+7 (701) 759 90 19
21 °С : نۇر-سۇلتان
23 °С : الماتى
USD 412.55 EUR 468.66
RUB 5.79 CNY 58.80
جاڭالىقتار

ءابىش كەكىلبايەۆ. اڭىزدىڭ اقىرى - روماننىڭ جالعاسى

23 ماۋسىم 09:54
:ءبولىسۋ
ءابىش كەكىلبايەۆ. اڭىزدىڭ اقىرى - روماننىڭ جالعاسى

استانا. قازاقپارات - جازۋشى ءابىش كەكىلبايەۆتىڭ «اڭىزدىڭ اقىرى» رومانىنىڭ جالعاسىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.

القاپتىڭ ورتا تۇسىنا جەتە بەرگەندە، تاعى دا تاپ الگىندەي قاپ- قارا تاس باعان جولىقتى. وعان دا جەتى تاس تاستادى. ەڭ سوڭىندا جۇرت بۇجىر- بۇجىر قارا تاستاردان قالاي بولسا سولاي قالاي سالعان تاس قابىرعاعا تىرەلدى. وعان دا جەتى تاس تاستالدى.

ولار ەندى ءداۋ- ءداۋ تاي قازاندار اسىلعان جەر وشاقتارعا بەت تەدى. قازاننىڭ ماڭىندا قولىنا ساپى ۇستاعان قاساپشىلار جۇرتتىڭ يشارعا اتاعان مالدارىن جايعاستىرىپ، الەڭكىدەي جالانىپ ءجۇر. قازاندىقتاردىڭ اراسىندا قايدان شىققاندارى بەلگىسىز، قايداعى ءبىر جۇتىنعان جارلى- جاقىبايلار، قول جايعان قايىرشىلار قاپتاپ كەتىپتى. يحرام كيگەندەر ءبىر شەتكە شىعىپ، قولدارىنا ءيىر مويىن جەز قۇمان ۇستاعان بىرەۋلەرگە شاشتارىن ءجىبىتتىرىپ جاتىر. بىرەۋىنىڭ الدىنا بارىپ، جۇرەلەپ بۇدا وتىردى. ءيىر مويىن جەز قۇماننىڭ شۇمەگىنەن ساۋلاعان جىلى سۋدان كوپتەن بەرى قۇرىسىپ- تىرىسىپ جۇرگەن توبە قۇيقاسى بىردەن جازىلىپ جۇرە بەردى. شاشىن ءجىبىتىپ تۇرعان قايىسقارا قىنىنان سۋماڭ ەتكىزىپ ۇستارا سۋىرىپ الدى. قيمىلىنا كوز ىلەسپەيدى. بۇنىڭ شاشىن اپساتتە- اق سىپىرىپ تاستاپ، ەندى اياعى مەن قولىنىڭ تىرناعىن الۋعا كىرىستى. سوسىن شاشىن ءبىر بولەك، تىرناعىن ءبىر بولەك ءتۇيدى دە، ەكى كىشكەنە تۇيىنشەكتى قوساقتاستىرا بايلاپ، جەرگە كومدى.

تاي قازاندار ءتۇسىرىلدى. ءيىن تىرەسە جايعاسقان قاراقۇرىم حالىققا تاباق- تاباق ەت تارتىلدى. ەرتەڭىنە جۇرت شاتىرلارىنان شىقپاي كۇن ۇزاققا دەم الدى. اراعا تاعى ءبىر كۇن سالىپ بارىپ ويپاڭدا جاتقان شاھارعا بەتتەدى. تۇسكە تامان شاھارعا جەتتى. قارسى الدارىنان مىسىرلىقتار الىپ كەلگەن سۋ جاڭا قارا پەردە جابىلعان قاعبا كورىندى. جۇرت قاعبانىڭ ءدال قاسىنا كەپ توقتادى. الدە- كىم بىردەڭەنى دار- دار ايىرىپ جۇرتقا ۇلەستىرىپ بەرىپ جاتتى. ول تابارىككە جىرتىلىپ جاتقان قاعبانىڭ بۇرىنعى شىمىلدىعى ەكەن. انادايدا قادي ۋاعىز ايتاتىن ءمارمار ءمىنبار اعاراڭدايدى. ءزامزامنىڭ قۇدىعىنىڭ ۇستىنە شاعىن كۇمبەز ورناتىلىپتى. ول دا جاپا- تارماعاي قول جايىپ جاتقان جۇرتپەن بىرگە دۇعا قىلدى. سوسىن قاعبانىڭ قارا تاسىنىڭ قاسىنا بارىپ تۇردى. قارا تاستىڭ ۇستىڭگى بەتى جۇرتتىڭ ەرنى مەن قولىنىڭ تابىنان جىپ- جىلماعاي بوپ جىلتىراپ قالىپتى: ال استىڭعى بەتى قارالتىم، قىزعىلت داقتارى مول، تارعىل- تارعىل. وزگەلەر ەرىندەرىن اپارعاندا بىلق ەتپەستەن جاتقان قارا تاس بۇل ەڭكەيە بەرگەندە، ءبىر قاپتالعا قاراي جىلىسىپ كەتتى. قولىن ۇمسىنىپ كورىپ ەدى، و دا جەتپەدى. كوك جەلكەسىندە يتەرمەلەپ تۇرعان كوپ توبىر ونى قارا تاستىڭ قاسىنان ىسىرىپ، ىعىستىرىپ اكەتتى. ول ءۇردىس بويىنشا ەكى يىعىن جوعارى- تومەن قيقاقتاتىپ، بۇلكىلدەي جۇگىرىپ، قاعبانى ءۇش رەت اينالىپ شىقتى. ءار اينالىپ شىققان سايىن قارا تاسقا ەڭكەيەدى، ول بۇدان قاشقاقتاپ، ارمەن جىلىسىپ كەتەدى. ەندى ءجۇرىسىن باياۋلاتىپ، جاي اياڭمەن قاعبانى تاعى دا ءتورت رەت اينالىپ شىقتى. ءار اينالىپ شىققان سايىن قارا تاسقا يىلگەنمەن، ول ءبارىبىر ماڭايلاتپاي قويدى. وزگە جۇرت اۋزى جەتپەسە، قولدارىن تيگىزىپ جاتىر. بۇل دەگەندە قارا تاس ويناقشىپ ورنىندا تۇرمايدى.

