+7 (701) 759 90 19
20 °С : نۇر-سۇلتان
24 °С : الماتى
USD 409.98 EUR 462.21
RUB 5.75 CNY 58.43
جاڭالىقتار

شىڭعىس ايتماتوۆ. «ءجاميلا» - پوۆەست

13 جەلتوقسان 10:36
:ءبولىسۋ
شىڭعىس ايتماتوۆ. «ءجاميلا» - پوۆەست

نۇر-سۇلتان. قازاقپارات – (جالعاسى)اسپان اينالىپ جەرگە تۇسكەن شىلدە كۇندەرى. ستانسياعا كەلسەڭ، اربا- كولىكتەن اياق باسارعا جەر جوق.

تاۋ قويناۋىنداعى شالعاي كولحوزداردان استىقتى وگىزدەرگە، ەسەكتەرگە تەڭدەپ، ايداپ كەلە جاتقان بالالار مەن قاتىنداردىڭ ارقالارى تۇزدى تەر، شاڭ باسقان بەتتەرى قاپ- قارا بولىپ كۇنگە كۇيىپ كەتكەن. اڭىزاق شالعان ەرىندەرى جارىلىپ، وزدەرى جالاڭ اياق، جالاڭ باس، بولدىرىپ، ابدەن دىڭكەسى قۇرىپ كەلەدى. زاگوتزەرنونىڭ قوراسى ىزى- شۋ، داربازاسىندا:

«بارلىق استىق مايدان ءۇشىن!» دەگەن ۇران جازىلعان. بالشىقتان سوققان دۋالمەن اينالا قورشالعان قورانىڭ سىرتىندا، پاروۆوز ۆاگونداردى ءارى- بەرى سۇيرەپ، ىستىق بۋ اتىپ، تىنباي ارەكەت جاساپ ءجۇر. وتكىنشى پويىزدار شاتقالدى جاڭعىرىقتىرا سۋىلدايدى. ءدال قامبانىڭ اۋزىنا شوگەرىلگەن تۇيەلەر قايتا تۇرعىسى كەلمەي، جىنىن شاشىپ، اشۋلى باقىرادى.

ۇلكەن قامبانىڭ ءىشى تاۋداي ۇيىلگەن استىق. قاپتاردى ارقاعا سالىپ، تاقتايدان جاسالعان تراپپەن قامبانىڭ توبەسىنە شىعىپ توگۋ كەرەك. قامبانىڭ ىسىعان توبەسىنەن تەمىر ءيىس شىعىپ، بيدايدىڭ شاڭى اۋادا ءجۇزىپ ءجۇر.

- ءاي، بالا، كوزىڭە قارا، ۇستىنە جەتكىز! - دەپ، ۇيقى كورمەگەن كوزى قىپ- قىزىل بوپ قانتالاپ كەتكەن قابىلداۋشى، تومەندە ماعان جۇدىرىعىن تۇيەدى.

ول جۇدىرىعىن نەگە تۇيەدى؟ سولاي ەتپەسە دە بولادى عوي! تايىپ جىعىلماساڭ، ونسىز دا كوتەرىپ جەتكىزەمىز عوي.

ءبىز بۇل استىقتىڭ بەينەتىن تەك وسى جەردە عانا ەمەس، دالانىڭ وزىنەن، ەككەن كۇننەن باستاپ- اق كورىپ جۇرەمىز عوي. ونى بۇعاناسى بەكىپ، قابىرعاسى قاتپاعان بالالار مەن ايەلدەر جاز بويى ماپەلەپ ءوسىرىپ، قازىر دە وسى ورتتەي كۇيىپ تۇرعان دالادا الدەقاشان توزىعى جەتىپ بىتكەن، كۇنىنە ءجۇز رەت بۇزىلعان سالدىراعان كومبايندى بىردە جۇرگىزىپ، بىردە قايتا وڭداپ، كومباينەرلەر سەرگەلدەڭ بولىپ جۇرەدى. قازىر دە وسى ەگىن مايدانىندا وراقشىلار ەرتەڭنەن قارا كەشكە دەيىن، ۇيىپ سىزداعان بەلىن جازباي ەگىن ورىپ، جەرگە تۇسكەن ءاربىر ماساقتى بارماقتاي بالالار تەرەدى. وسى كۇندەردە ءبىزدىڭ بارلىق تاپقان- تايانعانىمىز، جيعان- تەرگەنىمىز - مايداندىكى، ول ءبىزدىڭ جەڭىس ءۇشىن بەرگەن تەر مەن قانىمىز.

ءالى دە ەسىمدە: جاس ءوسپىرىم مەن سوندا قارۋلى جىگىتتەر كوتەرەتىن قاپتاردى ارقاما سالىپ، ونىڭ اۋزىن تىسىممەن تىستەپ، جوعارى شىعىپ بارا جاتقاندا، قابىرعام قايىسىپ، كوزىم قاراۋىتادى. اياق باسقان سايىن تراپتىڭ تاقتايلارى مايىسىپ، قامبانىڭ شاڭدى اۋاسى وكپەنى قىسادى. تالاي رەت ارقامنان تومەن جىلجىپ بارا جاتقان بۋما قاپتى كوتەرىپ جىبەرىپ، ءوزىم دە تراپتان قوسا قۇلاپ تۇسسەم دەگەن وي كەلەتىن ماعان. ءبىراق، ارتىمدا قاپ كوتەرگەن كىسى بار. ول دا مەن سياقتى جاس بالا، ءيا بولماسا بالالى ايەل شىعار. ەگەر سوعىس بولماسا مۇنداي اۋىر جۇكتى بۇلارعا كىم كوتەرتەتىن ەدى؟ ايەلدەردىڭ ءوزى وسىلاي بەلدەرىن بەكەم بۋىپ ىستەپ جۇرگەندە، ەركەك مەنىڭ السىزدىك كورسەتۋگە قانداي قاقىم بار.

الدىمدا ءجاميلا جەڭگەم كەتىپ بارا جاتىر. ول ەتەگىن جوعارى قىستىرىپ العان، قارا تورى تولىق بالتىرىنىڭ بۇلشىق ەتتەرى بۇلتيىپ، تامىرلارى ءۇزىلىپ كەتەتىندەي كورىنەدى. جۇگىن جەڭىلدەتەيىن

دەگەندەي، ءجاميلا قاپتىڭ استىندا بۇگىلە ءيىلىپ، اياعىن جىلدام- جىلدام باسادى. كەيدە مەنىڭ السىرەپ بارا جاتقانىمدى سەزگەندەي، ول توقتاپ قالادى دا:

- شىدا، كىشكەنە بالا، از قالدى ەندى!- دەپ قويادى. ءبىراق ءوزىنىڭ دە ءۇنى سوندا ءالسىز شىعادى.

قاپتاعى بيدايدى توگىپ، ءبىز كەيىن كەتىپ بارا جاتقاندا الدىمىزدان دانيار كەزدەسەدى. ادەتىنشە ەشكىمگە قوسىلماي، ۇندەمەستەن، سالماقپەن اياعىن سىلتي باسادى. ءبىز تۇسىنان وتە بەرگەندە، ۇيىعان بەلىن جازىپ، كويلەگىن ءتۇسىرىپ جىبەرىپ كەلە جاتقان ءجاميلاعا دانيار ەڭكەيگەن قالپىندا كوزىنىڭ استىمەن ءبىر قارايدى. ول ونى ءبىرىنشى رەت كورگەندەي، ءاردايىم وسىلاي قارايدى. ءبىراق، بۇل ءجاميلانىڭ ويىنا دا كىرىپ شىقپايتىن. ءبىز بىرگە قوسىلىپ ىستەگەن كۇننەن باستاپ، ول ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى ادەت بىلاي: ءجاميلا كەيدە اشەيىن قىزىق ءۇشىن وعان وكتەمدىكپەن كۇلە سويلەسە، كەيدە ونىڭ بار- جوعىن مۇلدە ۇمىتىپ، ەسىنەن شىعارعانداي ەشتەڭە دەمەيدى، ءيا ءبىر نارسەنى ايتىپ سالادى. بۇل ءجاميلانىڭ كوڭىل كۇيىنە بايلانىستى. كوڭىلى كەلسە جولدا كەلە جاتىپ ءجاميلا ماعان: «ايدا اتتاردى، كىشكەنە بالا، كەتتىك!»- دەپ داۋىستاپ قويادى دا، وتىرعان جەرىنەن ۇشىپ تۇرىپ، قامشىنى ۇيىرە ايقايلاپ، اربانى ايداي جونەلەدى. مەن دە ونان قالىسپايمىن.

كوزدى اشىپ- جۇمعانشا، جول باستاپ الدا كەتىپ بارا جاتقان دانياردى ءبىز باسىپ وزامىز. ول شاڭعا كومىلىپ ارتتا قالادى. بۇل ءوزى تاماشا قىزىق بولسا دا، ادامنىڭ اشۋىن ەرىكسىز كەلتىرەتىن قىلىق. سويتسەك تە دانيار اشۋلانۋدى بىلمەيتىن. شاڭدى بۇرقىراتىپ ءبىز جانىنان ءوتىپ بارا جاتساق، ول ايىپتى ادامداي جاي عانا كۇلىمسىرەپ، اربادا تۇرىپ، اتتاردى وڭدى- سولدى قامشىلاپ، قۇيعىتىپ ايداعان ءجاميلاعا ۇندەمەستەن تاڭىرقاپ قارايدى. نە بولدى ەكەن دەپ مەن ارتىما بۇرىلىپ قارايمىن: تۇمانداي قويۋ شاڭنىڭ استىندا دانيار رازى بولعانداي ءجاميلادان كوزىن ايىراتىن ەمەس. ونىڭ وسى تاڭىرقاعان كوزقاراسىندا جاس بالانىڭ ەركەلىگىن مەيلى دەپ كەشىرگەندەي مەيىرىم دە، ەشكىمگە سىر ايتپاي، ىشتەن تىنعان سانا دا بار سياقتى. ءجاميلانىڭ وسىنداي مازاعىن، كەكەسىن كۇلكىسىن، ونى كوزىنە ىلمەي، جانىندا جۇرسە وعان قاراماي، سويلەسپەي قوياتىنىن دانيار ەشبىر كوڭىلىنە الماعان ءتارىزدى. بارىنە شىداپ، ءبىر رەت تە ءسوز قايىرعان ەمەس. ءا دەگەندە دانيارعا مەنىڭ جانىم اشىپ:

- جۋاس كىسىنى وستە بەرگەنىڭ قالاي، جەڭگە؟ - دەپ ايتسام، ءجاميلا:

- ءاي، قويشى وسىنى! - دەپ قولىن سىلتەپ كۇلەتىن - ەرمەككە جاقسى دا! ونى وسىدان قۇداي الاتىن با ەدى، ءتايىرى!..

