aǵa, úırenemiz», – deımiz basymyzdy tómen salbyratqan kúıi. Sodan ne kerek, aǵamyz bizdi apardy da Asqar Toqpanovpen tanystyrdy. Talpynysymyzdyń, boıdaǵy sol ónerdiń ushqynynyń arqasynda áýpirimdep júrip, tıisti konkýrstardan ótip, konservatorııanyń stýdenti atandyq. Sóıtip alǵashqy kýrsta-aq Asqar Toqpanov aǵamyzdyń kýrsyna tústim, sonymen birge sol aǵamyzdyń týǵan qyzy Zeınep Asqarqyzynan da tálimdi dárister aldym. Basqa da jaýapty pánderden ónerdegi belgili akterlerden tálim alyp, tórt jyl stýdenttik ómirimiz ótti. Oqý ornyn támamdaǵan soń, osy Jambyl oblystyq drama teatryna joldamamen kelip, 1976 jyldan jol apatyna túskenge deıin, ıaǵnı 1994 jylǵa deıin sol qara shańyraqta eńbek ettim.


– Soǵystan keıingi jyldary bir spektakldiń áserinen zaldaǵy jaýynger sahnadaǵy akterdi atyp tastaǵan degendi estigenbiz. Osydan keıin «Sahna – ay shyndyqty tilip aıtatyn oryn» degen qaǵıdamen kelisýge bolatyndaı. Teatrdaǵy qoıylym óz kórermenin ómirge súıindirip nemese túńildirip jibererdeı qudiretke ıe bolýy kerek desek, búgingi qazaq teatrlary sol údeden qanshalyqty shyǵyp otyr?

– Qazaq teatrlarynyń qurylǵanyna bir ǵasyrdaı ǵana ýaqyt bolsa da, kóp jetistikterge jetip úlgerdi. Órkenıeti damyǵan Eýropa elderimen salystyrǵanda, bireýler aıtyp júrgendeı, qalyp ketken eshteńemiz joq. Biz kóbine orys mektebinen tálim alyp, solardyń júıesimen júrdik. Dese de, búgingi jastar jańalyqqa qumar, qazaq teatryna jańa lep alyp kelýge umtylýda. Ár ulttyń óz rýhy, kózqarasy bolady, qurylǵanyna ǵasyr tolmasa da, qazaq teatrlary basqalar jasaı almaıtyn bólek obrazdar arqyly óziniń bolmysyn aıqyndaı bildi. Biz únemi teatr týraly aıtqanda kemshilikterdi tizbekteýge qumarmyz. Joq, olaı emes, tıisinshe, jetistikter men jemisti jumystardy da marqaıyp aıtý kerek. Biz sheteldik klassıkalardy óz oıymyzben jetkizýde de sheberlik tanytyp, teatr ónerinde aıtarymyz bar ekenin ańǵarttyq. Bir ókinishtisi, qazir zamanaýı teatr, dástúrli teatr degen uǵym paıda bolyp kele jatyr. Menińshe bulaı bóle-jara qaraǵan durys emes. «Shoý» degen nárse sanamyzdy sansyratyp bitti. Kerek deseńiz, «estrada ánshisi», «dástúrli ánshi» degen teńeýler men úshin qısynsyz. Jaıaý Musa, Birjan saldy, tipti bertindegi Ámireni alsaq, olar óz zamanynyń qandaı ánshisi boldy eken degen oı keledi. Ánshi ol qashan da ánshi, sol atqa darynymen de, daralyǵymen de laıyq bolýy kerek. Qudaı talant berse, ony olaı orynsyz jilikteýge bolmaıdy. Kem talant «juldyzdar» jaıly áńgime basqa.

- Endi jeke ómirińizge qatysty bir suraq. Osydan shırek ǵasyr ýaqyt buryn kólik apatyna ushyrap, taǵdyr taýqymetimen betpe-bet kelgende tileýlestik bildirgender az bolǵan joq. Qazirgi densaýlyǵyńyz qalaı?

- Allaǵa shúkir, jaqsy sekildimin. Densaýlyqty rasynda aıtyp bolmaısyń. Birde aýyryp, birde saý bop ómir ótip jatyr. Ózderińiz de bilesizder, jıyrma tórt jyldaı boldy, jumys babymen saparda júrgende oqysta bolǵan kólik apatynan aýyr hálge túsip qalǵanmyn. Taǵdyr taýqymetine ne shara? Teatrdan ketip, Tarazdyń shetindegi avtoturaqtardyń birinde qaraýyl bolyp júrdim. Sahnaǵa da oralyp kórdim. Biraq synǵan súıek ıkemge kele qoımady. Dárigerlerge qaralyp, emshige de baryp kórdim. Bul týraly kezinde respýblıkalyq buqaralyq aqparat quraldarynda kóp maqalalar shyqty. Úsh ret otaǵa tústim. Elimizde jasalynǵan eki otadan aıtarlyqtaı ózgeris bola qoımady. Jaǵdaıymnan habardar bolǵan Elbasy pármen berip, Tuńǵysh Prezıdent qory qajetti qarajatty aýdardy. Sol arqyly Germanııadaǵy bilikti dárigerlerdiń qolymen úshinshi ota sátti ótti. Sodan beri jaǵdaıym bir qalypty. Aıaqtan turyp ketýim ýaqyttyń enshisinde eken. Ázirge baldaqtyń kómegimen qozǵalamyn. Jattyǵý retinde jıi qımyldaýdy ádetke aınaldyrǵanmyn. Bir jaǵynan jasqa da baılanysty ma deımin. Jas bolsam súıek tez bitip keter me edi... Al biz alpys besten astyq qoı.

- Alpys bes – az jas emes. Alǵan asýlaryńyz ben jetistigińiz bir tóbe. Al, joǵaltqanyńyz, ókinishińiz bar ma?

- Ómiri ókinishten quralsa, onda ol adamnyń ómirinde ózgege úlgi bolarlyqtaı eshteńe joq, zaıa ketkeni. Men ózimdi ondaılardyń qataryna qospaımyn. «Áttegen-aı» deıtin kezderim joq emes. Qyryqtyń qyrqasynan aspaı jatyp osyndaı hálge túskenim janyma batady. Qarańyzshy, shyńdalyp, kózge túsip, kınolarǵa shaqyrtý alyp jatqan ónerdegi órleý shaǵymda osylaı bolǵany ókinishti, árıne. Talaı armanym tunshyǵyp qaldy. Áıtse de, osy kúnime degen shúkirshilik aýzymnan bir túsken emes. Bul da bir synaq bolar.



Bizdiń kanalymyzǵa jazylyńyz:

Basty sózder: Jambyl oblysy, Mádenıet,
Bólisińiz:

Avtor:

Ǵıbrat Sembaı

Zagrýzka...
Pikir qaldyrý
+7
Jiberý
Sondaı-aq... oqyńyz
Zagrýzka...
ONLAIN QYZMETKERLER
REDAKTOR
Kojakeldıev E.
Kojakeldıev E.
954-059
REDAKTOR
Erbol Janat
Erbol Janat
954-059
REDAKTOR
Aıdar Ospanalıev
Aıdar Ospanalıev
954-059

MURAǴAT