ول ەندى جۇرتپەن بىرگە اۋلانىڭ ىشىندەگى قاعبانى سالعان ىبىرايىم پايعامباردىڭ قابىرىنە بارىپ تاعزىم ەتتى. ءزامزامنىڭ قۇدىعىنان سۋ تارتىپ ءىشتى. كيەلى قۇدىق تىڭ سۋى ءبىر ءتۇرلى العاۋلى ەكەن. ىشكەن سايىن وڭەشىن شوق بوپ قارىپ جاتقانداي.

جۇرت قاعبانىڭ اۋلاسىنان شىعىپ، اناداي جەردە ءبىر- بىرىنە قاپتالداسا سۇلاپ جاتقان ەگىز تاۋ ساف پەن ءمارۋعا قاراي بۇلكىلدەي جونەلدى. بۇ دا ەرىپ كەلەدى. كوز الدىنان ماڭىنا بۇل جولاسا بولدى، سىرعاناقتاپ ءبىر ورنىندا تۇرماعان قارا تاس كەتپەي قويدى. يىعىنا العاش يحرام وراعان كۇننەن باستاپ، قاجىعا كەلگەن كىسىگە شارتتى كادەنىڭ ءبارىن ىستەدى؛ ءعۇسىلىن دا، نامازىن دا قازا جىبەرىپ كورگەن جوق؛ تىرناعىن بوياتتىرىپ، ونە بويىن ءىبىلىس لاستىقتى قۋىپ شىعادى دەيتۇعىن كيەلى مايمەن سىلاتتىردى؛ ءۇمرانى ۋاقتىلى اتقارىپ، يشارعا اق تۇيە اتادى. قاعبانىڭ اۋلاسىنا جەرلەنگەن جۇزدەن استام پايعامباردىڭ قابىرىنىڭ قاي- قايسىسىن دا اتاۋسىز قالدىرماي، باستارىنا ساداقا بايلاعان- دى. يىعىندا يھرام باردا قان توككەن، جەمىس جەگەن، ايناعا قاراعان، كوڭىلىنە قارا نە كۇنا قاشقان جەرى جوق؛ ءوڭى تۇگىل تۇسىندە جانىنا ۇرعاشى جولاپ كورگەن ەمەس. سويتە تۇرا قاجى اتانىپ، باسىنا سالدە ورايتىن شاقتا كيەلى قارا تاس قاقپايلاپ مۇنى ماڭىنا جولاتپاي قويدى. ول مىنانداي اۋىر جازاعا قاي پيعىلىنان تاپ بولعانىن بىلە المادى. قاسيەتتى مەكە توپىراعىن اتتاپ، ءۇمرا مەن حاجىنىڭ بارشا جول- جوراسىن تۇگەل اتقارعان، قاعبانىڭ قارا تاسىن سۇيگەن مۇسىلماننىڭ قاي كۇناسى دە كەشىرىلەدى دەيتىندەرى قايدا؟ ءزامزامنىڭ سۋى كوكىرەگىن سىلتىدەي ءجيدىتىپ بارا جاتقانى نەسى؟

ول الدىندا بۇرق- بۇرق شاڭ كوتەرىپ بۇلكىلدەپ بارا جاتقانداردىڭ سوڭىنان قىزىل تاناۋ بوپ سالىپ ۇرىپ كەلەدى. تاماعى قۇرعاپ، تىنىسى ءبىتىپ قالدى. كوز الدىنان سول باياعى تارعىل- تارعىل كيەلى تاس كەتپەي قويدى. ول مۇنىڭ الدىنا ءتۇسىپ اپ، شارىقتىڭ تاسىنداي شىر كوبەلەك اينالىپ، قاشىپ بارا جاتىر ەكەن دەيدى. قانشا قۋعانمەن جەتكىزەر ەمەس.

شۇبىرعان حالىقتىڭ الدى باياعىدا ىبىرايىم قاعبا سالىپ جاتقاندا جالعىز ۇلى ىسمايىلعا ءبىر جۇتىم سۋ تابا الماي ايەلى اگوردىڭ جەتى رەت اينالىپ جۇگىرىپ شىققان ساف پەن ءمارۋدىڭ اراسىنداعى قويناۋعا جەتتى. ەكى وكپەسىن قولىنا الىپ، بۇل دا كەلدى. جان داۋسى شىعىپ: «حاق تاعالا، قاي قىزمەتىڭە دە ءازىرمىن» - دەپ ايقاي سالىپ كەلەدى. «تەك جۇرتقا جاساعان مەيىرىمىڭدى ماعان دا قيا گور» - دەپ ەكى ەتەك بوپ جالبارىنىپ كەلەدى. ءبىراق تىرسەگىنەن قاعىپ ءوتىپ، شىركوبەلەك ءۇيىرىلىپ، شىر اينالا قاشىپ جۇرگەن قاعبانىڭ قاسيەتتى تارعىل تاسى بۇعان ءبارىبىر جەتكىزەر ەمەس. ول داۋىسىم اللانىڭ قۇلاعىنا تيمەي جاتىر- اۋ دەگەن كىسىشە، قۇرعاپ قالعان كومەيىن قاتتىراق كەنەپ، بار كۇشىن سالىپ، ايقايلادى: «ءلابباي...»