جۇرە- بارا جەڭگەمنىڭ بۇل تاماشاسىنا مەن دە قوسىلدىم. ويتكەنى دانيار ءجاميلادان مۇلدە كوز الۋدى قويدى. اسىرەسە، ءجاميلا قاپ كوتەرگەندە، ول ءىس اراسىندا توقتاي قالىپ، كوزىنىڭ قيىعىمەن وعان قارايدى دا تۇرادى. اركىم وزىنشە اۋرەلەنىپ، جۇمىسپەن الەك بولىپ جاتقان كوپشىلىك اراسىندا مۇنىمدى ەشكىم بايقامايدى دەپ ويلاي ما، بىلمەيمىن، ايتەۋىر داۋسى قارلىققان ارباكەشتەر ايقايلاسىپ، ات- اربالار سەڭدەي سوعىلىسقان ستانتسيانىڭ بازار سياقتى قوراسىندا، جالعىز عانا ءجاميلا ەلدەن ەرەكشە جارالعانداي، قانشا قينالسا دا، ەمىن- ەركىن قيمىلداپ، جايدارى كۇلىپ، شىنىندا دا كوزگە تۇسپەي قويمايدى ەكەن.

اربانىڭ قىرىنا تىكەسىنەن قويىلعان بۋما قاپتى ءجاميلا شالقايا بەرىپ، استىڭعى ەكى بۇرىشىنان ۇستاعاندا، بۇكىل دەنەسى يىلە سوزىلىپ، كوكىرەگى كەرىلىپ، كۇنگە كۇيگەن قارا كۇرەڭ شاشتىڭ ورىمدەرى ۇزارا تۇسكەندەي، ارتىنا سالماقتانىپ، شالا جۇمىلعان كىرپىكتەرىنىڭ اراسىنان كوزدىڭ جانارى جالت ەتە تۇسەدى. قاپ كوتەرگەن ءجاميلا قامبانىڭ ەسىگىنە جەتكەنشە، دانيار ونى جاڭاعى تاڭىرقاعان كوزقاراسپەن بايقاتپاي ۇزاتىپ سالادى. ءبىراق، مەن مۇنى كورىپ ءجۇردىم. العاشقىدا بۇعان ۇلكەن ءمان بەرمەسەم دە، كەيىنىرەك دانياردىڭ وسىلاي قىزىعا قاراعانى ماعان ۇناماق بىلاي تۇرسىن، ءتىپتى نامىسىمدى كەلتىردى: ەشكىمگە تەڭ كورمەي، قىزعانىپ جۇرگەن جەڭگەمە، باسقالار بىلاي تۇرسىن، دانيار دەگەندى قايتىپ تەڭ كورەمىن.

«مىنانى، وسىنىڭ دا ءجاميلادان ويى بار بولسا كەرەك، باسقالارعا نە شارا! وي، توبا!» - دەپ اشۋىم كەلىپ، ىشتەي كىجىنىپ ءجۇردىم.

دانياردى ەندى مومىن دەپ اياۋ بىلاي تۇرسىن، ءتىپتى ونى جەك كورە باستادىم. وسىدان كەيىن مەن دە جەڭگەمە قوسىلىپ، ونى مازاق قىلاتىن بولدىم. ءبىراق، ءبىزدىڭ بۇنىمىزدىڭ اياعى ۇياتقا اكەپ سوقتى.

استىق تاسىعان قاپتاردىڭ اراسىندا الاشادان تىگىلگەن، جەتى پۇتتىق ءبىر ۇلكەن قارا الا قانار بار ەدى. ونى ءاردايىم جەڭگەم ەكەۋمىز قامباعا جەتكىزىپ، جەرگە توگەتىنبىز، ويتكەنى ءبىر كىسىنىڭ ءالى كەلمەيتىن. ءبىر كۇنى قىرماندا اربالاردى جىكتەپ جاتىپ، جەڭگەم ەكەۋمىز جاڭاعى قارا الا قاناردى دانياردىڭ ارباسىنا سالىپ، ءۇستىن باسقا قاپتارمەن باستىرىپ قويدىق. شىنى، قايتەر ەكەن دەپ، قالجىڭدادىق.

ءسويتىپ، كۇن شىعا قىرماننان ءجۇرىپ كەتتىك. جولداعى ورىس قىستاعىندا بىرەۋدىڭ باعىنا كىرىپ، ءجاميلا ەكەۋمىز الما ۇرلاپ شىقتىق تا، جول بويى قارقىلداپ كۇلىپ كەلدىك: ءجاميلا دانيارعا «ۇستا!» دەگەن بولىپ، ونى المامەن ۇرىپ كەلە جاتتى. الما بىتكەننەن كەيىن، ءبىز ادەتىمىزشە دانياردى شاڭعا كومىپ، جانىنان وتە شىعىپ ءبىراز ۇزاپ كەتتىك. دانيار ءبىزدى شاتقالدان شىعا بەرىستە عانا قۋىپ جەتتى. تەمىر جول جابىق ەكەن، اشىلۋىن كۇتىپ تۇرعانبىز. بۇل جەردەن ستانتسياعا بىرگە كەلدىك. سول ارادا جاڭاعى جەتى پۇتتىق قانار ەسىمىزدەن شىعىپ كەتىپتى. ويىمىزدا ەشتەڭە جوق، استىقتى تاسىپ بىتىرۋگە

جاقىن قالعانبىز. ءبىر ۋاقىتتا ءجاميلا مەنى قابىرعامنان ءتۇرتىپ، دانيارعا قاراي كوزىن قىسىپ، كۇلىپ قويدى. دانيار اربانىڭ ۇستىندە تۇر ەكەن. «مۇنى نەتسەم ەكەن؟» - دەگەندەي، جاڭاعى ۇلكەن قاناردىڭ و جاق، بۇ جاعىنا قاراپ، ءجاميلانىڭ كۇلكىگە بۋلىعا تۇسكەنىن كورگەندە، لەزدە تومسارىپ، تۇنەرىپ قويا بەردى، - سىناپ جاتقانىمىزدى بىلگەن سياقتى.

- ءاي، نەمە، شتانىڭدى جوعارى كوتەر، سىپىرىلىپ تۇسپەسىن! - دەدى سىقىلىقتاپ كۇلگەن ءجاميلا.

دانيار وعان جامان كوزىمەن الارا ءبىر قارادى دا، قاپتى ءارى- بەرى قوزعاپ، اربانىڭ بەل اعاشىنا تۇرعىزدى دا، ءبىر قولىمەن سۇيەپ جەرگە سەكىرىپ ءتۇستى. ءبىز ءا دەگەنشە بولعان جوق، زىلدەي قاناردى ارقاسىنا سىلكي كوتەرىپ سالىپ، دانيار ەڭكەيە باسىپ قامباعا قاراي ءجۇردى. ادەپكىدە ءبىز قايتەر ەكەن دەپ، جورتا بايقاماعان بولىپ، سىر بەرگەن جوقپىز. باسقالار بولسا دانيارعا ءتىپتى كوڭىل اۋدارعان جوق: جۇرتتىڭ ءبارى قاپ كوتەرىپ ءجۇر ەمەس پە، كىمدە- كىمنىڭ شارۋاسى بار. ءبىراق، دانيار تراپقا جاقىنداپ كەلگەندە، ءجاميلا ونىڭ ارتىنان جۇگىرىپ باردى:

- مۇنى قايدا اپاراسىڭ، دەنىڭ ساۋ ما ءوزىڭنىڭ، تاستا وسى جەرگە، قالجىڭدى تۇسىنبەيسىڭ بە؟

- ءارى تۇر! - دەپ دانيار ونى قولىمەن قاعىپ جىبەردى.

ساعى سىنعان ءجاميلا كۇلگىسى كەلىپ ەدى، ءبىراق تراپپەن جوعارى شىعا باستاعان دانياردىڭ ارتىنان قاراپ:

- قاراشى مۇنىڭ ولەرمەنىن، كوتەرىپ بارا جاتىر! - دەپ، ايىپتى كىسىدەي ءدۇدامال كۇلدى. ءجاميلا سول بويدان سىلقىلداپ كۇلە بەردى، ءبىراق بارعان سايىن ونىڭ كۇلكىسى سۇيىلىپ، ول ءوزىن قىستاپ كۇلدىرىپ تۇرعان سياقتى بولىپ كورىندى. دانيار اناداي بارىپ، جارالى اياعىنا كۇش ءتۇسىپ، اقساي باستاعاندا، ءبىز ونى قانداي ازاپقا سالعانىمىزدى تۇسىندىك. دانياردىڭ اياعى جارالى ەكەنىن نەگە بۇرىن ويلامادىق ەكەن؟ اي، مەنىڭ بالالىعىم- اي! مۇنى ويلاپ تاپقان سويقان مەن ەمەس پە ەدىم!

- قايت كەيىن! - دەپ جىبەردى ءجاميلا، كۇلكى ارالاس داۋىسپەن. ءبىراق، كەيىن قايتۋعا ەندى كەش بولىپ قالعان، دانياردىڭ ارتىندا قاپ كوتەرگەن ادامدار شۇباپ كەلەدى.

بۇدان كەيىن نە بولعانىن ەسىم شىعىپ ءوزىم دە انىق اڭعارماي قالدىم. مەنىڭ ەكى كوزىم دانياردا. كوز الدىمدا ساباداي تىرسيعان سول ۇلكەن قارالا قانار. دانيار ونىڭ استىندا بۇگىلە ءتۇسىپ، تراپپەن جوعارى شىعىپ بارا جاتىر. جارالى اياعىن ول سۇيرەي باسىپ، وعان ونشا كۇش تۇسىرمەۋگە ارەكەتتەنگەنىمەن، قايتادان قادام باسقاندا، اۋىرعانىنا شىداي الماي ەرنىن تىستەپ، باسىن شايقايدى. دانيار جوعارى كوتەرىلگەن سايىن، ۇستىندەگى قارالا قانار، ارقاسىنا ءمىنىپ العان جاندى كىسىدەي، ونى وڭنان سولعا تەڭسەلتىپ بارادى. جەڭگەم ەكەۋمىزدىڭ بۇل ويلانباي ىستەگەن قىلمىسىمىزعا مەن قاتتى ۇيالىپ، ەسىم شىعىپ، دەنەم دىرىلدەپ قويا بەردى. قاپ كوتەرگەن دانيار ەمەس مەن، سول سىزداپ اۋىرعان جارالى اياق مەنىكى سياقتى، ول تەڭسەلگەندە ءوزىم تەڭسەلگەندەي بولىپ، كوزىم قاراۋىتىپ كەتتى.

كەنەت دانيار توقتاي قالىپ، ەرنىن جىمقىرا تىستەپ، كوزىن جۇمدى. مەنىڭ دە باسىم اينالىپ، جەر كوشىپ بارا جاتقانداي كورىندى. ءبىراز ۋاقىت ەسىم اۋعانداي ەشتەڭە سەزبەي قالدىم.

بىرەۋ بىلەگىمنەن سىندىرىپ جىبەرگەندەي تاس قىپ ۇستادى. بىلاي قاراسام ءجاميلا ەكەن. ءوڭى جۋعان شۇبەرەكتەي بوپ- بوز، ەرىندەرى بۇرىنعى كۇلكىنىڭ ەلەسىن ساقتاعان بويى شالا اشىلىپ كوزىن دانياردان الماي، تەلمىرىپ قالىپتى. ءبىزدىڭ جانىمىزعا قامباشى دا، باسقالار دا جۇگىرىپ كەلگەن ەكەن. ولار دا نە بولعانىن تۇسىنبەي، دانيارعا قارايدى. مىنە دانيار ءجۇرىپ بارا جاتىپ، تومەن جىلجىعان قاپتى جوندەمەك بوپ، ونى جوعارى كوتەرگەندە، بۋىنى قۇرىپ، تىزەسىن بۇگە باستادى.

