+7 (701) 759 90 19
21 °С : نۇر-سۇلتان
23 °С : الماتى
USD 412.55 EUR 468.66
RUB 5.79 CNY 58.80
جاڭالىقتار

ءابىش كەكىلبايەۆ. اڭىزدىڭ اقىرى - روماننىڭ جالعاسى

3 ماۋسىم 14:10
:ءبولىسۋ
ءابىش كەكىلبايەۆ. اڭىزدىڭ اقىرى - روماننىڭ جالعاسى

استانا. قازاقپارات - جازۋشى ءابىش كەكىلبايەۆتىڭ «اڭىزدىڭ اقىرى» رومانىنىڭ جالعاسىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.

حانىم تەرەزەنىڭ الدىنا قايتا كەلدى. مۇنارا سول ءباز باياعى قالپى. ۇشار باسىنداعى كەتىكتەن الدەنە قىلتىڭ دايدى.

ەندى نە ىستەۋ كەرەك؟ مىناۋ ءوز- وزىنەن سايراپ تۇرعان مۇنارا مۇنىڭ قىمتاپ جاسىرىپ باققان قۇپياسىن ەل الدىنا ءبارىبىر جارقىراتىپ جايىپ سالماي ما؟ ونى جاسىرۋ ەشكىمنىڭ قولىنان كەلمەيدى. كەلسە، تەك مىنان داي سيقىر مۇنارا سالعان شەبەردىڭ ءوزىنىڭ عانا قولىنان كەلەدى. ول ءبىراق ىنتىعا كۇتكەن تىلەگىنە جەتپەي تۇرىپ، بۇنىڭ قولقاسىن ءبارىبىر ىستەمەيدى. مۇنىڭ كوز الدىندا باياعىدا مۇنارا باسىندا كورگەن يمەنشەك ءوندىر قارا تورى جىگىت سايراپ كەلە قالدى. مولتەڭدەگەن بايعۇس بالا بۇعان شىننان عاشىق بوپ قالعان عوي. البىرت جاس، قايدا قول سوزعانىن ءبىلدى دەيسىڭ بە؟ حانىم ەندى ءتۇسىندى - شەبەر مىناۋ سيقىر مۇناراعا ءوزىنىڭ ءولىپ- وشكەن سوقىر ماحابباتىنان باسقا ەشتەڭە بەينەلەمەپتى. ول وزىنەن بۇنىڭ نە تالاپ ەتەتىنىن الدەقاشان ەسىنەن شىعارعان، ءوز ساناسىنداعى قىرىق قۇبىلىپ، اقىل مەن ويعا قىل تۇزاقتى سالىپ اپ، بىلگەنىن ىستەگەن اڭعال سەزىمنىڭ ايتقانىنان شىعا الماعان. شەبەر مىنا مۇناراعا الىستاسا قيىپ كەتە المايتىن، جاقىنداعانمەن ءبارىبىر قولى جەتپەيتىن ءۇمىتسىز ماحابباتىن بەينەلەگەن، ولىمگە دە رازى ەسىرىك دامەسىن، ەسسىز قۇشتارلىعىن بەينەلەگەن، ول مىناۋ كەتىك مۇنارا نىڭ باسىنان وزدىگىنەن تۇسپەيدى. بارىپ، بۇل دامەسىنىڭ ەسسىزدىك ەكەندىگىنە كوزىن جەتكىزۋ كەرەك، «ءوزىڭدى اجالعا، مەنى ماسقاراعا ۇرىندىرماي تۇرىپ، مۇنارانى تەز بىتىرە كور»، - جالىنۋى كەرەك. ەگەر بۇنى سۇيەتىنى راس بولسا، ايتقانىن جەرگە تاستاي المايدى.