ءامىرشى الدەبىر اجەپتارقى داۋىستان ويانىپ كەتتى. جىبەك شاتىردان جۇقالاڭىتىپ كۇن كورىنەدى. شاماسى تاڭ الدەقاشان اتسا كەرەك. سىرتتاعى جۇرتتىڭ كۇبىر- كۇبىرى قۇلاعىنا تالىقسىپ جەتەدى. ءامىرشى قاسىنداعى كىشكەنە قوڭىراۋدى سىڭعىراتىپ ەدى، ەسىكتەن قىزمەتشى كىردى. اڭ اۋلاۋعا لايىق ىقشام كيىم ازىرلەپتى. ول كيىنىپ سىرتقا شىققاندا، كۇن تۇساۋ بويى كوتەرىلىپ قالعان ەكەن. اتتىڭ ءبارى ەرتتەۋلى. اڭعا قوساتىن تازىلار، دۇرەگەي توبەتتەر، ءبورىباسارلار مەن ايۋ الاتىن سالپى اۋىز ارلاندار الاقىزىپ، جۇلقىنىپ قويادى. قۇسبەگىلەردىڭ قولىنداعى بۇركىت، قارشىعا، يتەلگى، لاشىندار تاڭعى تىنىش اۋانى باستارىنا كوتەرىپ، جىرتىنا شاڭقىلداسادى. مۇنارسىز تاڭدا قارلى شىڭدار ايناداي جارقىرايدى. توڭىرەك تىپ- تىنىش. تەك تومەننەن، اڭعار تابانىنان تاۋ وزەنى كۇركىرەيدى. مىناۋ بەس قارۋى بەلىندە، قۇس ۇستاپ، يت ەرتكەن قاھارلى قالىڭ دۇبىردەن وزدەرىنە ەشقانداي قاۋىپ جوعىن بىلەتىندەي، كىشكەنە جىرشى قۇستار جاق جاپپاي سايرايدى. ولاردان باسقا اڭ مەن قۇس الدەقايدا جىمىپ كەتكەن. ءامىرشى اناداي جەردە قاز قاتار تىزىلىسە قالعان يگى جاقسىلارعا كوزى ءتۇستى. ولار قوعاداي ءيىلىپ، تاعزىم ەتىپ جاتىر. ءامىرشى سولعىنداۋ سالەم مەزىرەت جاسادى دا، ەكى نوكەر جىگىتى ۇستاپ تۇرعان اتىنا قوندى. ساداعىن استى. شوعىر- شوعىر جۇرت ۇزەڭگىگە اياق سالىستى. كەرنەيدىڭ دورەكى ءۇنى قويناۋ ۇستىندە كولكىپ تۇرعان كوك شايىدەي كوك ءنىل اۋانى دار- دار جىرتىپ، بارقىراي جونەلدى.

سوڭدارىنا كەرنەيشىلەر مەن دابىلشىلار ەرتكەن اڭ قايىرمالايتىن شولعىنشىلار ەلدىڭ ەڭ الدىمەن اتتاندى. ولار توپ- توپ بوپ، اڭ جاتار جىراجىقپىلى مول، جىنىسى قالىڭ ۇرىمتال تۇستارعا بەتتەدى. ولار جول- جونەكەي اڭ ۇشىراسسا، يگى جاقسىلار قاپىدا قالمايتىن اشىق الاڭقايلارعا ايداپ شىعادى. ءامىرشى مەن يگى جاقسىلاردىڭ كوك جەلكەسىندە كولدەنەڭ قاۋىپتەن باس- كوز بولاتىن كوپ نوكەر كەلەدى.

سامساپ شاتىرلار قونعان سالتاناتتى قوسقا ازىن- اۋلاق قارۋلى ساقشىلار تاستالدى دا، باسقا جۇرت اڭ قۋاتىن قويناۋعا اعىلدى. اڭ قايىرمالايتىندار اق باس شىڭدارعا بارىپ ءبىر- اق تىرەلەتىن سىلەم- سىلەم تار قولاتتاردى ءسۇزىپ كەتتى دە، بىلايعى جۇرت ەتەكتەگى كەڭ القاپقا باعىت تۇزەدى. تاماق پىسىرەتىن اسپازدار تاڭ اتپاي جاتىپ قاتار- قاتار جەر وشاق قازىپ، جاعالاي تاي قازان اسىپ تاستاپتى.

امىرشىدە ءۇن جوق. قاسىنداعىلار دا تىم- تىرىس. ولاردىڭ قاسى مەن قاباعىنا قاراپ، قۇراقتاي قۇلاپ قۇلدىق ۇرىپ جاتاتىنى انشەيىندە ءامىرشىنى ماساتتاندىرىپ تاستايتىندى، بۇل جولى كوڭىلىنە كوك تىكەن بوپ قادالىپ كەلەدى. وسى ءبىر وڭشەڭ ءمۇلايىم جانار بۇنى ءبىر ءتۇرلى مۇسىركەپ كەلە جاتقاننان ساۋ ما؟ ءامىرشى ءۇشىن ودان اسقان قورلىق بار ما؟ ءدال مىنانداي تىمسىرايا قالعاندارىنا قاراعاندا، بۇل نەمەلەر مۇنىڭ جانىن جەپ جاتقان جەگى قۇرتتان حاباردار سياقتى. انشەيىندە اڭشىلىق دەسە، قاي- قايسىسىسىڭ دا اياق- قولى جەرگە تيمەي، دەلەڭدەپ كەتەتىن ەدى. بۇل جولى ءبارى ساپ- سالماقتى بولا قالىپتى. ءتىپتى كۇنى كەشە عانا داستارقان باسىندا قاۋقىلداسىپ وتىرعان- دى. بۇگىن ەندى اياق استىنان ءبارىنىڭ دە اۋزىنا قاقپاق ورناپ، سىلتىدەي تىنا قاپتى. الدە بۇنىڭ ماناعى ۇيقىدان شوشىپ ويانعان اجەپتارقى داۋسىن ەستىپ قويدى ما ەكەن... ەستىسە، ءامىرشىنىڭ الدەنەگە قامىرىعىپ جۇرگەنىن، ارينە، تۇسىنەدى. ەندەشە، ولار ءوز بيلەۋشىلەرىنىڭ تۇسىندە ۇيقىسىراپ اللاعا جالبارىنعانىن ىشتەرىنەن نەگە جورىپ كەلەدى ەكەن. حان كوڭىلىن بەبەۋلەتكەن قاسىرەتتى ءارقايسىسى ءار ساققا جۇگىرتىپ اۋرە- سارساڭعا ءتۇسىپ كەلە جاتقاننان ساۋ ما؟ الدە ولار ىشىنەن بۇرىنعى ەمىس- ەمىس ەستىگەن لاقابىمىز دۇرىس بوپ شىقتى عوي دەپ كەلە مە ەكەن؟ ەگەر بۇعان دەيىن قۇلاقتارىنا ەشتەڭە تيمەسە، ءامىرشىنىڭ ماناعى وقشاۋ قىلىعىنا ايران- اسىرقاپ، تاڭىرقاماس پا ەدى؟ ءبىراق بۇنىڭ ىندەتە قارايتىن قىراعى كوزى ەشبىرىنىڭ بەتىنەن تاڭىرقاعان راي كورمەي كەلەدى. تىمسىرايعان نەمەلەردىڭ تىلسىم جۇزدەرىندە قايتىپ كەتەمىز دەگەن اسىرە ساقتىق پەن كولگىرلىكتەن باسقا ەشتەڭە بايقالمايدى. كەيبىرەۋلەرى جىنىس- جىنىستان اڭ قۋالاپ كەتكەندەرگە ءالسىن- ءالسىن قۇلاق ءتۇرىپ قويادى.