- تاستا! تاستا قاپتى!- دەپ ايقايلاپ جىبەردى ءجاميلا. دانيار ءتىل العان جوق: قاپتى الدەقاشان تراپتىڭ شەتىنەن قۇلاتىپ جىبەرسە عوي وندا ول ارتتاعىلاردى دا سوعىپ كەتپەس ەدى. ءبىراق، دانيار ولاي ىستەمەدى. ءجاميلانىڭ داۋسىن ەسىتكەندە، ول قايتادان ورشەلەنىپ العا ۇمتىلدى. ءسال ىلگەرى بارىپ، تاعى تالتىرەكتەگەن دانياردى كورگەندە قامباشى جانى شىققانداي ايقايلادى:

- تاستا، تاستا دەيمىن، ءيتتىڭ بالاسى!

- تاستا! - دەپ، باسقالار دا داۋىستادى. دانيار بۇل جولى دا ايتقان ءسوزدى قۇلاعىنا ىلمەي، تالتىرەكتەپ العا باستى.

- وي، مىناۋىڭ تاستامايدى، ايتپادى دەمە! - دەدى تۇرعانداردىڭ ءبىرى، وسىعان كوزى جەتكەن كىسىدەي قولىن سىلتەدى. جالعىز ول عانا ەمەس، جانىمىزدا تۇرعاندار دا، قاپ كوتەرگەن دانياردىڭ ارتىنان تراپپەن بىرگە شىعىپ بارا جاتقاندار دا، بۇل ءىستىڭ تەگىن ەمەستىگىن، مۇندا ءبىر سىر بار ەكەنىن، دانيار قانارمەن قوسا قۇلاپ تۇسپەسە، ول ونى ەش ۋاقىتتا قويا بەرمەيتىنىن تۇسىنگەن ءتارىزدى.

جيىلعان جۇرت لەزدە تىم- تىرىس بولا قالدى. قامبانىڭ سىرتىندا ەشەلوندى ورنىنان قوزعاپ، ۆاگونداردى ءبىر- بىرىنە توعىستىرىپ جۇرگەن پاروۆوز داۋسى عانا ەستىلەدى. ورگە جۇك سۇيرەگەن اتتاي جابىسا ءتۇسىپ، دانيار تراپتىڭ بيىك باسىندا تۇر. تەڭسەلىپ جىعىلا جازداعاندا ول توقتاي قالىپ كۇش

جيناپ، قايتادان العا جۇرەدى. دانياردىڭ ارتىنان كەلە جاتقاندار ونىڭ ىعىنا كونىپ، ول توقتاعاندا توقتاپ، ول قوزعالعاندا قوزعالادى. دانيارعا قارايلاپ، ولاردان دا ول كەتكەن. قارا تەرگە ءتۇسىپتى. ءبىراق، ءبىرى دە ونى سەن دەپ، ءتىس جارىپ تىلدەگەن جوق. اسۋدىڭ تايعاق جولىندا ءبىرىن- ءبىرى ۇستاپ، دەمەپ كەلە جاتقانداي، قاپ كوتەرگەندەر ءۇنسىز ارەكەتتە. ەگەر دە ءبىرى جازاتايىم قۇلاپ تۇسسە، باسقالارى دا ونىڭ ارتىنان ۇشىپ كەتەتىندەي سەزىنەدى. ولاردىڭ وسى ءۇنسىز قيمىلىندا قانداي دا ءبىر اۋىر ىرعاق، ءبىر اۋىزدان شىققان دەم بار. دانياردى وكشەلەپ كەلە جاتقان ايەل اياعى ءبىر- بىرىنە شالىسىپ، جىعىلۋعا از- اق قالىپ كەلەدى. ءبىراق ول قۇدايدان وزىنە ەمەس، دانيارعا قۋات سۇراپ، ول ءۇشىن ارۋاقتارعا سيىنىپ جاتقان ءتارىزدى، وعان جانى اشىپ قارايدى. مىنە، ەندى از عانا قالدى، دانيار تاعى ءبىر شىمىرقانسا، تراپتىڭ تەگىس جەرىنە جەتەدى. سول زاماتتا الدەن ابدەن ايىرىلعان دانيار جارادار اياعى يكەمگە كەلمەي سالاقتاپ، ارقاداعى قاپتى قويا بەرمەسە، جىعىلۋعا از- اق قالدى.

- جۇگىر! ارتىنان دەمەپ جىبەر! - دەدى ماعان ءجاميلا. ءوزى دانياردى قاعىپ الاتىنداي، ساسقانىنان وعان قولىن كوتەرە سوزدى. مەن تراپپەن جوعارى جۇگىردىم. قاپ كوتەرگەندەردىڭ اراسىنان ءوتىپ، دانيارعا جەتىپ باردىم. ارقاسىنا قاپ ارقالاپ، ەڭكەيگەن كۇيى دانيار قولىنىڭ استىنان ماعان ءبىر قاراپ الدى. بەتىنەن تەر قۇيىلىپ، ماڭدايىنداعى قان تامىرلارى جارىلىپ كەتەتىندەي بىلەۋلەنىپ، كوزىنە قاھار مەن جاس تولعان دانيارعا جاردەمدەسەيىن دەپ ۇمتىلىپ ەدىم:

- كەت ءارى! - دەدى ءزارى كۇركىرەپ. سوسىن قاپتى جوعارى سىلكە كوتەرىپ، جانى القىمىنا تىعىلعانداي، اقىرعى كۇشپەن ارشىنداي اتتاپ، العا ءجۇردى.

ىسىنگەن، اۋىر تارتقان قولدارى سالدىراپ، اياعىن ازەر سۇيرەپ دانيار تراپتان تۇسكەندە، تومەندە كۇتىپ تۇرعان جۇرت ءۇن قاتپاي قاق جارىلا بەردى. تەك قانا قامباشى شىداي المادى، اشۋعا بۋلىعىپ، دانيارعا كيلىكتى:

- سەن نە، بالا، جىندانىپ كەتتىڭ بە؟ الدە مەن سونداي- اق يت پە ەدىم؟ ايتساڭ، تومەنگە توكتىرە سالمايتىن با ەدىم؟ وسىنداي قاپتاردى كوتەر دەپ ساعان كىم ايتتى؟

- شارۋاڭ بولماسىن، ءوزىم بىلەمىن! - دەدى دانيار جاي عانا. سوسىن شىرت تۇكىرىپ، ارباسىنا قاراي ءجۇرىپ كەتتى. ءجاميلا ونىڭ ارتىنان:

- قالجىڭدى تۇسىنبەيتىن اقىماق! - دەدى داۋىستاپ.

وسىنى ايتقانىمەن ءوزى باسىن كوتەرگەن جوق. دانيار ونى ەسىتتى مە، ەسىتپەدى مە، ءبىراق قازىر قايرىلا قالىپ، بىزگە نە دەسە دە، جەڭگەم ەكەۋمىز ونىڭ بەتىنە تۋرا قاراي الماس ەدىك.

اۋىلعا قايتىپ كەلە جاتىپ، جول بويى ءبىرىمىز دە ءتىس جارىپ تۇك ايتقان جوقپىز. دانيار ءۇشىن بۇل ۇيرەنشىكتى ادەت، ول ونسىز دا سوزگە ساراڭ. سولاي بولسا دا، ونىڭ بۇگىنگى ۇنسىزدىگى ءبىزدىڭ جانىمىزعا قاتتى باتىپ جاتتى: ءيا ونىڭ ءبىرجولاتا كوڭىلى قالىپ، رەنجىگەنى مە، بولماسا اق كوڭىلدىلىكپەن، جاڭاعى بولعانداردى الدەقاشان ۇمىتىپ تا كەتتى مە، ايتەۋىر كىم ءبىلسىن ونى؟ ءبىزدىڭ ۇندەمەۋىمىز تۇسىنىكتى: ءبىر جاعىنان، ۇيالعاننان جەرگە قاراپ، ەكىنشىدەن - استارسىز قالجىڭدى دانيار شىن كورىپ، كوڭىلىنە العانىن جاقتىرماي كەلە جاتتىق.

تاڭەرتەڭ استىقتى قاپقا سالىپ جاتقاندا، ءجاميلا جاڭاعى قىرسىقتى قارالا قاناردى الدى دا، اياعىمەن باسىپ تۇرىپ، قوس قولداپ ايىرىپ- ايىرىپ جىبەردى. بوي- بوي بولعان قاناردى ول تارازىشى ايەلدىڭ الدىنا لاقتىرىپ تاستادى:

- ءما، ال الدىڭداعى الاشاڭدى! بريگاديرىڭە دە ايتىپ قوي، ەكىنشى مۇنداي قاپتى بەرۋشى بولماسىن!

- وي، سەن ءوزىڭ ساۋمىسىڭ، بۇل نەڭ؟

- ەشتەڭە ەمەس!..

وسىنىڭ ەرتەڭىنە كۇندەگىدەي ستانتسياعا كەلىپ، قاس قارايعاندا اۋىلعا قايتتىق. دانيار الدىمىزدا كەتىپ بارا جاتقان. ونىڭ وكپەسى، ىزاسى تارقادى ما، جوق پا، ءبىز ونى بىلە المادىق. ونى ءبىلۋ دە كيىن ەدى. ارامىزدا ەشتەڭە بولماعانداي، دانيار بۇرىنعىداي سابىرلى، تۇيىق، ۇندەمەيدى. كەشە ول جاراسىن ەلەڭ قىلماي، قاجاپ السا كەرەك، بۇگىن بۇرىنعىسىنان قاتتىراق اقساپ، اسىرەسە قاپ كوتەرگەندە قينالىپ ءجۇردى. ول ەشتەڭە دەمەسە دە، وسىنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ كىنالى ەكەنىمىزدى جۇرسەك تە، تۇرساق تا ەسكە سالىپ، جۇرەگىمىزدى اۋىرتتى. تەگى نە بولسا دا، دانيار ءبىر اۋىز قالجىڭ ايتىپ، كۇلىپ قويسا، سونىمەن بارلىعى ءوز جايىنا كەلىپ، ۇمىتىلىپ تا كەتەر ەدى.

ءجاميلا بولسا، ول دا ءوز نامىسىن جىبەرمەيدى، ويىندا دانەڭە جوق ادام ءتارىزدى سىر الدىرماي، جارقىن، سىر بەرمەي جايدارى ءجۇر. ويتكەنىمەن ونىڭ ارجاعىندا رەنىش، ۋايىم بارى سەزىلىپ تۇردى.

مىنە ءوستىپ ءبىز اۋىلعا كەتىپ بارا جاتتىق. شىركىن، سول كۇنگى ءتۇننىڭ ادەمىسى- اي! جازدىڭ بىتەر كەزىندەگى تامىز تۇندەرىن كىم بىلمەيدى! اسپانداعى جۇلدىزدار الىستا تۇرعانمەن، ءارقايسىسى ەرەكشە ءبىر نۇر توگىپ، اينالاسىن جىلتىلداعان كۇمىس قىراۋ شالىپ، قارا كوك جازىق اسپاننىڭ تورىنەن جەرگە جىمىڭداپ، مەيىرىمىن توگە قارايدى.