بەيشارا البىرت جاستى ءازازىل جولدان ايبالتانىڭ جۇزىمەن كەتىرگەنمەن، ءبارىبىر ونىڭ الگىندەي ەسسىز قۇشتارلىعى ءزاۋلىم مۇنارانىڭ باسىندا ماڭگى سايراپ قالادى؛ ونى ايلامەن عانا قايتارۋ كەرەك رايدان؛ مىناۋ تەرەزەسىنەن كۇنى- ءتۇنى جازعىرا قاراعان جالبارىنىشتى، ءۇنسىز قۇشتارلىق پەن تىلسىم ىڭكاردى باقىت اڭساعان البىرت كوڭىلدىڭ دەگەنىنە جەتىپ، شىن عاشىقتىڭ بىردەن تويىنىپ، بىردەن قارىق بولا قالاتىن پەرىشتە كوڭىلى قۋانىشقا كەنەلگەن كۇنى عانا جويدىرۋعا بولادى؛ جانىن جەگىدەي جەگەن عاشىقتىق دەرتىن ءدال مىنانداي قىپ مولدىرەتىپ جەتكىزگەن شەبەر باسىنا ءبىر ءسات قونعان باقىتتى دا اينىتپاي بەينەلەي الادى؛ ەندەشە، وعان سول باسىنا قونعان باقىتتى بەينە لەتۋ كەرەك؛ ونى ۇستانىڭ الگىندەي اساۋ دامەسىنەن اتىمەن بەيقام ءامىرشى دە، بىلايعى جۇرت تا ەرتەڭ كۇيەۋىمەن امان- ەسەن قاۋىشقان حانىمنىڭ رياسىز قۋانىشىنىڭ تابى ەكەن دەپ تۇسىنەدى. ەندەشە، اساۋ دامە، البىرت كوڭىل بايعۇس شەبەر جەتسىن دەگەنىنە...

حانىم مانادان بەرى قىرىق ساققا جۇگىرىپ تۇرعان كوڭىل تىزگىنىن تەز جيىپ، الدەنەگە بەلىن بەكەم بۇعان راي تانىتتى.

ەرتەڭىنە تاڭەرتەڭ كۇتۋشى كەمپىردى شاقىرىپ الدى. قىزمەتشى ايەلدەردىڭ ەشبىرىن ەسىكتەن قاراتپادى. حانىمدى كيىندىرەتىن، شاشىن تارايتىن كوپ نوكەر ىشكە كىرە الماي، ەسىك الدىندا توپىلىپ تۇردى دا قويدى. تۇسكە جاقىن ىشتەن كۇتۋشى كەمپىر شىقتى. اۋىزعى بولمەدە توپىرلاسا قالعان نوكەر قىزداردىڭ ءارقايسىسىنىڭ جۇزىنە ءىشىپ- جەپ قوياتىنداي اجىرايىپ قاراپ تۇردى دا، بىرەۋىن الىپ قالدى دا، قالعاندارىن بولمەلەرىنە قايتار دى. ەشتەڭەگە تۇسىنە الماعان نوكەر قىزدار يىقتارىن قيقاڭداتىپ، بولمە- بولمەلەرىنە تاراپ كەتتى. ءتۇس قايتا حان سارايدان سوڭىنا نوكەر ەرگەن حانىمنىڭ كۇيمەسى شىعا كەلدى دە، سالىنىپ جاتقان مۇناراعا بەتتەدى.

مۇنارانىڭ قاق تۇبىندە قاتار- قاتار تىزىلە قالعان كوپ كۇيمە قاڭتارىلىپ ۇزاق تۇردى. ءبىرازدان سوڭ عانا شاڭداتىپ سارايعا قايتا بەتتەدى.

ەرتەڭىنە نوكەر قىزدارىمەن باق ىشىنە سەيىلگە شىققان حانىم مۇنارا باسىنداعى ەلدەن- ەرەك كەمىرەيىپ تۇراتىن كەتىكتىڭ كوزدى اشىپ- جۇمعانشا تەز بىتەلىپ بارا جاتقانىن بايقادى.

ءۇش كۇننەن سوڭ مۇنارا ءبىرجولاتا ءبىتتى. تەرەزە الدىنا كەلگەن حانىم كۇلىڭ- كۇلىڭ ەتىپ قۇلپىرىپ تۇرعان جاڭا مۇنارانى كوردى.

ءامىرشى يە جەڭىسپەن ورالعانىنا توي جاساعاندا كوك مۇنارانى سالعان بالا جىگىتكە شارا تاباق التىن دينار سىيلادى.