ولار ويپاڭعا ەندى قۇلاي بەرگەندە تاۋ جاقتان دابىرا قاعىلىپ، كەرنەي تارتىلدى. ارسى- كۇرسى تاۋ وزەنىنىڭ جاڭعىرىعىمەن جارىسىپ، جاپا- تارماعاي ءدۇسىر شىقتى. سارت- سۇرت سىنعان بۇتالار مەن توپ- توپ تۇياق ءدۇبىرى، قۇلاعان تاستاردىڭ سىلدىرى يۋ- قيۋ ارالاسىپ كەتتى. جۇرت ەلەڭدەسە قالدى. ءامىرشى تىرپ ەتكەن جوق. يتتەردىڭ داۋسى بىرتە- بىرتە جاقىنداپ كەلەدى. قاسىنداعىلار بۇنىڭ ىڭعايىن باعىپ، الا قىزبا اتتارىنىڭ باسىمەن ءۇنسىز الىسىپ قويادى. ول سەلت ەتپەدى. ارنا بويىنداعى قالىڭ جىنىستىڭ تاسىر- تۇسىرى تىم كوبەيىپ كەتكەن تۇستا بارىپ، باس ۋازىرگە يەك قاقتى.

جۇرت ودان ءبىراز ۇزاڭقىراپ شىققان سوڭ عانا، قويناۋعا قاراي قيقۋ سالىپ اعىزا جونەلدى. ءامىرشى ۇلى دۇرمەككە قوسىلماي كەيىندەپ قالدى. ساي بويىنان ءبىر ءۇيىر بۇعى شىعا كەلىپ، ەتەكتەگى ۇلان جازىققا قاراي قۇيعىتىپ بارادى. اڭشىلاردىڭ كوبى سولاردىڭ سوڭىنان سالدى. تاعى بىرنەشە توپ تاۋ وزەنىنىڭ ەكى بەتىندەگى كەڭ قويناۋدىڭ ءار تۇسىنا سۇڭگىپ- سۇڭگىپ كەتتى. جاڭا عانا قاسىندا تىمسىرايىپ- تىمسىرايىپ بۇنى باعىپ كەلە جاتقان كولدەنەڭ كوزدەردەن قۇتىلعان سوڭ، ول اڭ قۋىپ، ءىزى- قيقى بوپ جاتقان ويپاڭعا قۇلاماي، ات باسىن ءبىر قاپتالدان كولدەنەڭ سۇلاعان، ساي تابانىنداعى ۇلى ارناعا بارىپ قوسىلاتىن ءبىر بۇيەڭ سالاعا بۇردى. سىلدىراپ سۋ اعىپ جاتقان كىشكەنە وزەكتى بويلاي قالىڭ قامىس ءوسىپتى. ءامىرشى جىلعاعا جەتكەن سوڭ اتتان ءتۇستى. نوكەرلەرى دە اتتارىن ۇستاپ اڭتارىلىپ تۇر. قامىس اراسىنداعى كىشكەنە بۇلاققا بەتتەگەن بۇنىڭ سوڭىنان ەرە جۇرۋگە باتىلدارى بارماي، ورىن- ورىندارىندا تۇرىپ قالدى. ول قامىس اراسىنا كىرىپ، بۇلاقتىڭ جيەگىندە جاتقان وڭاشا دوڭبەك تاستىڭ ۇستىنە وتىردى. تاۋدىڭ تاپ- تازا سۋىن الاقانىمەن ءىلىپ الىپ، بەتى- قولىن شايدى. سوسىن موينىنداعى ساداعىن اپ، قاسىنا قويدى. بەلبەۋىن بوساتىپ، تاس ۇستىنە جانتايدى. كوپتەن بەرى تۇزدە ءجۇرىپ، ءدال بۇلاي وڭاشا كەتىپ كورمەگەن- ءدى. بۇگىن تاڭ اتقالى ەشكىمدى كورگىسى كەلمەيدى. سول ءبىر ساسىق اۋىز كوپ توبىر سىرتىنان نە دەسە، و دەسىن، تەك كوزىن ساتىپ قاسىندا وتىرماسا بولعانى. ايتپەسە بۇل ولاردىڭ جۇزىندەگى ءاربىر بولماشى قيمىل- قىبىردى اڭدىپ، جۇيكەلەپ بىتەدى.

توڭىرەگىنىڭ ءبارى كوك مايسا. قۇراق باسىنداعى تۇنگى شىق ءالى تۇگەل كەۋىپ ۇلگەرمەپتى. قالىڭ قۇراقتان بويلارىن اسىرىپ، ەنتەلەي قاراپ تۇرعان اقار- شاقار شىڭدار دا تۇندە بىرەۋ شومىلدىرىپ كەتكەندەي تاپ- تازا. وزەكتى بويلاپ كەلتە سامال جەلپىپ وتەدى. مۇنىڭ كوكىرەگىنە ورناپ قالعان ءبىر تىمىرسىق قاپىرىق ءبارىبىر ايىعار ەمەس. ەسىنە تاڭ الدىندا كورگەن ءتۇسى ورالدى. اناۋ قارلى شىڭدار تۇسىندەگى ارافە مەن ءمۇزداليفتىڭ، ساف پەن ءمارۋدىڭ كۇيگەن باۋىرداي قوپ- قوڭىر شوقىلارىنا، كوپ شۋىلداق قيقۋ سالىپ اڭ قۋىپ جۇرگەن كوك جاسىل قويناۋ اياعىڭدى باسساڭ بۇرق- بۇرق شاڭ ۇشقان مين القابىنا اتىمەن ۇقسامايدى. الايدا تۇسىندە كورگەن ءوڭىردىڭ شاڭ- توزاڭى، ىستىق جالاپ كەتكەن توپىراقتىڭ كۇڭىرسىك ءيىسى كوكىرەگىنە ءبىرجولا ورناپ قالعانداي. عۇمىرى كورمەگەن الىس ولكەنىڭ كوز الدىنا تاپ وسىنشا انىق سايراپ كەلە قالعانىنا قايرانقاپ وتىر. الدە قاجىعا سان رەت بارىپ قايتقان ءپىرىنىڭ اڭگىمەسىنىڭ اسەرى مە ەكەن. كەشەلى- بۇگىن ويىنا دا الماعان جەر تۇبىندەگى كيەلى ولكە بۇنىڭ تۇسىنە نەگە كىردى؟ الدە اتا- بابا بۇعان باسىنداعى مىنا داعدارىستان قالاي شىعۋدىڭ جولىن مەڭزەدى مە...