ءبىز وسى كەزدە شاتقال ىشىندە كەلە جاتقانبىز. اتتار سالقىنداپ، اۋىلعا قاراي كوڭىلدى جورتىپ كەلەدى. اربا دوڭگەلەكتەرى سالدىراپ، تاسقا تيگەن تاعالاردان جىلتىلداپ ۇشقىن شىعادى. شاتقالعا سىرتتان كىرگەن جەل دالانىڭ ءبىر جەرىندە وسكەن جۋساننىڭ كەرمەك، اشى شاڭىن ايداپ كەلىپ، اڭىزدا قۋراپ جاتقان ساباننىڭ بىلىنەر- بىلىنبەس قوڭىر ءيىسىن قوزعاپ، وسىنىڭ ءبارى تەرگە جىبىگەن قامىت شليانىڭ قاراماي ساسىعان يىسىنە ارالاسىپ، ادامنىڭ باسىن اينالدىرادى. جول ۇستىنە تونە تۇسكەن جارتاستار قيعاش كولەڭكە تاستاپ، ارىدە، ساي ىشىندە وسكەن قايىر تال اراسىندا كۇركىرەۋ تىنباي، سارقىراپ اعىپ جاتىر. كەيىندە قالعان تەمىر جول كوپىرىنەن ءارى- بەرى وتكەن سايىن پويىزدار اينالانى جاڭعىرىقتىرىپ ايقايى الىسقا كەتىپ جاتتى.

وسىنداي تۇندە جول جۇرگەن قانداي جاقسى! قاراڭداعان، بۇلكىلدەپ جەلگەن اتتاردىڭ باسىنا قاراپ وتىرساڭ، وسى كۇنگى دىبىستارعا قۇلاق سالىپ، وسى تۇنگى يىستەرگە ماس بولساڭ قانداي راقات!

سوندا ءجاميلا مەنىڭ الدىمدا كەتىپ بارا جاتقان. دەلبەنى بوس جىبەرىپ، اقىرىن عانا ىڭىلداپ اندەتكەندەي بولادى. ءبىزدىڭ ۇندەمەي، سويلەمەي كەلە جاتقانىمىز وعان اۋىر ءتيدى. مەن ونى ءبىلىپ كەلە جاتتىم. شىنىندا دا وسىنداي تۇندە ۇندەمەۋگە بولا ما؟ ادامنىڭ كومەيىندە ءتىلى، كوكىرەگىندە جانى بولسا، تابيعاتتىڭ وسى تاماشا كورىنىسىنە جاۋاپ بەرمەي مە؟

ايتقاندايىن، ءجاميلا تىنىش وتىرا العان جوق: اقىرى داۋسىن شىعارىپ اندەتىپ قويا بەردى. مەنىڭشە، مۇنىڭ دا ءبىر سەبەبى بولدى عوي دەيمىن. ءجاميلا ەستىپ، دانياردىڭ رەنىشىن تارقاتىپ، قايعىسىن سەيىلتپەكتى ويلاعان بولۋ كەرەك. كەيدە ادامدار ءبىرىنىڭ- ءبىرى كىناسىن كەشىرگەلى- اق تۇرادى، ءبىراق سوعان دا بولار- بولماس تۇرتكى كەرەك قوي. بالكىم ءجاميلاعا وسى وي ءتۇستى مە، ول بار ىنتاسىن قويىپ، بار ونەرىن سالىپ سىڭعىرلاعان داۋىسپەن، كوڭىلدەنىپ اندەتتى.

«شايى ورامال ءبىر بايلام،

جانىمدا جۇرسەڭ ساداعام...»

سياقتى دۇنيەلەر ءجاميلادا تولىپ جاتىر. وسىنىڭ ءوزىن تىڭداپ وتىرۋ دا ءبىر عانيبەت. اندەتىپ كەلە جاتىپ ءجاميلا ءبىر ۋاقىتتا الدا كەتىپ بارا جاتقان دانيارعا ايقايلادى:

- وي، تۇنەرگەن نەمە، ءان سالساڭ بولماي ما؟ ءوزىڭ جىگىتسىڭ بە، جوق الدە ولىكسىڭ بە؟

دانيار ارباسىن توقتاتا بەرىپ، كەيىن بۇرىلدى دا ۇيالعانداي جاي عانا:

- شىرقاي بەر، ءجاميلا، قۇلاعىم سەندە! - دەپ قويدى.

- باسقالار نەمەنە قۇلاقتارىن تىعىپ قويىپ پا؟ - دەدى ءجاميلا كەكەتە قاعىتىپ. - ايتپاساڭ قوي، قىر كورسەتۋىن مۇنىڭ!

وسىدان كەيىن: «سەن ايتپاساڭ مەن ايتامىن»-دەگەندەي ەرەگىسىپ، قايتا ءوزى اندەتە جونەلدى. ونىڭ نە ءۇشىن دانيارعا «ءان سال»- دەگەنىن كىم بىلەدى، الدە وسىمەن ونى سوزگە شاقىرماق بولدى ما؟ مەنىڭ ويىمشا سولاي بولۋى كەرەك، ويتكەنى ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن كەيىن، ءجاميلا دانيارعا تاعى ءۇن قاتتى:

- ءاي، دانيار، تەگى، سەن ءوزىڭ بىرەۋدى ءسۇيىپ كوردىڭ بە؟ - دەپ، ءوزى نەگە ەكەنى بەلگىسىز كۇلىپ جىبەردى.

دانيار جاۋاپ بەرگەن جوق، ءجاميلا دا ۇندەمەي قالدى. ءبىراز ۋاقىت شاتقال ءىشىن تىنىشتىق باستى. دوڭگەلەكتەر عانا سىرتىلداپ، اتتار باسىن شۇلعىپ، پىسقىرىپ قويادى.

«ءان سالاتىن كىسىنى تاپقان ەكەنسىڭ!» - دەپ، كۇلىپ قويدىم مەن.

جولدى كەسىپ، سارقىراپ اققان سۋعا كەلگەندە، دانيار اربانى جايىراق ايداپ، جولدىڭ كۇمىستەنگەن دىمقىل تاستارىنا تاعالاردىڭ شاقىلداپ ۇرعانىن ادەيى ەڭكەيىپ تىڭداپ قالدى. ونان ءبىر ۋاقىتتا «شۋ!» - دەپ، اتتاردى جەلدىردى دە، كۇتپەگەن جەردەن:

«وي، الا- ت- و- و، الا- ت- و- و، اتا- بابام وسكەن جەر!» - دەپ، اربا سەلكىلدەگەندە، قوسا سەلكىلدەپ، دىرىلدەگەن داۋىسپەن شىرقاپ جىبەردى. ءبىراق، ول وسى كەزدە ۇيالىپ كەتكەنگە ۇقسايدى، داۋسى قىرىلداپ، شىقپاي قالدى. ءبىراق، ول كەيىنگى ەكى جولدى كوكىرەگىن اۋاعا تولتىرىپ، داۋسىن بيىك كوتەرىپ شىرقادى: «وي، الا- ت- و- و، الا- ت- و- و، اق بۇلت قالقىپ كوشكەن جەر!»

نە بولعانىن بىلمەيمىن، وسى جەردە ول تاعى كىلت توقتادى. سول بويدان ۇندەمەي دە قالدى. اي، ۇيالشاق كىسىنىڭ كۇنى قۇرىسىن، ونان دا ايتپاي- اق قويماي ما! قۇداي بىلەدى، بەتى دۋىلداپ ورتەنىپ كەتكەن

شىعار، ول ەمەس، ول ءۇشىن مەن دە ىڭعايسىزدانىپ قالدىم.

ايتكەنمەن، دانياردىڭ وسى داۋسىنىڭ وزىندە قانداي دا ءبىر نازدى، اشىق اۋەن بار ەكەنى بىردەن سەزىلدى. ءۇنى دە كۇشتى كورىندى.

«مىنانى!» - دەيمىن مەن تاڭدانىپ. ءجاميلا ءتىپتى ايقايلاپ جىبەردى.

- و، قايران نەمە، باستا قايدا قالىپ ەدىڭ؟ ايت ەندى، جوندەپ ايت!

دانيار ۇندەمەي كەتە بەردى. العى جاقتا شاتقالدىڭ شىعا بەرىسى اعارىپ، دالادان ەسكەن جەل بەتكە ءتيدى. جاڭا باستاعان ءاندى دانيار ءارى جالعاستىرا تۇسسە ەكەن دەپ، مەن تاعاتسىز كۇتتىم. سالدەن كەيىن ول قايتا شىرقاعاندا، مەن وعان شىنىمەن ريزا بولدىم.

ءا دەگەندە دانيار ادەپكىدەي ەمەس، سىزىلتا، جاي باستادى. ءبىراق، داۋىس بارا- بارا ىشتەن كۇش الىپ، زورايىپ، شەگىنە جەتكەندە شاتقال ءىشى جاڭعىرىعىپ، الىستاعى شىڭدار دانياردىڭ ءۇنىن قايتالاپ جاتتى. ونىڭ داۋسى بىرتە- بىرتە شيراي ءتۇسىپ، شالىقتاي بەردى. سوندا اسقاقتاعان داۋىس قانا ەمەس، دانياردىڭ ۇنىندەگى سىرتقا تەپكەن جالىن مەن شەكسىز مەيىرىم ادامدى تاڭعالدىرىپ، جاعاسىن ۇستاتتى. وسىنىڭ ءوزى نە ەكەنىن، ونى نە دەپ اتارىمدى مەن بىلمەدىم: بۇل ءانشىنىڭ كومەكەيىنەن شىققان سازدى اۋەن بە، الدە ونان بولەك، جۇرەكتىڭ وزىنەن اسىپ توگىلگەن باسقا ءبىر نارسە مە؟ ول ءوزى نە، ول نەگە ادامنىڭ جانىن ەرىتىپ، وي- قيالىن وياتادى؟ مەن بۇعان قازىر دە جاۋاپ بەرە المايمىن. اتتەڭ قولدان كەلگەندە سوندا قاعازعا ءتۇسىرىپ، بۇل سازدى ءاننىڭ ءوزىن سالىپ قازىر بەرسەم كانە!

ونىڭ انىندە ءسوز جوقتىڭ قاسى. اندا- ساندا عانا ءبىر اۋىز ءسوز ايتىپ قويىپ، ونان ءبىرازعا دەيىن دەمىن الماي ءان اۋەنىنىڭ قۇر ءوزىن بەزىلدەتە شىرقايدى. تەڭىزدىڭ اساۋ تولقىنى قاپتاعانداي، قۇيىلعان ءان ونىڭ ءسوز ايتۋعا شاماسىن كەلتىرمەي جاتتى. بۇرىن- سوڭدى مەن مۇندايدى ەش ۋاقىتتا ەسىتكەن جوق ەدىم. بۇل ءبىر ەرەكشە ون! الىپ جۇرەكتى ادامنىڭ وي- ساناسىن، قۋانىشىن، تىلەگىن بىلدىرگەن زور ءۇن!