شەبەر جىگىت سىيلىقتى الىپ جاتىپ، كوزىنىڭ استىمەن كىشى حانىم وتىرعان جاققا ءبىر قاراپ قويدى؛ ول كوزىن تەز اۋدارىپ اكەتىپ، شەبەردىڭ مىنا قىلىعىن ەشكىم بايقاپ قالمادى ما ەكەن دەگەندەي، بايبىشە نوكەرى وتىرعان جاق قا كوز جۇگىرتىپ ەدى، ەشكىم ونداي راي تانىتپادى. حانىم نىڭ كوپ كۇننەن بەرگى الدەنەگە ءوز- وزىنەن قۋىستانىپ، لۇپىلدەي سوققان جۇرەگى ورنىنا تۇسكەندەي بولدى.

توي وتكەن سوڭ، ءامىرشى ءوز سارايىنا كەپ تۇسكەندە بۇنى ڭ قۋانىشى قوينىنا سىيمادى. اسپانداعى كۇندى اڭديدى. جازدىڭ كۇنى بۇعان ەرەگىسكەندەي باتىپ بولما دى. كۇن كەزى قاشان ۇياسىنا بارىپ قونعاندا، شىجعىرعان ىستىقتان «ۋھ» دەپ دەمىن العان بۇكىل دۇنيەمەن قوسا بۇ دا توبەسىنەن جۇك تۇسكەندەي ءبىر راقاتتانىپ ەدى. بۇنى پالەن جىل بويى ورتەپ باققان ساعىنىش شىلدەسىنىڭ باسىلارىنا دا ونشا كەپ ۋاقىت قالعان جوق- تى. كۇنى بويى كۇندى اڭدى عان كوزى ەندى ەسىك جاققا ەلەڭدەي باستادى. ءبىراق قانشا قادالعانمەن التىن شايعان جالپاق ەسىك قىلپ ەتپەيدى.

سولاي ەسىك جاققا ەلەڭدەۋمەن ءتۇن دە ەتتى.

ەرتەڭىنە تاڭەرتەڭ بۇنى كيىندىرە كەلگەن قىزمەتشى ايەلدەر الدەنەگە قىمسىنىپ كىردى؛ ءبىراق كوزدەرىندە «ەش تەڭە ەتپەس، جورىقتان سوڭعى ىردۋ- دىردۋدان شارشاعان ءامىرشى سارايعا كەلمەي جاتىپ، بۇنىڭ تابالدىرىعىنان اتتاعاندى ىڭعايسىز كورگەن شىعار» ، - دەگەندەي جۇباتۋ نىشانى بار.

حانىم كۇنى بويى ەكى قولى الدىنا سىيماي تىپىر شۋمەن بولدى. ءبىراۋىق سىرتقا شىعىپ بوي جازايىن دەسە، ءامىرشىنىڭ بۇلاق باسىندا وڭاشا سەيىلدەيتىنىن ءبىلىپ، باق ىشىندە كەزدەسىپ قالامىز با دەپ قىسىلادى.

العاشقى كۇندەرى ءامىرشى، شىننان دا، شارشاپ ورال عان شىعار، ءبىراز تىنىعىپ، ەسىن جيسىنشى دەپ، ىشتەي مۇسىركەپ ءجۇردى.

ءبىراق كۇندەر وتە بەردى. ەسىك جاقتان شىققان ءار دىبىسقا قۇلاعىن تىگەدى. ءامىرشى اياق ءىزىن سالمادى. ەندى حانىم ءتۇن بالاسى توسەگىنە تىكەن شاشىپ قويعانداي توڭبەكشىپ شىعاتىن بولدى.