شىنىندا دا، وسى حاجىعا نەگە بارمايدى؟ ارعى- بەرگىدە قارتايعان شاعىندا قاعبانىڭ كيەلى تاسىن ءسۇيىپ، باستاعى ءتاجدى سالدەگە، قولداعى التىن بالداقتى اسىعا ايىر- باستاپ پاقىرانا ءدارۋىش بوپ كەتكەن پاديشالار از با؟ ولاردىڭ دا وسىنداي پۇشايمان حالگە ۇشىراپ، دۇنيەدەن باز كەشىپ كەتپەگەنىنە كىم كەپىل؟.. ءبىراق تۇسىندە جەر تۇبىنە تاۋبە ەتىپ بارعاندا قاعبانىڭ قارا تاسىنىڭ ونى ماڭايلاتپاي قويعانى نەسى؟ الدە بۇنىڭ كۇناسى جەر بەتىندەگى پەندە بىتكەننىڭ بارىنەن كوپ، بارىنەن كەشىرىمسىز بولعانى ما؟ ەندەشە كيەلى كىتاپتا تاق ءمىنىپ، ءتاج كيگەندەردىڭ الەمگە اللا تىككەن شاتىردىڭ التىن قازىعىنا بالاناتىنى قالاي؟ جاراتقان يە ءوز شاتىرىنىڭ تىرەۋلەرىنە وسىنشاما كەشىرىمسىز بە ەدى؟ الدە قاراقۇرىم قارا توبىردىڭ ورتاسىندا ءبىر بۇنى قاقپايلاعانى «جۇرەر جەرىڭ بۇل ەمەس، سەنىڭ ءجونىڭ باسقا» دەگەنى مە؟ ولاي بولسا جاراتقان يە بۇنى كەز كەلگەن جۇمىر باستى پەندەنىڭ باسىنا لايىق، ەڭ بولماسا، ايتۋعا دا اۋزىڭ بارمايتىن كۇلدى- كومەش تاقسىرەتكە تاپ قىلعانى نەسى؟ دۇنيەدە ۇرعاشىنىڭ مەكەرلىگىنەن كەلەتىن كەساپاتتان اسقان قور كەساپات بولۋشى ما ەدى؟ تالاي قۋعىن، تالاي سۇرگىندى كورە جۇرە، تالاي جەردە ءسىلتى ىشكەندەي بولا جۇرە، سونىڭ ەشقايسىسىنا تاپ وسى جولعىداي اپشىماپ ەدى. ولاردىڭ ءبارى الماس ۇستاپ، اتقا قونار ازاماتتىڭ شىبىن جانىن قيعانمەن دە، ابىرويىنا داق تۇسىرمەيتىن بۇيرىقتى تاۋقىمەتتەردى. ول وسىنشا ماسقاراعا ۇشىرايتىنداي جاراتقانعا نەدەن جازىپ قالىپ ەدى. جازعانى اللا تاعالانىڭ ءوزى بۇيىرتقان ءتاج بەن تاقتىڭ ابىرويىن قورعاعانى ما؟ تالاي كۇپىردى جازمىشقا باعىندىرىپ، تالاي كاپىردى پايعامباردىڭ جاسىل تۋىنىڭ استىنا جىققانى ما؟ نە ىستەسە دە، ءسال تويىنسا، ءتاڭىرىن تانىماي كەتەتىن قارا توبىر تاڭعالماسا، تابالاي المايتىنداي قىپ ىستەۋشى ەدى عوي؟ ءومىر باقي سول ءبىر ءناپسى قۇلدارىنىڭ قور كوكىرەكتەرى وڭاي كەسىپ- پىشە سالاتىن وڭاي اتاۋ، وڭاي ولشەمدەردەن قاشىپ باعۋشى ەدى عوي. الدە سول جۇرتتىڭ ءبارى ويلاماعاندى مەن ويلاسام، ءبارى ىستەمەگەندى مەن ىستەسەم دەگەن دامەسى كۇپىرلىك بولدى ما؟ مۇمكىن، كۇپىرلىك بولسا بولار، ءبىراق ءناپسى دەگەن ءنايىس ءسوز مۇنىڭ الگىندەي اسقاق دامەسىنە اتاۋ بولا المايدى. جوعا، ءتايىرى... كۇپىرلىكتىڭ دە ارعى توركىنى ءناپسى بولاتۇعىن. كىسىنى كۇپىرلىككە قاشان دا تويىمسىز ءناپسى باستايتىن. استام وكىمەت، ارتىق قاتىگەزدىك تۇگىلى ورىنسىز ساحيلىقتىڭ ءوزى كۇپىرلىك. بارشا كۇپىرلىكتىڭ ار جاعىندا ىندىنى قانباس تويىمسىز قۇشتارلىق جاتاتىن. ماقتان سۇيگىشتىك، ءلاززات قۇمارلىك، ، باق قۇمارلىق - ءبارىنىڭ اتاسى ءبىر. ەرجۇرەك باۋ كەسپە ۇرىنىڭ توسەگى قۇر تۇرماس سالداقىدان ەشقانداي ارتىقشىلىعى جوق بولاتىن سەكىلدى، ءوز قولىنداعى وكىمەتتى ورىنسىز قىزىقتايتىن پاديشانىڭ دا سول بوربايىن بۇلداعان ارزىمسىز ۇرعاشىدان ايىرماسى شامالى.

ەندەشە بۇنىڭ قولىنداعى شەكسىز بيلىك، اتاق- داڭق، ابىروي - ءبارى- ءبارى جەل ەتەك ۇرعاشىنىڭ بەتىندەگى ارزان شىرايداي، دۇنيە قوڭىز ساۋداگەردىڭ قولىنداعى ساسىق داۋلەتتەي، بايانسىز ءفانيدىڭ از كىندىك الدانىشى عانا بولىپ شىقتى.