ول قىرعىزشاعا دا، قازاقشاعا دا ۇقسامايدى، ءبىراق تىڭداپ وتىرساڭ، بۇل ۇندە باياعىدان باۋىرلاس قىرعىز بەن قازاقتىڭ تاماشا ءتول اندەرى جاراسىمدى تابىسقان سياقتى. ءان بىردە قازاقتىڭ ۇشى قيىرى جوق شەكسىز دالاسىنداي ەركىن شالقىسا، ءبىر كەزدە قىرعىزدىڭ زاڭعار بيىك تاۋلارىنداي، كوككە سامعايدى. «ياپىراي! - دەپ جاتتىم مەن ىشىمنەن. - دانيار وسىنداي ەكەن عوي! ونى مۇنداي ەكەن دەپ كىم ويلاعان».

شاتقالدى كەيىن قالدىرىپ، داڭعىل جولدى دالاعا شىققاندا دانياردىڭ ءانى كوڭىل شەرىن تارقاتىپ، جاڭا كۇشپەن اسقاقتادى. ومىردە ەسىتىپ كورمەگەن عاجايىپ اندەر بىرىنە- ءبىرى ۇلاسىپ، بىرىنەن سوڭ ءبىرى كوگىلدىر اسپان تورىنە قاراي سامعاپ جاتتى. دانيارعا بۇگىن نە بولعانىن بىلە الماي كەلەمىن. ءدال وسى بۇگىن، ءدال وسى ساعاتتا ايى- كۇنى جەتكەندەي، كەۋدەنى كەرنەگەن بارلىق سىرىن، بايلىعىن دانيار مىنە قازىر دالاعا شىعارىپ، الدىمىزعا توگىپ سالدى. مەن دانياردىڭ نە ءۇشىن مەڭىرەۋ سياقتانىپ، جۇرتقا كۇلكى بولىپ جۇرگەنىن، نەگە كەشكە تامان قاراۋىل توبەنىڭ باسىنا شىعىپ، جاپادان- جالعىز قيالعا باتىپ وتىراتىنىن، نە ءۇشىن سارقىراپ اكقان وزەننىڭ جاعاسىنا تۇنەپ جۇرگەنىن، نە ءۇشىن قانداي دا ءبىر ەستىلەر- ەستىلمەس دىبىستاردى تىڭداعانداي، سوندا قاسى جوعارى سەرپىلىپ، كوزىندە قۋانىش وتى وينايتىنىن، مىنە ەندى عانا ءتۇسىندىم. بۇل ادام - جۇرەگىنە ۇلكەن ماحابباتتىڭ وتى تۇسكەن ادام! ونىڭ بۇل ماحابباتى، مەنىڭ ويىمشا، جانىنداي جاقسى كورىپ، كوڭىلى كەتكەن بىرەۋگە عانا ارنالعان ماحاببات ەمەس، قانداي دا ءبىر ونان دا زور، ونان دا الىپ، ءومىردىڭ وزىنە، جان بەرىپ، جان جاراتقان جەرگە، جارىق دۇنيەگە دەگەن ەشبىر ولشەمگە سىيمايتىن ۇلكەن ماحاببات! اسىلىندا ول وسى ماحابباتتى جۇرەگىندە بەكەم ساقتاپ، سونىمەن ءومىر ءسۇرىپ جۇرگەن ادام ەكەن. ەگەر ونىڭ كوكىرەگى كور، جۇرەگى مۇز بولسا، تابيعات ونى قانداي جەزتاڭداي ءانشى قىلماسىن، ول قازىر ءوستىپ ءان شىرقاي الماعان بولار ەدى.

دانياردىڭ داۋسى وسى كەزدە تۇنگى وزەننىڭ ۇستىندە جايىلا قالقىپ، كوزى ءىلىنىپ ۇيقىعا كەتىپ بارا جاتقان كەڭ دالانىڭ بەسىگىن الديلەپ تەربەتكەندەي، الىسقا جايىمەن، باياۋ ۇزاي ءتۇسىپ، اقىرىنداپ وشەرىندە جاڭادان كۇش الىپ، ماۋجىراپ ۇيىعان جەردى قايتا سەلت ەتكىزىپ، ۇيقىسىن اشادى. ءوزى دەم بەرىپ، ءوزى جاراتقان انشىگە ويانعان دالا قۇلاق ءتۇرىپ، تىڭداپ جاتتى. انادايدا ارىق بويىن قۋالاي جارالانىپ، وراق كۇتكەن ەگىندەر اي جارىعىندا كەۋگىم كولەڭكە ويناتىپ، قۇبىلا ىرعالادى. جولدان وقشاۋ جەردەگى ەسكى ديىرمەننىڭ بوي تۇزەگەن تەرەكتەرى سىبدىر قاعىپ، ەشتەڭەنى ەسىتتىرمەي سىبىرلاسادى. سونىڭ ار جاعىنداعى بەلەستەردە قىرمانشىلار وت جاعىپ، ەرتەڭگى استارىن ازىرلەۋدە. انە، كىم ەكەنى بەلگىسىز، بىرەۋ قانداي دا ءبىر جۇمىسپەن اسىعىپ وزەندى بويلاي، ەكى شالعايى دالديىپ، قىستاققا قاراي شاۋىپ بارادى. الدا قىستاقتىڭ باق اعاشتارى قاراۋىتىپ، سول جاقتان سوققان جەل ەلجىرەپ پىسكەن المانىڭ، باۋىرىنا تۇينەك قۇشاقتاعان جۇگەرى شاشاعىنىڭ جۇپارداي ءيىسىن، ورالاردا جايىلعان تەزەكتەردىڭ جىلى دەمىن اكەلەدى.

دانيار كوپكە دەيىن ون سالىپ، شىرقاپ كەلدى. شالقىعان تامىز ءتۇنى ونى تىڭداپ، اۋەنگە اربالعانداي تەرەڭ تىنىشتىقتا ماۋجىراپ تۇر. ول تۇگىل اتتار دا اربالاردى ءىلبي تارتىپ، اياقتارىن جاي باستى. مىنە، ءوستىپ، ادامنىڭ دەنەسىن بالقىتا، بەرىلىپ شىرقاپ كەلە جاتقان دانيار ءبىر ۋاقىتتا داۋىسىن شىعانداتا جوعارى كوتەرىپ، ءانىن شورت توقتاتتى دا جالما- جان اتتاردى قامشىمەن تارتىپ- تارتىپ جىبەرىپ، ايداپ جونەلدى. مەن ءجاميلا دا ونىڭ ارتىنان تۇسەدى ەكەن دەپ ويلاپ، دەلبەنى قاتتىراق ۇستادىم. ءبىراق، ءجاميلا ورنىنان قوزعالعان دا جوق. باسىن ءبىر جاعىنا قيسايتقان قالپىندا، تەرەڭ ويعا شومىپ، سو بويى بۇلك ەتپەي وتىرا بەردى. ءاننىڭ جاڭعىرىقتارى اۋادا ءالى قالىقتاپ جۇرگەندەي ءجاميلا قۇلاعىن بىردەڭەگە توسا تۇسەدى.

دانيار سول بويى توقتاماي كەتە بەردى. ءبىرازدان كەيىن كوزدەن ءبىرجولا عايىپ بولدى. ءبىز بولساق، اۋىلعا جەتكەنشە ءتىس جارىپ سويلەسكەن جوقپىز. ونىڭ سەبەبى: ىشتەگىنى سوزبەن جەتكىزۋ كەيبىر كەزدەردە ادامنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى عوي دەيمىن...

وسى كۇننەن باستاپ، ءبىزدىڭ ومىرىمىزگە قانداي دا ءبىر جاڭالىق ەنگەندەي بولدى. مەن ءار كەز الدەنەنى ساعىنا كۇتىپ، قانداي دا ءبىر جاقسى سەزىمدەر جۇرەگىمدى باۋراپ، بەلگىسىز ءبىر نارسەنى ىنتىعا كۇتىپ ءجۇردىم. ازاندا قىرماننان شىعىپ، ستانتسياعا كەلىپ، اۋىلعا قايتقانشا، شاتقالعا قاشان جەتەر ەكەنبىز دەپ، دانياردىڭ كەشكى سالقىندا توگىلگەن ءانىن تىڭداۋعا ىنتىزار بولىپ، شىدامىم جەتپەيتىن.

ونىڭ داۋسى، ونىڭ ءۇنى مەنىڭ قۇلاعىما ابدەن ءسىڭىپ، قايدا بارسام دا، سوڭىمنان قالماي ەرىپ جۇرگەندەي بولادى.

بۇل ءۇن كۇننىڭ مۇرتى قىلتيىپ جاڭا كورىنگەندە، ساباندا جاتقان جەرىمنەن ۇشىپ تۇرىپ، جالاڭ اياق، جالاڭ باس شىق باسقان بەدەمەن، سايداعى تۇسالعان اتتارعا قاراي جۇگىرگەنىمدە جۇرەگىمنەن ەستىلگەندەي بولادى. قىرقادان كوتەرىلگەن كۇن، مۇنى بىلگەندەي، ماعان قاراي كۇلىمسىرەپ، جادىرايدى.

كۇرەكپەن التىن جاۋىنداي شاشىراتىپ، قىزىل سۇزگەن شالداردىڭ قيمىلىنان دا، وزەننىڭ ۇستىنەن، اسپاندا جايباراقات قالىقتاعان بۇركىتتىڭ ۇشۋىنان دا بۇل اۋەن ەستىلەدى. سوندا مەن كورىپ، مەن ەستىپ، مەن سەزىنگەننىڭ بارىندە دانياردىڭ اۋەنى جۇرگەندەي بولادى.

ال كەشكە، شاتقالمەن اربا ايداپ بارا جاتقانىمىزدا، مەن باسقا ءبىر عاجايىپ دۇنيەگە ەنىپ كەتكەندەي بولاتىنمىن. دانياردىڭ انىنە قۇلاق سالىپ، كوڭىلىم تاسىپ راقاتتانامىن. سوندا انا سۇتىمەن قانىما ءسىڭىپ، كىشكەنە كەزىمنەن كوز ۇيرەنگەن كورىنىستەر كوز الدىمنان شۇباپ ءوتىپ جاتادى. بىردە ۇلبىرەگەن اقشا بۇلتتار كوگىلدىر اسپاندا اۋىلدىڭ ۇستىنەن ءوزىنىڭ كوكتەمگى كوشىن وتكىزىپ، بىردە شۇرقىراي كىسىنەسكەن جىلقى ءۇيىر- ۇيىرىمەن جايلاۋعا شۇباپ، دەمىنە نان پىسەتىن جاس ايعىرلار كەكىلدىڭ استىنان وجار وت ويناتىپ، ءۇيىرىن قىزعانىپ شىر اينالىپ، ەلىرىپ ازىنايدى. بىردە القاپقا قويلار قاپتاي جايىلىپ، بىردە بيىكتەن قۇلاپ، كوبىك اتقان قۇلاما سۋ كۇركىرەپ، بىردە مۇلگىگەن كەڭ دالا جايقالىپ، شيلەردىڭ اراسىنا شوگىپ بارا جاتقان كۇن كۇلىمدەپ، بىردە كوكجيەككە جاقىنداپ قالعان كۇنگە قاراي جالعىز سالت اتتى قۇيعىتىپ، كۇندى ۇستاپ الاتىنداي جاقىنداپ بارىپ، اپاق- ساپاقتا كوزدەن عايىپ بولادى.