كۇتۋشى كەمپىر مەن قىزمەتشى ايەلدەردىڭ قاس- قاباعىن اڭديدى. ولاردىڭ دا جۇزدەرى سىنىق. حابار ايتۋدىڭ ورنىنا بۇنىڭ وزىنەن جاۋاپ كۇتكەندەي، جاۋتاڭ- جاۋتاڭ قاراي بەرەدى. بۇل دا سىر الدىرعىسى كەلمەي، تىرىسىپ باعادى. ءبىراق بۇنىڭ كوڭىلىندەگىنى ايتقىزباي ۇعىپ قال عان قىراعى قىزمەتشىلەر قازىرگى كۇيزەلىسىن كورمەي ءجۇر دەيسىڭ بە؟! ولار دا بۇرىنعىداي سامبىرلاپ سويلەپ، جامىراي كۇلمەي، اياقتارىنىڭ ۇشىنان باسادى.

سىرتقا شىعۋدان قالعان حانىم وڭاشا وتىرىپ، ويعا شوما- شوما باسى زەڭگىپ كەتكەن تۇستاردا تەرەزەنىڭ الدىنا كەلەدى. قاننەن- قاپەرسىز كوك مۇنارا مۇنى كوزى شالىپ قالعانداي كۇلىڭ- كۇلىڭ ەتەدى. حانىم ءامىرشىنىڭ جىلى قاباق تانىتپاي، بۇك ءتۇسىپ جاتىپ العانىنا شاعىنعانداي تەرەزە الدىندا ۇزاق تۇرادى.

ءبىراق بۇل قانشا تەلمىرىپ قاراعانمەن، جالتىراعان اسقاق مۇنارا سول باياعى اسپانداعى كۇن كوزىمەن قاس قاعىسىپ ويناعان كۇيى ءماز- مەيرام. بۇرىنعىداي بۇنىڭ تەرەزەسىنە تەلمىرە قارامايدى. دەگەنىنە جەتكەن كىسىدەي توقمەيىل، شات- شادىمان. سان جىلدار بويى ءار كىرپىشىن ساناعانداي بوپ سالدىرتقان مۇناراسىنىڭ بۇنىڭ جان دۇنيەسىندەگى الاي- تۇلەيدەن اتىمەن بەيحابار مىناۋ سىلقىم سيپاتى ونىڭ كوڭىلىن مۇز بوپ قارىپ العانداي بولادى. جالت- جۇلت مۇنارا بۇگىن كەپ بۇعان قىر كورسەتىپ تۇرعانداي. ە، بالەم، بۇرىن ءوزىڭ دە كەكىرەيىپ، كوز الدىڭ داعى جالىنعان، جالبارىنعان كىسىگە كوز سالماۋشى ەدىڭ عوي.. . قانشا جىل تەلمىرتىپ ەدىڭ. «تەلمىرگەن قالاي بولا- دى ەكەن، بالەم» ، - دەپ ءۇنسىز تابالاعانداي. حانىمنىڭ ويىنا مۇنارانى سالعان شەبەر ءتۇستى. انەۋ كۇنى سىيلىق الىپ جاتقاندا وڭىنە تاعى دا ءبىر قاراپ، كوڭىلىنە ءتۇيىپ العاندى. جازىق ماڭداي، قىر مۇرىن، قارا تورى جىگىت. الاقانداي قوس جانارىنا قانداي سىر دا سىيعانداي. ول قازىر قايتىپ ءجۇر ەكەن؟ شارا تاباق التىنعا ماساتتا ناتىنداي دۇنيەقوڭىز جاننىڭ سىڭايى ەمەس- ءتى. وعان دا ءوزى سالعان مىناۋ مۇنارا كوزىنە شوقتاي باسىلاتىن بولار. اسىرەسە اناداعى ءبىر كۇن ەسىنە تۇسكەندە ءىشى الەم- جالەم بولىپ كەتەتىن شىعار.

حانىم ەسىنە سول تۇسكەندە، كوڭىلىنە شوگىپ جاتقان ءزىل باتپان جازعىتۇرىمنىڭ سەلى ءجۇرىپ، شايىلىپ كەتكەندەي، ەزۋىنە كۇلكى ءۇيىرىلىپ، ءۇنسىز جىميىپ قويادى. بەتى اشىل ماعان بالا جىگىتتىڭ اڭعال قىلىعىنا كۇلكىسى كەلەدى. سول ەسىنە تۇسكەندە ونى ءبىر ءتۇرلى اياپ، ءتىپتى جاقسى كورىپ كەتەدى. باۋىرىنا باسىپ، قۇشاقتاپ: «ەشقايدا جىبەرمەيمىن، كەتپەشى، كەتە كورمەشى»، - دەپ جالىنادى دەيدى. دامەسىن قارا سابازدىڭ! ءومىر بويى حانىم قۇشىپ وتپەك قوي.. .