ال سوندا تۇسىندە كۇلدى كومەش ءفاني تىرشىلىكتە كۇناعا تالاي باتقان بىلايعى جۇرتتىڭ ەشقايسىسىنا بۇلك ەتپەستەن تىپ- تىنىش جاتقان قاعبانىڭ قاسيەتتى قارا تاسىنىڭ بۇل جۋىپ كەتسە بولدى، ماڭايلاتپاي، سىرعاناق تاپ شىعا كەلەتىنى نەسى؟ الدە ار جاعىنداعىنى ايتقىزباي بىلەتىن جاراتقان يەنىڭ قىراعى كوزى بۇنىڭ كوكىرەگىنە مىقتاپ ورنىعىپ العان ءوزى تەكتەستەرگە مەنسىنبەي قارايتىن استامشىلىق سەزىمدى اڭعارىپ قالدى ما ەكەن؟ ەندەشە، قاسيەتتى قارا تاستىڭ الگى قىلىعى بۇنى باسىڭا التىن ءتاج كيىپ، استىڭا التىن تاق مىنگەنىڭمەن ارعى ءتۇبىڭ ۇرعاشىنىڭ ەتەگىنەن شىققان وزەگى قۋىس پەندە ەكەندىگىڭدى مويىندامايتىنىڭ بار، پەندەلەردىڭ پەندەشىلىگى عانا كەشىرىلەتىن جەرگە قۇلدىق ۇرىپ نەسىنە كەلدىڭ دەپ كۇستانالاعانى بولدى عوي. ولاي بولسا، قارتايعان شاعىندا دۇنيەدەن باز كەشىپ، تاقۋالىق قۇرىپ كەتكەن باعزى پاديشالار جالبا- جۇلبا ءدارۋىش تىرلىكتەن قانداي جۇبانىش تاۋىپ ءجۇر. بالكىم، ولار الگىندەي پاقىرانا كۇيگە بىلايعى پەندەلەردەي ىستەگەن كۇنامىزعا كەشىرىم الار ما ەكەنبىز دەپ ەمەس، بويلارىنان كۇش، سوزدەرىنەن كيە كەتكەن شاقتارىندا قارا توبىردىڭ كوز تۇرتكىسىنە ۇشىرامايىق دەپ تۇسەتىن شىعار. ويتكەنى، پەندە پاقىر وزىنەن ۇستەمگە دە، وزىنەن تومەنگە دە بىردەي كەشىرىمدى عوي. وزىنەن ءسال جوعارى تۇرساڭ، ەتەگىڭدى ءسۇيىپ، اياعىڭا جىعىلادى، بىردەڭە دەسەڭ «ءلابباي تاقسىرلاپ» قۇلدىق ۇرادى؛ ال ەندى وزىنەن گورى حالىڭ مۇشكىلدەۋ بەيشارا بولساڭ، ەت جۇرەگى ەلجىرەي جونەلەدى، نە دەسەڭ دە:

«قايتسىن بايعۇس، وڭاي عوي دەيمىسىڭ» دەپ مۇسىركەپ قويا بەرەدى. ول نەمەمەن تەك تەڭ بولا كورمە. كۇنىندە كۇركىرەگەن پاديشالاردىڭ تۇعىردان تۇسەرلەرىندە جارلى ءدارۋىشتىڭ جالبا شاپانىنا ىنتىق بولا قالاتىندارى دا پەندەلەردىڭ الگىندەي مىنەزىن ءبىلىپ اپ، كىم كورىنگەنگە كۇلكى بولمايىق دەپ تابادان قاشقاندارى شىعار. شىنىندا دا، مىناۋ جان- جاعىنان انتالاپ، سىناپ- مىنەپ، ءسال ويلارىنان شىقپاساڭ، پىش- پىشتاي جونەلگەلى وتىرعان كوپ توبىردىڭ تىمىسكى كوزدەرىنەن قۇتىلۋدىڭ جاڭعىز جولى - ءتاج بەن تاقتى تالاق ەتىپ، قاجىعا بارىپ، قالعان عۇمىرىنا قولىنا اسا ۇستاپ، موينىنا دوربا اسىنىپ، ءمۇساپىرانا كۇن كەشۋ بولار. سوندا بالكىم قارا توبىردىڭ كوكىرەگىندە كۇننەن- كۇنگە قوردالانا تۇسكەن ءازازىل تابا اياق استىندا ايانىشقا اينالار. سىناي قاراعان سۇقتى كوزدەر مۇسىركەي قارار. ءسويتىپ، ول دا ەشكىمنەن اسپايتىن جالبا توندى جاقىباي اتانار. وندا مىناۋ قايداعى ءبىر بوزوكپەنىڭ كوزىنە ءشوپ، سۇيەگىنە داق سالا جازداعانى دا شىمبايىن ءدال قازىرگىدەي تىزىلداتپاس. مۇنىڭ كوكىرە گىندە قانداي شالانىڭ بىقسىپ جاتقانىن بىلگىسى كەپ، ەشكىم ءولىپ- وشە دە قويماس.

ءامىرشى سول ەل قاتارلى ەلەۋسىز تىرشىلىككە شىنىندا دا قاتتى قىزىعىپ ەدى. تۇندە كورگەن ءتۇسى دە جەلەپ- جەبەپ جۇرگەن اتا- بابانىڭ ادەيى ايان بەرگەنى شىعار. ەسىنە ەندى ءتۇستى، تۋاتىن اي - جۇرت قاجىعا باراتىن ءزۇلقادج ەكەن.

ءامىرشى تەزىرەك پىرگە جولىعىپ، تۇندە كورگەن ءتۇسىن جورتقىزىپ العىسى كەلدى. مىناۋ ىردۋ- دىردۋدى دەرەۋ توقتاتىپ، شاھارعا ورالۋعا اسىقتى. وسى قازىر وزەك بويىنان شىققان بەتتە- اق دابىلشىعا دابىل بەرگىزەدى.

ول استىنداعى قارا تاستىڭ قابىرعاسىنا باتىپ بارا جاتقانىن ەندى عانا بايقاپ، ەكىنشى بۇيىرىنە اۋدارىلا بەرىپ ەدى، قالىڭ قۇراقتى جاپىرا- ماپىرا جاقىنداپ كەلە جاتقان جويقىن سىتىر ەستىلدى. مۇنىڭ قيمىلداعانىن سەزىپ قويدى ما، قۇراق اراسىنداعى ءدۇسىر پىشاق كەسكەندەي باسىلا قالدى. ول بويىن تىكتەپ تۇرەگەپ وتىردى. كوزىنە جاسىل قۇراقتىڭ اراسىنان تارعىل- تارعىل بىردەڭە شالىنعانداي بولدى. سول- اق ەكەن، مۇنىڭ كورىپ قويعانىن سەزىپ، ودان ءارى بوي تاسالاعىسى كەلمەگەندەي الگى تارعىل نەمە جاسىل قۇراقتان ىتقىپ شىقتى. جول بارىس... مىسىقتابانداپ جاقىنداپ كەلەدى. مۇنىڭ جون ارقاسىن وقىس قارماي قالعان مۇزداي سۋىق بىرتە- بىرتە تاراي باستادى. ءتىپتى شىنتاعىنىڭ تۇبىندە جاتقان ساداعىنا دا قولىن سوزبادى.

