+7 (701) 759 90 19
USD 388.07 EUR 427.54
RUB 6.08 CNY 55.36
Jańalyqtar

Ábilqaıyr hannyń Reseı patshaıymy Elızavetaǵa jazǵan haty tabyldy

2019 jylǵy 3 qazan 12:20
Bólisińiz:
Ábilqaıyr hannyń Reseı patshaıymy Elızavetaǵa jazǵan haty tabyldy

AQTÓBE. QazAqparat – Aqtóbe oblystyq arhıviniń qyzmetkerleri Orynbordaǵy muraǵatta bir aptadan astam ýaqyt boıy qundy materıaldardy qarady. Onda Ábilqaıyr hannyń Reseı patshaıymy Elızavetaǵa jasaǵan usynysy tabyldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.

Uqsas jańalyqtar
Tatarstan ǵalymy: Altyn ordadan bir kezderi Italııaǵa astyq jetkizilip turǵan SQO: Arheologtar Altyn Orda dáýirine jatatyn 7 kóne mazardyń ornyn tapty Atlah qalasynyń ornynda barlaý-qazba jumystary júrgiziledi

«Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda «Arhıv - 2025» jobasy boıynsha Aqtóbe oblysynyń memlekettik arhıviniń dırektory Marat Tólebaı men ǵylymı qyzmetker Nurlan Esetov Orynbor oblysynyń memlekettik arhıvine ǵylymı ekspedıtsııa jasady. Olar bir aptadan astam ýaqyt boıy Qazaqstanǵa, onyń ishinde Aqtóbe tarıhyna qatysty qundy materıaldardy jınap, elektrondy nusqasyn ákeldi.


«Ekspedıtsııa barysynda oblystyq arhıv qoryna buryn-sońdy kópshilik nazaryna usynylmaǵan, HVІІІ-HІH ǵasyrlaryndaǵy Aqtóbe oblysy aýmaǵy, sharýashylyǵy, ónerkásibi, bilim isi týraly tarıhı mańyzy zor, asa qundy qujattar ákelindi. Patsha zamanynda Orynbor qyrǵyzdarynyń jerinde ornalasqan, keıin Torǵaı jáne Oral oblystary quramyndaǵy Oıyl, Qobda, Yrǵyz, Temir sııaqty aýdan tarıhyna qatysty derekteri bar ister anyqtaldy. Orynbor oblysynyń memlekettik arhıviniń «Kantselıarııa orenbýrgskoı komıssıı» atty qorynda saqtalǵan iste Ábilqaıyr hannyń Reseı ımperııasynyń patshaıymy Elızavetadan ózi jáne janyndaǵy qazaqtar úshin qala salý jóninde suranysyn qarastyrý jónindegi qujattar saqtalǵan», - dedi Aqtóbe oblysynyń memlekettik arhıviniń dırektory Marat Tólebaı.


Ábilqaıyr hannyń qala salý týraly usynysy 1742 jyly jazylǵan.

«Hat kóne slavıan tilinde jazylǵan. Ǵalymdar oqyp, hattaǵy barlyq suranystar men usynystardy anyqtap, aldaǵy ýaqytta qosymsha habarlaıtyn bolamyz. Bul hatty Orynbor general gýbernatory jazyp, Ábilqaıyr hannyń ótinishin Reseı patshaıymy Elızavetaǵa jetkizgeni anyq. Іs 200-ge jýyq betten turady. Qazir bizde kóshirmesi tolyq bar. Buryn bul derekti zertteýshiler ǵylymı aınalymǵa engizgen bolýy da múmkin. Tek bizdiń arhıvte bul qujat joq ekenin aıta alamyz», - dedi Marat Tólebaı.


Aqtóbe arhıviniń qyzmetkerleri muraǵattaǵy qujattardyń elektrondy nusqasyn jınaqtaý úshin keler jyly Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy tarıh jáne etnologııa ınstıtýtymen birge ekspedıtsııaǵa shyǵady. Sol kezde qujattardy irikteýge múmkindik bar.

«Aqtóbe óńirindegi aýyl sharýashylyǵy jóninde de qundy málimetter saqtalǵan ister bar. Máselen, Qara-Qamys shatqalyndaǵy jergilikti qazaq eginshileriniń bıdaıyn óndeý maqsatymen sý dıirmeniń salý týraly aıtylǵan. Odan bólek jergilikti dıqandardyń qoldan sýarý, baý-baqsha isi jónindegi ister, veterınarııa, jalpy eginshilik pen mal sharýashylyǵy jaǵdaıy boıynsha Torǵaı oblysynyń áskerı gýbernatorynyń jyldyq esepteri saqtalǵan. Ári 1881 jylǵy Torǵaı oblystyq arhıtektorynyń usynǵan Aq - Tóbe qalasynyń jobalyq jospary jónindegi iste jobalyq jospardy Orynbor general-gýbernatoryna qaraýǵa jiberý jóninde aıtylǵan. Aldaǵy ýaqytta birneshe bólimge bólip, kórmede tanystyramyz», - dedi ǵylymı qyzmetker Nurlan Esetov.


Ekspedıtsııa kezinde Ábilǵazy, Arynǵazy, Sherǵazy, Shyǵaı men Qarataı jáne taǵy da basqa Kishi júz sultandarynyń ólke tarıhy úshin mańyzdy qujattary anyqtaldy. Olardyń qyzmetteri, patsha úkimetine qarsy áreketteri jáne basqa da oqıǵalarǵa qatysty isteri jóninde qujattar bar.

«Orynborda Berdıanka ózeni bar. Arynǵazy sultan sol ózenniń boıyna úı salyp, egin sharýashylyǵymen aınalysýdy maqsat etken. Negizi ol jaıylym, qystaǵy bolǵan. Biraq sol usynysy quptalmady. Sebebi ol kezde Oral ózenine qaraı qazaqtardy ótkizgisi kelmegen eken. Orynbordan qazaqtardy ysyryp, orystar qonystandy. Sultandar narazylyqtaryn kórsetip, Hıýa, Qoqan saýdagerlerine shabýyl jasaǵany týraly da jazylǵan», - dedi Nurlan Esetov.

Aıta keteıik, qazir arhıv qujattaryn tsıfrlandyrý jumysy júrip jatyr. Aldaǵy ýaqytta zertteýshiler, jas ǵalymdar ózge eldiń arhıvterine barmaı-aq jergilikti jerde qundy qujattarǵa qol jetkize alady.


Bizdiń kanalymyzǵa jazylyńyz:

Bólisińiz:

Avtor:

Altynaı Saǵyndyqova

Zagrýzka...
Pikir qaldyrý
+7
Jiberý
Sondaı-aq... oqyńyz
Zagrýzka...
ONLAIN QYZMETKERLER
REDAKTOR
Kojakeldıev E.
Kojakeldıev E.
954-059
REDAKTOR
Gúlmıra Alıakparova
Gúlmıra Alıakparova
954-059
REDAKTOR
Jarylqasyn Saıagúl
Jarylqasyn Saıagúl
954-059

MURAǴAT