و، اينالايىن، كەڭ دالام! قازاق باۋىرىم جايلاعان الىپ دالام! مىنەكەي، ءبىزدىڭ تاۋلاردى ەكى جاققا ىسىرىپ تاستاپ، شي مەنەن كودەگە ىرعالىپ، ۇشى- قيىرى جوق شەكسىز تەڭىزدەي كوسىلىپ جاتىرسىڭ. كىم بىلەدى سەنىڭ قوينىڭدا جاتقان كۇشتى! جارىقتىق، سىرتىڭنان قاراساڭ، ەشبىر ءومىر بەلگىسى جوقتاي تومسارىپ جاتقانىڭ جاتقان. ءبىراق كەشەگى ەستەن كەتپەس جازدا سوعىس باستالىپ، جاۋلار جەرىمىزگە قول سالعاندا، دالادا تۇس- تۇستان وتتار جالىنداپ، جان- جاققا حابارشىلار شاۋىپ، جاۋىنگەرلەر ءمىنسىن دەپ ايداعان جەل قاناتتى سايگۇلىكتەر ىستىق شاڭ كوتەرىپ، دۇبىرىنەن الەم جاڭعىرىقتى. سوندا ارعى بەتتە توقتاي قالعان حابارشى قازاق، اتىنىڭ باسىن تارتىپ:

- اتتان، قىرعىز، اتتان! جاۋ كەلدى!- دەپ دابىل ۇرىپ، قۇيىنعا ارالاسا، ءارى قۇيعىتىپ كەتكەن.

سوندا كەڭ دالام كۇڭىرەنىپ، وزەنىم بۇلقىنىپ، تاۋلارىم سىلكىنىپ، وز ەلىن اتقا قوندىردى. جىگىتتەر ات جالىن تارتىپ، جابىلا جاۋعا اتتانعاندا، جەر تەڭسەلىپ، جورىق شەرۋىن تارتتى. مىڭداعان ۇزەڭگىلەر قاعىسىپ، مىڭ سان جاۋىنگەرلەر شىراقتاي كوزدەرىنەن وت شاشىپ، ەلمەن، تۋعان جەرمەن قوشتاستى. ولاردىڭ العى جاعىندا قىزىل تۋلار جەلبىرەپ، ارت جاعىندا تۇياقتان شىققان شاڭ اراسىنان، انالار مەن جۇبايلاردىڭ: «كەڭ دالا، قولدا! قاسيەتتى تۋعان جەر، قولدا! ماناس، قولدا!» دەپ كۇڭىرەنگەن ۇندەرى ەستىلەدى.

و، اينالايىن كەڭ دالام، تاۋلارىم، ەلىمە وسى كۇش، قۋاتتى بەرگەن قاسيەتىڭنەن سەنىڭ اينالايىن!

مىنە، وسىنىڭ بارلىعىن دانيار انگە سالىپ، كوز الدىمنان وتكىزگەندەي، كەرەمەت كەڭ دۇنيەنىڭ كوركىن اشىپ كورسەتتى. «اپىراي، وسىنىڭ ءبارىن ول قايدان ۇيرەندى، قايدان ەسىتتى ەكەن؟ « - دەپ، مەن ايران- اسىر قالامىن. سويتسەم دە، ءوز ەل- جۇرتىن، تۋعان جەرىن وسىلاي ءسۇيۋ، وسىنداي شەكسىز ساعىنۋ، كوپ جىلدار بويى الىستا، شەتتە ءجۇرىپ، كورۋگە زار بولىپ اڭساعان ادامنىڭ جۇرەگىندە عانا تۋىپ، پايدا بولارىن ىشتەي ءتۇسىنىپ تە ءجۇردىم. مەن ءۇشىن دانياردىڭ بۇل اندەرىنەن ونىڭ جەر كەزىپ، جەتىمدەي جۇرگەنى دە، رەسەيدىڭ كوپ ازاپتى قان مايدان دالالارىن تالاي باسىپ وتكەنى دە ەسىتىلەتىن. مۇمكىن، تۋعان جەر جايىنداعى وسى جالىندى اندەر سوندا شىعارىلعان شىعار. سونداي ساتتەردە - دانياردى تىڭداپ وتىرىپ، الدىندا كوسىلىپ جاتقان كەڭ دالانى، ادام بالاسى سونشالىقتى سۇيگەنى ءۇشىن، جاتا قالىپ، ونى ءوز اناڭداي قاتتى قۇشاقتاپ، وپكىڭ كەلەدى. مىنە، سوندا ءبىرىنشى رەت جۇرەگىمدە

قانداي دا ءبىر جاڭا نارسە ويانىپ، كوكىرەگىمە ارمان ۇيالاپ، مەن دە وسى جەر كەلبەتىن، جەر كوركىن دانيارشا سەزە، سۇيە بىلسەم، مەن دە ءوستىپ ەلگە جەتكىزە ايتىپ بەرسەم ەكەن دەپ تىلەدىم. ءوزىم دە جاقسى تۇسىنبەگەن بەلگىسىز الدەنەنىڭ كەلەرىن كۇتىپ، وسىعان ءسۇيىنىپ تە ءجۇردىم. وسى بەلگىسىز كۇتۋ تۇسىنىكسىز اڭساۋ ونەرپازدىقتىڭ العاشقى نىشانى ەكەنى، كەلەشەكتە مەن ءومىردى بوياۋ سۋرەت ارقىلى كورسەتۋگە ارەكەتتەنەتىنىمدى، وندا مەن بىلمەگەن ەكەنمىن.

سۋرەت سالۋعا كىشكەنتايىمنان قولىم ەپتى ەدى، وقۋلىقتارداعى سۋرەتتەردى قاراپ وتىرىپ، اينىتپاي سالعانىمدا بالالار: «وي، يت- اي، ءدال ءوزى، قاراشى!» - دەسىپ، ماقتاپ الا جونەلەتىن. وقۋشىلار دا مەكتەپتەگى قابىرعا گازەتىن ماعان بەزەندىرەتىن. ءبىراق، كەيىن سۋرەت سالۋدى توقتاتۋعا تۋرا كەلدى. سوعىس باستالىپ، اعالارىم اسكەرگە كەتكەندە، مەن وقۋدى تاستاپ، ءوز قاتارلارىممەن كولحوزعا جۇمىسقا كەتتىم - سۋرەت دەگەن كىمنىڭ ويىنا كەلسىن وندا. ول كەزدە سۋرەتشى بولۋ ويدا دا جوق ءىس، ءبىراق سوندا دا دانياردىڭ اندەرى مەنىڭ قيالىمدى تولقىتىپ، ءومىردىڭ سىرىن سەزىنۋگە تالپىنتتى... وڭىمدە ەمەس تۇستەگىدەي بۇل ءتاتتى قيالعا ەلتي بەرىلىپ دۇنيەگە جاڭا كەلىپ، كوزىم جاڭا اشىلعانداي، وسى ايماققا سۇقتانا تاڭىرقاپ قارادىم. مۇنىڭ ءوزى مەن ءۇشىن ومىرىمدەگى ۇلكەن وقيعا سياقتاندى.

ال ءجاميلانىڭ وزگەرگەنىن كورسەڭ! باياعى ءازىلقوي، اشىق مىنەز كەلىنشەك نەگە ەكەنى بەلگىسىز جۋاسي ءتۇسىپ، ونىڭ بۇرىن ويناقشىعان وتكىر كوزدەرى ەندى ىشتەن مۇڭدانا، جازعى تۇماندى كۇن سەكىلدى، جىلى مەيىرىمگە تولىپ، نازىك قارايدى كىسىگە. جولدا كەتىپ بارا جاتقانىمىزدا ءجاميلانىڭ جۇزىنەن ءاردايىم ءبىر وي كەتپەي، ۇلبىرەگەن ەرنىندە كۇلكىنىڭ كولەڭكەسى اداسىپ، ول ءوزى عانا بىلەتىن قانداي دا ءبىر جاقسى نارسەگە ءىشى جىلىعانداي، سوعان سۇيسىنگەن كەيىپتى بىلدىرەدى. كەيدە، كەرىسىنشە، الدەنەدەن ەسى شىققانداي، قاپتى اربادان ارقاسىنا سىلكە كوتەرىپ سالىپ، سو كۇيى ورنىنان قوزعالماي تۇرىپ قالادى. الدىنان ورعي اققان وزەن وقىس كەزدەسكەندەي، سول سۋدى كەشسەم بە، الدە كەشپەسەم بە دەپ ويلانعان جان ءتارىزدى، ءجاميلا سوندا ىلگەرى اتتاعاننان قورقىپ، دال بولىپ اڭىرىپ تۇرادى. نەگە ەكەنى بەلگىسىز، ول دانيارعا جاقىن جولاماي، كوزىنە تۋرا قاراۋدان قاشىپ، سىرتتاپ ءجۇردى. ءجاميلا وعان بۇرىنعىداي نازار سالماعانسىپ، تاقات قىلۋعا قانشا ارەكەتتەنسە دە، اقىرى ءبىر جولى قىرماندا، ايلاسى قۇرىعانداي دانيارعا رەنجي سويلەدى:

- انا ۇستىڭدەگى كويلەگىڭدى شەشسەڭ بولماي ما! بەرشى بەرى، جۋىپ بەرەيىن!

كويلەكتى سۋعا الىپ بارىپ جۋدى دا، جۋسانعا جايىپ قويىپ، ءوزى جانىنا وتىرىپ، كويلەكتىڭ قۇرىسقانىن جازعان بولىپ، ونى كوپكە دەيىن الاقانىمەن اقىرىن سيپاپ وتىردى. كەيدە ول كويلەكتىڭ توزعان پىشىنىنە مۇڭدانا قاراپ، ءبىر نارسەگە ىشتەي رەنجىگەندەي، باسىن شايقاپ جاتتى.

وسى كەيىنگى كۇندەرى ءجاميلا ءبىر رەت باياعىسىنداي شاتتانا كۇلىپ، كوزدەرى جايناپ، ادەتتەگىسىندەي كوڭىلدى بولدى. ول كۇنى جۇمىستان قايتىپ كەلە جاتقان ءبىر توپ شوپشىلەر قىرمانعا قايىرىلا قالعان بولاتىن. ىشتەرىندەگى اسكەردەن قايتىپ ورالعان جىگىتتەر:

- ءاي، بايلار، بيداي ناندى وزدەرىڭ جەي بەرەسىڭدەر مە، بىزگە بەرەرلەرىڭ قايسى، ايتپەسە سۋعا سالامىز!- دەسىپ، ايىرلارىمەن تاپ بەرىپ، ازىلدەسىپ ايبات قىلدى.

- ايىردان قورقاتىن قىرمانشىلار ما ەكەن، ءتايىرى، - دەپ، جوميلا تايتالاسا تۇرا قالدى. - مىنا سىيمەن كەلگەن كەلىنشەكتەر مەن قىزداردى سىيلارمىز، سەندەر جوندەرىڭمەن بولىڭدار!

