+7 (701) 759 90 19
USD 431.07 EUR 485.51
RUB 5.69 CNY 67.47
Jańalyqtar

Қазақстанда өлім жазасын қолданбаудың тұрақты режимі қалыптасты - профессор Ермек Әбдірасұлов

2021 жылғы 6 қазан 19:42
Бөлісіңіз:
Қазақстанда өлім жазасын қолданбаудың тұрақты режимі қалыптасты - профессор Ермек Әбдірасұлов

НҰР-СҰЛТАН. ҚазАқпарат – Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Халық бірлігі және жүйелі реформалар – ел өркендеуінің берік негізі» атты Жолдауында адам құқығын қорғау саласына ерекше тоқталған болатын.

«Мен адам құқығын қорғау саласын әрдайым жеке дара бөліп қарайтынымды білесіздер. Біз соңғы екі жылда бұл бағытта едәуір ілгері бастық. Биыл қаңтар айында мен Өлім жазасының күшін жоюға бағытталған Азаматтық және саяси құқықтар туралы Екінші Факультативтік Хаттаманы ратификациялау туралы заңға қол қойдым. Енді Қылмыстық кодекстің нормаларын Екінші Факультативтік Хаттаманың ережелерімен үйлестіруіміз керек», - деді Президент.

Осы орайда ҚР Заңнама және құқықтық ақпарат институтының бас ғылыми кеңесшісі, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ профессоры Ермек Әбдірасұлов «ҚазАқпарат» агенттігіне берген сұхбатында аталған қадамдарға қатысты пікір білдерген еді.

- Ермек Баяхметұлы, ҚР Қылмыстық кодексінің нормаларын үйлестірудің маңызы неде?

- Мемлекет басшысының Жолдауында Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексін Екінші факультативтік хаттаманың ережелерімен сәйкестендіру қажеттілігі туралы айтылған. Бұл Қазақстанның БҰҰ жанындағы Тұрақты өкілі 2020 жылдың 23 қыркүйегінде өлім жазасын жоюға бағытталған Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактінің екінші факультативтік хаттамасына қол қоюына байланысты. 2021 жылғы 2 қаңтарда Мемлекет басшысы өлім жазасын жоюға бағытталған Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактіге екінші Факультативтік хаттаманы ратификациялау туралы Заңға қол қойды. Заң 2021 жылдың 16 қаңтарында күшіне енді. Қазақстан Хаттамаға қол қойған және ратификациялаған тарап ретінде өлім жазасына қатысты қылмыстық заңның нормаларын Факультативтік хаттаманың ережелеріне сәйкес келтіруге міндетті.

- Екінші Факультативтік хаттаманы ратификациялау туралы ҚР Заңының қабылдануы мемлекеттің құқықтық саясатының қандай бағытымен байланысты? Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактіге екінші Факультативтік хаттама дегеніміз не?

- ҚР Конституциялық Кеңесінің 2020 жылғы 15 желтоқсандағы қаулысында Қазақстан Республикасының Конституциясы мен халықаралық актілер демократиялық қоғамның негізгі құндылығы ретінде өмір сүру құқығын танитыны, оның үстем мәртебесін айқындайтыны және қандай да бір айырмашылықтарсыз барлық адамдар үшін осы құқыққа кепілдік беру жөніндегі мемлекеттің міндеттемелерін белгілейтіні аталып өткен.

Республика Конституциясының 1-бабының 1-тармағына сай адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары мемлекеттің ең қымбат қазынасы болып отыр. Халықаралық құқықта өлім жазасын жою үрдісі айқын көрсетілген. Бұл шын мәнінде адамның өмірі мен құқықтары ерекше құнды болып саналатындығы демократиялық мемлекеттердегі әлемдік үрдіс. Ешкімнің, тіпті мемлекеттің де адамның өмірін қиюға құқығы жоқ. Ол бұл құқықты тек соғыс уақытында және тек аса ауыр әскери қылмыстар үшін пайдалана алады.