قىزمەتشى قىز وسىنى ايتقاندا بۇل سىلقىلداپ كۇلىپ جىبەرسە دە، ارتىنشا- اق تىيىلا قالعان- دى. ونىسى قىزمەتشىسىنىڭ الدىندا ىڭعايسىز كۇلگەنىنە قىسىلعانى ەمەستى. قارسى الدىندا مونتيىپ وتىرعان قىزمەتشى قىزدىڭ ۇلبىرەك ەرىندەرىنىڭ اراسىنان الگى ءبىر ءسوز شىققاندا، بۇل كۇلۋىن كۇلگەنمەن، جۇرەگىن الدەبىر وتكىر قانجار ءتىلىپ تۇسكەندەي بولعان. ويدا جوقتا ءوزى سەزگەن وسى ءبىر اۋىر جاراقاتتى جاسىرعىسى كەپ، ءۇنسىز جىميعان كۇيى قىزمەتشى قىزدى سۇراقتىڭ استىنا العاندى. مۇنارانىڭ باسىندا نە بولىپ، نە قويعانىن باجايلاي تۇسكەن سايىن، الگى ءبىر جاراقات جان شىداتپاستاي سىزداتا باستادى. قىزمەتشى قىز ايتىپ كەلگەن بالا جىگىتتىڭ ءاربىر قىلىعى ويلاعان سايىن بۇنىڭ ەت جۇرەگىن وت بوپ قارىپ، تىزىلداتىپ بارا جاتتى.

ول قارسى الدىندا وتىرعان مونتانى قىزدىڭ بالبۇل جانعان ەكى بەتىنە، شوقتاي جايناعان قوس جانارىنا، الدەنەدەن قىسىلىپ- قىمتىرىلعان ەتتى ەرىندەرىنە، تال شىبىقتاي بۇراتىلعان سۇلۋ سىمباتىنا قىزىعىپ تۇرعانداي، كوزىن الماي قادالا قارادى. ونىڭ بەتىندە نەكەر قىزداردىڭ جاي كۇندەرگى قاقاقۋ- كۇلكى شاتتىعىنا اتىمەن ۇقسامايتىن وزگەشە ءبىر قۋانىش تابى ءتۇر. حانىم باسىمەن بۇل ءالى كۇنگە باستان كەشىپ كورمەگەن ەرەكشە قۋانىش. وزىڭە ءولىپ- ءوشىپ عاشىق بولعان جاننىڭ اعىنان جارىلىپ اعىل- تەگىل پەيىلىنە ارمانسىز كەنەلگەن قاي ايەلدىڭ باسىندا دا ومىرىندە بولسا ءبىر- اق رەت بولاتىن، بولماسا اتىمەن بولماي وتەتىن اسا سيرەك قۋانىش. ونداي باقىت ماڭدايىنا جازىلعاندار دا بار، جازىلماعاندار دا بار. بۇل ءوزى سونىڭ قايسىسىنا جاتادى؟ بۇنداي باقىت ەندى وعان ەكى اينالىپ كەلە مە، جوق پا... جالپى ونداي باقىتتىڭ ەكى اينالىپ كەلۋى مۇمكىن بە ءوزى... مىنە، بۇل وزىنە ەنشىلەنگەن الگىندەي باقىتتى ءوز قولىنان باسقا ايەلگە بەرىپ جىبەردى. انادا شەبەر جىگىتتىڭ دامەسىن انىق اڭعارعان كۇنى كۇتۋشى كەمپىر ەكەۋى ءارى اقىلداسىپ، بەرى اقىلداسىپ، ونى رەنجىتپەۋدىڭ امالىن تاپقاندى. مۇنارا باسىنا حانىمنىڭ كيىمىندەي كيىم كيىندىرىپ، وعان ۇقسايتىن نوكەر قىزداردىڭ ءبىرىن جىبەرمەكشى بولعان- دى. سوندا كۇتۋشى كەمپىردىڭ نوكەر قىزداردىڭ ىشىنەن تاڭداپ اكەلگەنى وسى قىزدى؛ ەندى، مىنە، ول وزگەگە تيەسىلى ماحاب باتتى ەمەس، وزىنە ەنشىلەنگەن باقىتتى قىزىقتاپ كەلگەن ادامشا، ىستىعى ونە بويىنان ءالى الاستالىپ بىتپەگەن، جاڭاعى ءبىر جاس قۇشاقتىڭ بۋىنا بالقىپ، بال- بۇل جايناپ الدىندا وتىر.