جىگىتتەر سىلتاۋ تابا الماي تۇرسا كەرەك، ونان بەتەر كۇشەيدى.

- ولاي بولساڭىز، كەلىنشەكتەرىڭمەن قوسا بارلىعىڭدى سۋعا سالامىز!

وسى كەزدە شاپا- شۇپ ۇستاسا كەتكەن جاستار، ايقاي سۇرەڭمەن ءبىرىن- ءبىرى كيىمى، ەتىگىمەن سۋعا سۇيرەي باستادى.

وسى ويىن- توپالاڭ ىشىندە ءجاميلا بارىنەن قاتتى كۇلىپ:

- تارت، ويباي، ءتىرى شىققان جەرىندە قالادى! قاراما! - دەپ، جىگىتتەرمەن قاشا الىسىپ، ەشقايسىسىنا ول بەرمەي ءجۇردى. ونىڭ ۇستىنە، وسىنشا قىز، كەلىنشەكتىڭ ىشىنەن جىگىتتەر تەك قانا ءجاميلانى كورگەندەي، نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن، ءبارى ءجاميلاعا اسىلىپ، ونى قاتتىراق قۇشاقتاپ، قىسۋعا ارەكەتتەنەدى. ءبىر ۋاقىتتا ولار ۇشەۋلەپ ءجاميلانى جەرگە جىقتى دا، سۋعا الا جونەلدى.

- ءسۇي قازىر، بولماسا كەتتىڭ سۋعا! ءسۇي! - دەسىپ، قارقىلداپ كۇلگەن جىگىتتەر ءجاميلانى جيەكتەن تۇسىرە بەردى.

- ۇستا، بالالار! شەك- سىلەسى قاتىپ كۇلگەن ءجاميلا بۇلقىنعان بالىقتاي قولدا تۇرماي تىپىرشىپ، كەلىنشەكتەردى جاردەمگە شاقىرادى. ءبىراق ولار شۋىلداسىپ، سۋعا اققان جاۋلىقتارىن ۇستاۋمەن الەك. جىگىتتەر ءجاميلانى سۋعا تاستاپ جىبەرگەندە، دۋ ەتكەن كۇلكىگە وزەن دە ساق- ساق كۇلىپ، كۇمىستەي اق كوبىك اتتى. ءالى دە كۇلكىسى تىيىلماعان ءجاميلا، سۋدا كۇلە قاراپ تۇر. شاشى ۇيپالانىپ ءۇستى- باسى سۋ بولسا دا، ول سول كەزدە بۇرىنعىسىنان دا ادەمى كورىندى. شىت كويلەگى ەتىنە جابىسىپ، بۇكىل دەنەسىن قىناپ، ەتەگى بۇلشىق ەتتى ساندارىنا ورالعان. ءجاميلانىڭ ونىمەن ءىسى جوق، كۇلكىگە شاتتانىپ، جۇزىنەن، ۇستىنەن سورعالاعان سۋدى دا بايقامايدى.

- ءسۇي قازىر! ءسۇي!- دەيدى ونى بۇرا باستىرماعان جىگىتتەر. ءجاميلا ەركەلەپ، ولاردى ءسۇيىپ تە جاتتى. ءبىراق انالار بولار ەمەس، ونى تاعى قايتادان ىرعىتادى. ءجاميلاعا وسىنىڭ ءوزى ۇنادى بىلەم، سۋدا قايتا تۇرا سالىپ، شەك- سىلەسى قاتا كۇلەدى. جاستاردىڭ بۇل وينىنا قىرماندا كۇلمەگەن ادام جوق. استىق سۋارعان شالدار كۇرەكتەرىن تاستاپ كەلىپ، وسى كەزدە باياعى قايران جيىرما بەستەگىدەي، بەتتەرىنىڭ تەرەڭ اجىمدەرى جازىلا ءتۇسىپ، كوزدەرىندە بۇرىنعى اقىندىقتىڭ وتى ويناپ، الاقاندارىن سوعىپ: «و، ويباي، ۇستا جەت! ەتەكتەن بۇرا، تارت!» - دەپ، كوكپاردا لاق تارتقانداي قىزۋلانا ايقايلاسادى. مەن دە قىزىققا باتىپ، ولگەنشە كۇلدىم. بۇل جولى جەڭگەمدى قىزعانىپ، قورقۋدى دا ۇمىتىپ كەتكەن ەكەنمىن. وسىنشا جۇرتتىڭ ىشىنەن كۇلمەگەن، ۇندەمەگەن تەك دانيار عانا بولدى. ونى كورگەندە مەن دە جىم بولا قويدىم. قىرماننىڭ شەتىندە دانيار جالعىز ءوزى تۇر ەكەن. قازىر تاپ بەرىپ العا ۇمتىلىپ، ءتۇرى ول قازىر جۇگىرىپ بارىپ، ءجاميلانى جىگىتتەردىڭ قولىنان جۇلىپ الاتىنداي. ءوزى قول تيگىزۋدەن تارتىنىپ، پەريزاتىنداي كورگەن ءجاميلانى، انالاردىڭ قازىر وپ- وڭاي قۇشاقتاپ، جۇلمالاپ ويناعاندارى دانياردىڭ جانىنا قاتتى باتقان سياقتى. ونىڭ قايعىسى دا، باقىتى دا ءجاميلانىڭ سۇلۋلىعىندا. جۇرتتان قانشا قىزعانعانىمەن، جارقىن كۇلگەن ءجاميلادان كوزىن الماي، دانيار ونىڭ قىلىعىنا ىشتەي كەيىپ تە، ءسۇيىنىپ تە، قاباقتىڭ استىنان ەركەلەتە كوز سالىپ تىستەنىپ قاراپ تۇردى. جىگىتتەر ءجاميلاعا تۇس- تۇستان اسىلىپ، بەتتەرىن سۇيگىزگەندە، دانياردىڭ رەڭى قۋقىل تارتىپ، ىلگەرى اتتاۋعا ىڭعايلانىپ تۇر. ءبىراق ۇمتىلا باسىپ كەتە الماي، ورنىندا قالشيعان بويى تۇرا بەردى. ءبىر ۋاقىتتا ءجاميلا دا ونىڭ قاراپ تۇرعانىن بايقاعانعا ۇقسايدى، ساعى سىنعانداي تومسارا ءتۇستى دە، مۇنىسىن بايقاماي اسىلا بەرگەن جىگىتتەردى قاعىپ تاستادى:

- جەتتى، ويىن ءبىر، قالجىڭ ەكى!

- يي، ساعان نە بولدى؟ - دەپ جىگىتتەردىڭ ءبىرى قارقىلداپ كۇلىپ، اسىعا بەرگەندە، ءجاميلا ونى وڭمەنىنەن يتەرىپ جىبەردى.

- نە بولعانىن نە قىلاسىڭ! كەت ءارى!

ول ءۇستى- باسىن تۇزەپ دانيار جاققا ءبىر قاراپ الدى دا، كويلەگىن سىققالى قۋرايعا قاراي جۇگىرىپ كەتتى.

دانيار مەن ءجاميلانىڭ وسى تۇيىق سىرى اقىرى نەمەن بىتەرى ماعان وندا تۇسىنىكسىز ەدى. شىنى ونى ويلاۋعا قورقاتىنمىن، قايتا ءوزىمدى الدارقاتىپ ويلاماسقا تىرىسامىن. ءبىراق ءجاميلانىڭ دانياردان شەتتەپ جولاماي جۇرگەنى جانە وسىعان ءوزىنىڭ قايعىرىپ- قينالعانى، نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن، مەنىڭ جۇرەگىمدى اۋىرتىپ، مۇڭعا باتىراتىن. ولاي ەتپەي- اق، بۇرىنعىسىنداي كەيدە كۇلىپ، كەيدە ونىمەن قالجىڭداسىپ جۇرگەنىنىڭ ءوزى جاقسى ەمەس پە ەدى؟ سويتسەم دە، تۇندەلەتىپ اۋىلعا قايتىپ بارا جاتىپ، دانيار ءان سالعاندا، ولار ءۇشىن مەنىڭ ءىشىم سونشالىقتى جىلىپ، جۇرەك كەرنەگەن قۋانىش سونشا تاسىپ، جاڭاعىنىڭ ءبارى ەستەن شىعىپ، مەن ءۇشىن وندا دۇنيەنىڭ راقاتى عانا بار.

شاتقالدان ءوتىپ، وزەنگە جەتكەندە ءجاميلا ءار كەز اربادان ءتۇسىپ، جاياۋ جۇرەدى. سوندا مەن دە اربادان تۇسەمىن، ويتكەنى ۇنگە ىلەسىپ، اسىقپاي جاياۋ جۇرگەن ەڭ ءبىر عانيبەت! جولدىڭ توپىراعى دا سوندا اياققا مامىقتاي ءتيىپ، جالاڭ اياق جەردە ەمەس، اسپاندا بۇلت ۇستىمەن كەتىپ بارا جاتقانداي سەزىنەسىڭ ءوزىڭدى! ءا دەگەندە جەڭگەم ەكەۋمىز ءوز اربالارىمىزدىڭ جانىندا كەلە جاتامىز. ونان كەيىن بارا- بارا دانيارعا جاقىنداي ءتۇسىپ، تاڭ جانىنا بارىپ قالعانىمىزدى ءوزىمىز دە بايقاماي قالاتىنبىز.

قانداي دا ءبىر سيقىرلى كۇش ادامدى دانيارعا قاراي جەتەلەگەندەي، ەرىكسىز جاقىنىراق بارعىڭ كەلىپ، وسى ون سالىپ كەلە جاتقان تۇيىق مىنەز، سوزگە جوق دانياردىڭ شىن ءوزى مە، ەگەر ول بولسا، ونىڭ سول ساتتەگى ءجۇزى، ءوڭى قانداي ەكەنىن كورگىڭ كەلەدى. كوڭىلى تولقىپ، انگە بويى بالقىعان ءجاميلا ءاردايىم ءوستىپ جاقىن بارعاندا، ءوزى دە بايقاماي دانيارعا اقىرىن قولىن سوزاتىن. ءبىراق ءوزىن- ءوزى ۇمىتىپ، بەرىلە ون سالعان دانيار مۇنىسىن بايقامايتىن ەدى. ونىڭ ويى، قيالى اسپاندا قالىقتاپ جۇرگەندەي، ول الىسقا كوز تاستاپ، جەلكەسىن الاقانىمەن سۇيەپ، ءاننىڭ ىرعاعىمەن جاي تەربەلەدى. ءجاميلانىڭ قولى سول سوزىلعان كۇيى تومەن ءتۇسىپ، اربانىڭ بەل اعاشىنا بارىپ تيگەندە، ول ەسىن جيعانداي، قولىن تەز تارتا قويىپ، ورنىنان جىلجىماي تۇرىپ قالۋشى ەدى. جولدىڭ ورتاسىندا سىلەيىپ تۇرىپ قالعان ءجاميلا، سوندا جۇرەكتى ەلجىرەتكەن تەرەڭ مۇڭعا باتىپ، ءبىرازعا دەيىن دانيارعا ايانىشتى كوزىمەن تەلمىرە قاراپ، سونان كەيىن سوڭىنان تاعى تەز ءجۇرىپ كەتەدى.