كەشەگى تۇسىنە ەندى تۇسىنگەندەي بولدى. كەز كەلگەنگە ءشوپ- ءشوپ سۇيگىزىپ جاتقان قارا تاستىڭ مۇنى ماڭايلاتپاي قويعانى مىنانداي توسىن اجالعا كورىنگەن ەكەن. باسە، ەلدەن ەرەك عۇمىر كەشكەن بۇنىڭ اجالى دا، كەز كەلگەننىڭ پەشەنەسىنە جازىلا بەرمەيتىندەي وزگەشە بولسا كەرەك- ءتى.

جولبارىس جاقىنداپ قالدى. ول اللا تاعالانىڭ مىناداي ءتۇپسىز تۇڭعيىق قۇساعا تۇنشىقتىرىپ قويماي، ەسىركەپ جىبەرگەن اق ءولىمىن اسىعا توستى. قازىر ول كوپتەن بەرى كوكىرەگىنىڭ باسىنا شوگىپ بۇك ءتۇسىپ جاتىپ العان ءزىل باتپان قاپىرىق قاپادان ءبىرجولا قۇتىلادى. جان- جاعىنان جالاڭداي قاراپ، ءار ادىمىن اڭدىپ وتىرعان سۇقتى كوزدەردەگى سۇعاناق تابا دا جىم- جىلاس جوعالادى. نە ءبىر سۇمدىقتاردى ايتىپ سۋسىلداي جونەلگەلى وتىرعان سۋما قاي اۋىزدارعا دا قۇم قۇيىلادى. بۇنىڭ قيت ەتكەنىنە اۋزىن اشىپ، كوزىن جۇمىپ وتىراتىن قارا توبىر بۇدان بىلاي الا بوتەن ءولىمىن دە اۋىزدان اۋىزعا، ەلدەن ەلگە، عاسىردان عاسىرعا كوشكەن سايىن ەسە، وركەشتەنە تۇسەتىن كۇپىمە اڭىزعا اينالدىرادى.

جولبارىس قۇلاعىن جىمىپ تاقالا ءتۇستى. كەنەت جونىن كۇدىرەيتىپ جاتا قالدى. «قازىر اتىلاتىن شىعار» - دەپ ويلادى ءامىرشى. اناۋ توپىراقتى مىتىپ قىسىپ العان پىشاق تىرناقتار قازىر مۇنىڭ وڭەشىنە جارماسادى. اناۋ ءۇن- ءتۇنسىز اقسيعان تىستەر قازىر مۇنىڭ شەكەسىندە وينايدى. كەنەت جولبارىستىڭ جون ارقاسى ءدىر ەتە قالدى دا، مۇنىڭ وڭ جاق يىعىنا موينىن بۇردى.

باقسا، بۇنىڭ نوكەرىنىڭ ءبىرى جۇلگە بويىنا شىعا كەپ، جولبارىستى كورىپ ابدىراپ تۇرىپ قالىپتى. ءبىر ۋاقىتتاردا بارىپ ەسىن جيىپ، جالما- جان ساداعىنا جارماستى. ءامىرشى جانىندا جاتقان ساداققا سوندا قول سوزدى.

قاندى اجالعا كەزەنىپ تۇرعان نوكەر جىگىت تارعىل تاعىنىڭ ورنىنان اتىلا بەرە، سىلق قۇلاپ تۇسكەنىن كوردى. ايران اسىر قاپ قارۋىن تومەن ءتۇسىرىپ ەدى، اسپاي- ساسپاي ساداعىن اسىنىپ جاتقان ءامىرشىنى كوزى شالدى.

ءامىرشى جايلاپ باسىپ جايراپ جاتقان ولجاسىنىڭ قاسىنا كەلدى. قاق جۇرەكتەن وق تيگەن جولبارىس اتىلۋعا مۇرشاسى بولماي، جەر باۋىرلاپ جانتالاسىپ جاتىر. ءامىرشى توسىننان تاپ بولعان ءوز اجالىنىڭ ويدا جوقتا ءمۇلت كەتكەنىنە وكىندى مە، الدە ءوز قانىنا ءوزى مالشىنىپ ازاپ تارتىپ جاتقان اڭ سۇلتانىن ايادى ما، كۇرسىنىپ قويدى. ارتىنشا- اق، نەگە ەكەنىن ءوزى دە اڭعارماي ءبىر مىرس ەتتى. شاماسى، تارعىل تاجالدى نوكەرىنەن بۇرىن ءوزى اتىپ تۇسىرگەنىنە ماساتتانىپ تۇرسا كەرەك، ايتپەسە ول سىعىرىڭ ەرتەڭ ءامىرشىنى اجالدان ءوزىم اراشالاپ قالدىم دەپ كەۋدەسىن قاعادى عوي.

ءامىرشى وزەك بويىنان شىقتى. ات ۇستاپ تۇرعاندار جالما- جان جۇلگە بويىنا جۇگىرىپ بارىپ، ءامىرشى اتىپ العان جولبارىستىڭ تەرىسىن سىپىرىپ، قاۋقىلداسىپ جاتتى.

سول ءبىر كەۋ- كەۋ اڭگىمە، ۇلى پاديشا تۋرالى جاڭا لاقاپ، سول كۇنى اڭ قۋا بارعانداردىڭ اۋزىنان تۇسكەن جوق. ەرتەڭىنە ءامىرشىنىڭ توسىن پارمەنىمەن بايتاق شاھارعا قايتىپ كەلە جاتقاندا دا ايتقاندارى تەك سول بولدى.

ءامىرشى جاق اشقان جوق. تومسارعان كۇيى وي ۇستىندە كەلەدى. كەشتەتىپ شاھارعا جەتتى. ءامىرشى سارايعا ورالعان ءتۇنى دە تاڭ اتقانشا توڭبەكشىپ شىقتى. اڭشىلىقتا ءجۇرىپ كورگەن ءتۇسى مەن قاپيادا تاپ بولىپ وققا ۇشقان جولبارىس ونسىز دا شىتىرمانعا اينالىپ بارا جاتقان تىرشىلىگىن بۇرىنعىدان گورى دە تۇسىنىكسىز، بۇرىنعىدان گورى دە جۇمباقتاندىرىپ جىبەرگەن ءتارىزدى.