حانىم ءىشىن تىرناپ بارا جاتقان وكىنىشتى ايەل ادامنىڭ قاي- قايسىسىندا دا بولادى دەپ ەستيتىن ورىنسىز السىزدىككە جورىپ، سابىرعا تۇنشىقتىرىپ باقتى. كۇتۋشى كەمپىرمەن ەكەۋىنەن باسقا ەشكىم بىلمەيتىن وسى ءبىر قۇپيانى ويعا الماۋعا، تەز ۇمىتۋعا تىرىستى. ەرتەڭىنە مۇنارا باسىنداعى كەتىكتىڭ بىتەلگەنىن كورگەندە ءوز جۇرەگىندەگى قۇلازىپ تۇرعان الدەبىر ولقى جويىلعانداي سەزىنگەندى، كەشەگى وكىنىشتىڭ ورنىن شىم- شىمداپ قۋانىش تولتىرا باستاعانىن بايقاعاندى. حان كەلىپ، مۇنارانى كورىپ، ماقتاپتى دەگەندى ەستىگەندە سول ءبىر وكىنىشتى وكىنىش اتى- مەن ەستەن شىققاندى. ەندى، مىنە، اياق استىنان قايتادان ساپ ەتە قالدى. ءبارى دە مىناۋ ءامىرشىنىڭ اياق ءىزىن سالماعانىنان تۋعان قاياۋ كوڭىلدەن بولار. قاياۋ كوڭىل دە ءبىر، كۇل تىمىسكىلەگەن بۇرالقى كۇشىك تە ءبىر، قايداعى جوقتى تاۋىپ الادى. ايتپەسە، بۇل التىن باستى ءامىرشى قۇشاعىندا جاتىپ، الدەقايدان ءلاززات ىزدەيتىن تومەن كانيزاك ەمەس، اسىل سۇيەك حانشا ەمەس پە!

كىنامشىل كوڭىل وسى ءبىر ويدىڭ تۇسىندا تاعى دا تۇسالىپ قالدى. «التىن باستى ءامىرشىنىڭ قۇشاعىندا جاتىپ.. .» وسى ءبىر ءسوز ويىنا قايتا ورالعاندا، ەزۋىنە كەكەسىن جۇگىردى. قۇشاققا جاتىپ قارىق بوپ ءجۇر ەدى. ءتۇن بالاسى تابالدىرىعىنان اتتاماسا دا، قۇشاعىندا جاتقان بولىپ تەلىنەدى. ءوزىن- ءوزى الدارقاتقان ءبىر دۇنيە. ايتپەسە، مىنە، توسەگى جامباسىن شاعىپ، دوڭبەكشۋمەن وتكەنىنە الدەنەشە ءتۇن بولدى. بۇيتكەن ومىردە نە قىزىق بار؟ سان جىلدار بويى سارىلىپ كۇتكەندەگى كورەم دەگەنى وسى ما ەدى؟ ءولىپ- ءوشىپ سۇيگەندەگى تاپقان شاپاعاتى ما بۇل؟ بايبىشە قۇساپ قازىنا جيماي، قولىنداعىسىنىڭ ءبارىن شاشىپ، كوك مۇنارا سالدىرعانداعى كوڭىلىن تاپقانى وسى ما؟ ءبارى دە انشەيىن الدانىش قانا... مىناۋ قۋ باس جالعىزدىقتىڭ الدىنداعى قورقىنىش تۋدىرعان بوس ساندىراق. كەز كەلگەن كەۋدەسىندە جانى بار ماقۇلقاتتىڭ بارىنە تيەسىلى جۇپتىق ءومىر بۇعان بۇيىرماعانى. بۇل تەك ءوزىن- ءوزى الدارقاتۋمەن ءجۇر. اق نەكەلى قوساعىنىڭ مۇسىركەگەنىن قيماستىققا، ماحابباتقا جوريدى. جارىق جالعاننىڭ بارشا اسىلىن جامباسىنا باسقان ۇلى ءامىرشى سىيلاعان ءبىر قوبديشا اسىل تاستا نە ءتۇر دەيسىڭ! وندايدى ۇلى ءامىرشى ساقيلىعى ۇستاعاندا قايىرشىعا دا ۇستاتىپ كەتۋى مۇمكىن عوي. ەگەر ول مۇنى ءولىپ- ءوشىپ جاقسى كەرەتىن بولسا، ءبىر سارايدىڭ استىندا الدەنەشە ءتۇن وتكىزە تۇرىپ، ءدال وسىلاي، بۇك ءتۇسىپ جاتىپ الۋعا ءداتى قايتىپ شىدايدى؟!