Қазақстан әлемдік қауымдастықтың тең құқықты мүшесі ретінде ішкі заңнаманы құру кезінде о бастан осындай жаһандық тенденцияны басынан бастап ескереді. Стратегиялық және бағдарламалық құжаттарда қылмыстық құқықтық саясат өлім жазасы көзделген қылмыстардың санын шектеуге бағытталған.

Бұған өмір бойына бас бостандығынан айыруды оның баламасы ретінде енгізу, 2003 жылы өлім жазасын орындауға мораторий енгізу, кейіннен қылмыстық заңнаманы соған сәйкес келтіре отырып, 2007 жылғы конституциялық реформа арқылы қылмыстық саясатты елеулі ізгілендіру, осы санаттағы қылмыстық істерді қарау кезінде процестік кепілдіктерді нығайту және басқалар дәлел бола алады. Осылайша, Қазақстанда өлім жазасы ұзақ уақыт бойы орындалмады, бұл айрықша жаза шарасын қолданбау үшін қалыптасқан тұрақты құқықтық режимнің бар екенін білдіреді.

Екінші Факультативтік хаттаманың 1-бабында Осы Хаттамаға қатысушы мемлекеттің юрисдикциясындағы бірде-бір адам өлім жазасына ұшырамайды делінген. Әрбір қатысушы мемлекет өз юрисдикциясы аясында өлім жазасының күшін жою үшін барлық қажетті шараларды қабылдайды.

Қазақстан Хаттамаға қол қою кезінде: «Қазақстан Республикасы Екінші Факультативтік хаттаманың 2-бабына сәйкес соғыс уақытында жасалған әскери сипаттағы аса ауыр қылмыстарды жасағаны үшін кінәсін мойындағаннан кейін соғыс уақытында өлім жазасын қолдану құқығын өзіне қалдырады»,- деген ескертпемен оның ратификациялануын көздеді.

Екінші Факультативтік хаттаманы ратификациялау туралы Заңның мәні тек әскери сипаттағы аса ауыр қылмыстар жасағаны үшін оны соғыс уақытында қолдану мүмкіндігін қоспағанда, Қазақстанда өлім жазасына толық тыйым салынғандығында болып отыр.

- «Қылмыстық кодекстің нормаларын үйлестіру» деген тіркесті қалай түсіну керек?

- Қылмыстық кодекстің нормаларын үйлестіру өлім жазасына қатысты Қылмыстық кодекстің барлық ережелері мен нормалары екінші Факультативтік хаттаманы ратификациялау туралы Заңның ережелеріне сәйкес келтірілуі тиіс дегенді білдіреді. Қолданыстағы ҚР Қылмыстық кодексінде өлім жазасы деген сөз 42 рет қолданылады. Осыған байланысты Кодекстің үйлестірілуіне байланысты өлім жазасы түріндегі жазаны соғыс уақытында жасалған әскери сипаттағы аса ауыр қылмыстар үшін көзделген санкцияларда ғана қалдыру қажет.

- Екінші факультативтік хаттаманы ратификациялау Қазақстан үшін қандай құқықтық салдарға әкеледі?

- Қазақстан өзіне міндеттеме алады және соғыс уақытында аса ауыр әскери қылмыстар үшін қолдануды қоспағанда, өлім жазасы түріндегі жазаны қолданудан толық бас тартады.

- Қылмыстық кодекстің нормаларын үйлестіру үшін бүгінгі күні нақты қандай әрекеттер қажет?

- Заң дайындау жұмыстарын жүргізу керек. Соғыс уақытында жасалған әскери сипаттағы аса ауыр қылмыстарды жасағаны үшін көзделген ҚР Қылмыстық кодексі баптарының санкцияларында ғана өлім жазасы түріндегі жазаны қалдыра отырып, ҚР ҚК-не тиісті өзгерістер енгізу қажет.


Біздің каналымызға жазылыңыз:

Бөлісіңіз:

Автор:

Руслан Ғаббасов

Сондай-ақ... оқыңыз
Пікір қалдыру
+7
Жіберу
ONLAIN QYZMETKERLER
REDAKTOR
Жанат Қапалбаева
Жанат Қапалбаева
954-059

MURAǴAT