نە دە بولسا، ءبىر شەشىمگە بەل بۋاتىن كەز جەتسە كەرەك. جاراتقان يەنىڭ تۋرالاپ جىبەرگەن اجالىنان دا ءوزى اراشالاپ قالعانىنا قاراعاندا، بۇدان ءبىر تۇبەگەيلى شەشىم كۇتەتىن ءتارىزدى. ءبىراق ول قانداي شەشىم بولماق.. . تۇسىندە كورگەنىندەي - باسىنداعى ءتاجدى تاستاپ، سالدە ورا دەي مە.. . ايتەۋىر، مىناۋ سارايداعى بۇقپانتاي تىرلىك بۇنى مەزى قىپ ءبىتتى. نە دە بولسا، پىرگە جولىعىپ، ءتۇسىن جورىتپاي بولمايدى. كوپتەن بەرى ات ءىزىن سالماپ ەدى. وكپەلەپ تە قالعان شىعار.

ەرتەڭىنە كۇن قىزباي تۇرىپ، كۇيمەگە وتىردى. بايتاق شاھاردىڭ وڭتۇستىك شىعىس بەتىندەگى قاسپاق- قاسپاق قىراڭدارعا قاراي بەتتەدى. مىناۋ القاپ تا الگى تۇسىندە كورگەن ولكەگە وتە- موتە ۇقسايدى ەكەن. مۇندا دا كۇيگەن باۋىرداي قوڭىر شوقىلار. مۇندا دا شىلدە سورىپ تاستاعان كەبىردىڭ كۇڭىرسىك ءيىسى اڭقيدى. جاعالاي ءيىن تىرەسە قالعان قىرپىق- قىرپىق قوتىر تاستار مەن قاتپار- قاتپار كەبىرتەك جالداردىڭ قاق ورتاسىنا جاپادان- جالعىز وقشاۋ قونجيعان قارا شوقىنىڭ باسىنا قونىپ وتىرعان الىپ سامۇرىقتاي قارا جارتاستىڭ قۇبىلا بەتىنەن ۇڭىرەيىپ ۇڭگىر كورىنەدى. سول ۇڭگىردىڭ اۋزىندا الدەنە ەمىس- ەمىس بوزاڭىتادى. كۇيمە جاقىنداعان سايىن الگى بوزاراڭداعان نارسە ايقىندالا ءتۇستى. جاقپار- جاقپار قارا جارتاستىڭ كولەڭكەسىندە اق سالدەلى قاريا وتىر. ەتەككە سالدىراتىپ شاۋىپ كەپ، ءتۇسىپ جاتقان ىلدىرماق- شىلدىرماقتى سالتاناتتى كۇيمەنى كورسە كورىپ تە وتىرعان شىعار، ءبىراق سەلك ەتكەن جوق. سول قۇبىلاعا ءجۇزىن توسىپ تەلمىرىپ وتىرعان قالپىنان قىبىر ەتپەدى.

ءامىرشى قاسىنداعى نوكەرىن ەتەككە تاستاپ، كيەلى ۇڭگىردىڭ اۋزىندا كولەڭكەلەپ وتىرعان كارى پىرىنە ىلعي دا تەك ءبىر ءوزى عانا كوتەرىلەتىن. بۇل جولى دا سول ادەتىمەن بيىك شوقىنىڭ باسىنا جاياۋلاتىپ شىعىپ كەلەدى. قانداي الىس ساپارعا اتتانسىن مەيلى، قانداي پاديشانىڭ ءتاجى مەن تاعىنا سۇقتانسىن مەيلى، ول قاي جورىعىن دا اۋەلى وسى ءبىر ءبىراز جەرگە دەيىن قۇماقتاتىپ بارىپ، سوسىن بىردەي تايعاناق ساز شاپپا بيىككە ءتىپ- تىكە ورمەلەيتىن بۇرالاڭ سوقپاقتان باستاعان- دى. ول قاي دۇشپانىمەن ۇستاساردا، ەڭ الدىمەن سوناۋ جاقپار جارتاستىڭ تۇبىندە كارى كۇشىگەندەي ءشوميىپ وتىرعان شىناشاقتاي قارا شالدىڭ شوقشا ساقالىن ءبىر سيپاتىپ باتاسىن الاتىن. سوسىن بايتاق شاھارداعى ەڭ ۇلكەن مەشىتكە بارىپ نامازعا جىعىلاتىن. الىس جورىققا سوسىن اتتاناتىن. سول الىس ساپار، قيىن جورىقتاردىڭ قاي- قايسىسىندا دا جانىنا اۋىرتپالىق ءتۇسىرىپ، قينالاتىن جەر وسى ءبىر جاياۋعا جەتكىزىپ بولمايتىن جانداتپا باۋىردى. اركىمدەردىڭ تاقاسى ءتيىپ، جىلماعايلانىپ قالعان سازداق سوقپاققا وكشەسى تۇرماي تايعاناقتاي بەرەدى. ول وسى ءبىر قارا شوقىنىڭ باسىنا قاشان دا بولدىرتىپ شىعاتىن. بۇل جولى ءا دەگەننەن- اق جىلىنشىگى جەمىرىلىپ قويا بەردى. ءالسىن- ءالى توقتاپ بەل جازىپ الادى. ءبىراق ەكى بۇعاناسىنا قورعاسىن قاپتاپ قويعانداي، بارعان سايىن بوكسەسى ءزىل تارتىپ، اياعى ۇيىپ بارادى. تىنىسى دا ءبىتىپ قالدى. سوناۋ ەتەكتە قالعاندار التىن ءتاجدى پاديشانىڭ ۇپىرسەڭ ۇشىپ كەتەتىندەي قاڭعالاقتاعان قارا شالعا بولا وسىنشا ازاپتاناتىنىنا قايران قالىپ تۇراتىن شىعار.

جالعاسى بار


:ءبولىسۋ
پئكئر قالدئرؤ
+7
جئبةرؤ
ونلاين قىزمەتكەرلەر
رەداكتور
باقىتجول كاكەش
باقىتجول كاكەش
954-049
رەداكتور
ريزابەك نۇسىپبەك
ريزابەك نۇسىپبەك
954-049
رەداكتور
بەيسەن سۇلتان
بەيسەن سۇلتان
954-049

مۇراعات