مىنە، وسىلاردان كەيىن جەڭگەم ەكەۋمىزدىڭ بىردەي تىنىشىمىزدى الىپ، مەنىڭ دە، ونىڭ دا كوڭىلىن ەلجىرەتكەن سەزىم، شىنىندا دا بىردەي، ۇقساس سەزىم عوي دەگەن وي كەلۋشى ەدى ماعان. مۇمكىن، ول سەزىم باستا ءارقايسىمىزدا بىلىنبەي، جاسىرىن تۋعان شىعار، ءبىراق، ەندى ونىڭ كۇنى جەتىپ، ساعاتى سوققان سياقتى كۇش الىپ، جۇرەكتەردى تۇگەل باۋرادى.

جۇمىستا ءجاميلا ىسكە بەرىلىپ، ونشا سىر بىلدىرمەيتىن. ال ەندى، كەيبىر ساتتە قىرماندا بوگەلىپ قالىپ ءسال قولى بوس بولعاندا، ءجاميلا وزىنە ورىن تاپپاي ابىگەر بولادى. نە ىستەرىن بىلمەي، ءارى- بەرى ءجۇرىپ، استىق قىزىلداعانداردىڭ جانىنا بارا قويىپ، ولارعا

ادەيى قولقابىس تيگىزبەكشى بولىپ، ەكى- ءۇش كۇرەك استىقتى بار كۇشىمەن جوعارى شاشادى دا، سول زامات كۇرەكتى شەتكە لاقتىرىپ تاستاپ، جايىنا كەتىپ قالادى. سابان ءۇيىندىسىنىڭ تۇبىنە بارىپ، كولەڭكەلەپ وتىرعان بولادى، ءبىراق وندا دا، ءىشى پىسىپ شىدامايدى:

- بەرى كەلشى، كىشكەنە بالا!- دەپ، ەلەگزىگەندەي ءاردايىم مەنى جانىنا شاقىرىپ الادى.

سوندا مەن: جەڭگەم ماعان ىشتە جاتقان قانداي دا ءبىر سىرىن توگىپ، قاپاسىن ايتادى عوي دەپ دامەلەنەتىنمىن. ءبىراق، ول ەشتەڭە ايتپايتىن، تەك قانا ەركەلەتە مەنىڭ باسىمدى ءوزىنىڭ تىزەسىنە قويىپ، الىسقا كوز جىبەرىپ، تىكەنەكتەي تىكىرەيگەن شاشىمدى ۇيپالاپ، دىرىلدەگەن ىستىق الاقانىمەن بەتىمدى نازىك سيپايدى. سوندا جەڭگەمنىڭ ۋايىم- قايعى مەن ساناعا تولى جۇزىنە قاراپ، مەن ءوزىمدى وعان ۇقساتامىن. ويتكەنى ونىڭ دا كوكىرەگىن قانداي ءبىر تۇيىق ارمان قىستاپ، ونىڭ دا جۇرەگىندە جاڭا تىلەكتەر ويانعانىن ىشىمنەن سەزىپ ءجۇردىم. مەنىڭ بايقاۋىمشا، ءجاميلا وسىدان قورقىپ، ءوزىن كۇن ساناپ باۋراي تۇسكەن ماحابباتتان ايىققىسى كەلەدى. ءبىراق سۇيۋدەن دە قول ۇزە الماي، ونىڭ امىرىنە كونۋگە تاعى ءماجبۇر. مەن دە سول سياقتى، بىردە: ءجاميلا دانياردى سۇيسە ەكەن دەپ، بىردە: سۇيمەسە ەكەن دەپ تىلەيتىنمىن. ويتكەنى، قانشا دەگەنمەن ءجاميلا ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ كەلىنى، مەنىڭ اعامنىڭ ايەلى عوي. سوندىقتان قايتىپ ونى بوتەنگە قيايىن.

ءبىراق، وسىنى ءبىلىپ تۇرىپ، مەن، نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن، بۇل سياقتى ويلاردى جاقىن جۋىتپاي الىس قۋاتىنمىن. مەن ءۇشىن وندا باسىمدى ءجاميلانىڭ تىزەسىنە سالىپ، ونىڭ كۇنگە كۇيگەن دەنەسىنىڭ ىستىق لەبىندە بالقىپ، كوزىنەن مونشاقتاي دومالاعان ءموپ- ءمولدىر جاسقا قاراۋ - دۇنيەنىڭ ەڭ ءبىر راقاتى! ونان باسقا ماعان ەشتەڭەنىڭ كەرەگى جوق ءتارىزدى. ءجاميلانىڭ سونداعى سۇلۋلىعى- اي!.. ول كەزدە مەن وسىلاردى كوزىممەن كورسەم دە، تۇپكى مانىسىنە ونشا تۇسىنە بەرمەسەم كەرەك. ءبىراق، قازىر، تالاي كۇندەر وتكەننەن كەيىن، سونداعىلاردى كوز الدىما ەلەستەتىپ، كوپ ساتتەردە وزىمە سۇراۋ بەرەمىن: بالكىم، ماحاببات دەگەن - ادامنىڭ بارلىق سىن- سيپاتى تولىپ، وي- سەزىمىنىڭ ەڭ ءبىر جەتىلگەن شاعى شىعار؟ ءيا، ءومىردىڭ ناق سول جارقىراعان شاعىندا، توكپە اقىنعا شابىت كەلگەنى سياقتى، ادامعا ماحاببات كەلىپ، وعان دەم بەرىپ، جاڭا تىلەك پەن ءومىردىڭ جاڭا باعىتىن ىزدەتىپ، شارق ۇرعىزاتىن شىعار؟ مۇمكىن، عاشىقتىقتىڭ قاسيەتى ءدال وسىندا بولار؟ ولاي دەگەنىممەن، سوندا ءجاميلانىڭ جۇزىنە قاراپ، كەيبىر كەزدە ءوزىم دە ونىڭ جان تولقىنىنا بەرىلىپ كەتكەندەي، قانداي دا ءبىر تۇسىنىكسىز قۋانىش پەن ارمان جۇرەگىمدى بيلەيتىن. سوندا ورنىمنان تۇرا جۇگىرىپ كەلىپ، اۋىلدىڭ سىرتىنداعى كەڭ دالاعا جەتە بەرىپ، جۇرەگىمدى باۋراعان وسى تۇسىنىكسىز قۋانىش پەن اڭساۋ نە ەكەنىن، ونىڭ داۋاسى نەدە دەپ، جايقالعان كوك مايسالى دالانىڭ وزىنەن ايقايلاپ سۇراعىم كەلەتىن. بۇل جاۋاپتى مەن وندا الدەكىمنەن كۇتكەندەي ءجۇردىم، ءبىراق ءبىر كۇنى ونىڭ ءوزى تابىلعانداي بولدى.

ول كۇنى ءبىز ادەتتەگىدەي ستانتسيادان شىعىپ، اۋىلعا قايتىپ بارا جاتىر ەدىك. اسپاندا جۇلدىزدار كورىنىپ، ءتۇن كىرىپ قالعان كەز. اينالا جىم- جىرت، تىنىش، تەك قانا دانياردىڭ داۋسى وزەن ۇستىندە قالىقتاپ، الىسقا، كەتىپ جاتتى. ءجاميلا ەكەۋمىز ونىڭ سوڭىنان كەلە جاتتىق. بۇل جولى، نەگە ەكەنى بەلگىسىز، دانياردىڭ ءانى نازىك سەزىم مەن جالعىزدىقتىڭ وكىنىشىنە تولىپ، ادامنىڭ جۇرەگىن مۇڭعا تولتىردى. كوزىمنەن ىستىق جاس پارلاپ، تاماعىم جاسقا بۋلىقتى. ءجاميلا بۇل ساپار قولىن دانيارعا سوزىپ، جاقىنداپ باردى دا، سو بويى اربانى ۇستاپ، باسىن تومەن ەڭكەيتە، ەرىپ كەتە بەردى. ونان ءبىر ۋاقىتتا دانياردىڭ ءۇنى اقىرىن باسەڭدەپ كەلىپ، قايتادان جوعارى شارىقتاپ، تۇنگى دالاعا قايتادان سورعالاي توگىلگەندە، ءجاميلا باسىن كوتەردى دە، ءجۇرىپ بارا جاتىپ، ارباعا ىرعىپ ءمىندى.

دانياردىڭ جانىنا وتىرا قالىپ، قيمىلداۋدان قورىققانداي، قولىن كوكىرەگىنە قىسا، وتىرعان ورنىندا قاتىپ قالدى. ەندى نە بولار ەكەن دەگەن تۇيىق ويمەن، مەن ولاردان كوزىمدى ايىرعان جوقپىن. ءجاميلا جانىنا وتىرعانىن دانيار بىلگەن جوق ءتارىزدى، وعان قاراعان دا جوق، ولەڭىن توقتاتپاي ءارى ايتا بەردى. ءبىرازدان كەيىن ءجاميلانىڭ قولدارى اقىرىن جازىلىپ، دەنەسىن دانيارعا سۇيەپ، باسىن جاي عانا ونىڭ يىعىنا قويدى. سوندا قىزۋ ءجۇرىپ كەلە جاتقان مايتالمان جورعا جۇرىسىنەن جاڭىلىپ، سىڭارىنا قاراپ قايتادان اياعىن تۇزەگەندەي، ءان سالعان دانياردىڭ داۋسى ءۇزىلىپ بارىپ، قايتادان كۇش الدى.

بۇرىنعىلاردىڭ ەشبىرىنە ۇقساماعان بۇل ءان عاشىقتىقتىڭ، ماحابباتتىڭ جاڭا ءانى بولدى!

ءتۇن ەكى جاققا ءتۇرىلىپ، وزەنگە جارىق توگىلىپ، دالانىڭ گۇلدەنگەن بەتى اشىلعانداي، سول كەڭ دالانىڭ توسىندە مەن سۇيىسكەن ەكى جاستى كوردىم.

ولار ماعان نازار سالماسا دا، مەن ول ەكەۋىنەن كوزىمدى ايىرماي، سيقىرلانعان ادامداي كەلە جاتتىم. سۇيىسكەندەردىڭ مەنىمەن نە ءىسى بولسىن، مەن ەمەس، دۇنيەنىڭ ءبارىن ۇمىتقانداي، ولار تەك قانا جان ەلجىرەتكەن ءاننىڭ اۋەنىنە ۇيىپ كەتىپ بارادى. مەن ولارعا قاراپ، ءجاميلا مەن دانياردى تانىماي قالدىم.

جالعاسى بار


:ءبولىسۋ
پئكئر قالدئرؤ
+7
جئبةرؤ
ونلاين قىزمەتكەرلەر
رەداكتور
باقىتجول كاكەش
باقىتجول كاكەش
954-049
رەداكتور
ريزابەك نۇسىپبەك
ريزابەك نۇسىپبەك
954-049
رەداكتور
بەيسەن سۇلتان
بەيسەن سۇلتان
954-049

مۇراعات