حانىم كۇنى كەشەگى ءامىرشى جورىقتان ورالعاندا باستان كەشەم عوي دەگەن باقىتى جايلى ارمان- قيالى ويىنا تۇسكەندە وزىنەن ءوزى قىزارىپ، سونشاما ەسسىز بولعانىنا وزىنەن ءوزى ۇيالادى. سونىڭ ءبارى كوزىنەن بۇل- بۇل ۇشقانىنا قاتتى قامىعادى. قايتا سول سارتاپ ساعىنىش قۇشاعىنداعى كۇندەرىن اڭسايدى. وندايدا ايتەۋىر دامە، ءۇمىت بار ەدى عوي. ءوز قيالىنا ءوزى ءماز بوپ ءجۇرۋشى ەدى عوي.

قيال دەمەكشى، ءوزىنىڭ وسى ءامىرشىنى ءولىپ- ءوشىپ سۇيەمىن دەپ جۇرگەن سەنىمى دە قۇر انشەيىن ماڭگىنىڭ قيالى ەمەس پە ەكەن. وزگەنىڭ تاراپىنان ماحاببات قىزىعىن كەرمەگەن ايەلدىڭ وسىنشا ەسسىز قۇشتارلىققا بەرىلۋى مۇمكىن بە ءوزى؟ ءاي، قايدام... بۇل وسى كەزگە دەيىن ۇلى ءامىرشى تاراپىنان ونداي ەرەكشە نيەت بايقاپ كورگەن جوق- تى. ەندەشە، بۇل ەكەۋىنىڭ اراسىندا ونداي ماحاببات قالاي جەلى سالىپ ءجۇر؟ ول دا تەك بۇنىڭ ماحاببات اڭساعان كوڭىلى ءوزى ويدان شىعارىپ، سونىسىنا ءوزى سەنىپ جۇرگەن جاي انشەيىن سەر- گەلدەڭ سەزىم شىعار. بۇل دا جاس ۇستانىڭ البىرت دامەسىندەي الدامشى بىردەڭە عوي.

حانىم بۇل ويىنان ءوزى شوشىپ قالدى. قۇدىرەتتىڭ وزىنە ءتىل تيگىزگەندەي كۇپىرلىك سەزىنىپ، ىشىنەن ءۇش رەت كالي ماسىن قايىردى. ءبىراق ويدا جوقتان وپ- وڭاي ساپ ەتە قالعان الگى ءبىر وي كوڭىلىنەن وپ- وڭاي شىعىپ كەتە قويمادى.

ول كۇنى بۇرىنعىسىنان بەتەر بۇقتىعىرىلىپ زورعا ءجۇردى. سۇيەك- سۇيەگىنىڭ ءبارى سىلىنىپ بارا جاتقانداي. كەشكە سۇلدەرى قۇرىپ ازەر جەتتى. الدەنەشە كۇننەن بەرگى كوز ىلىنبەي ۇيقىسىز وتكەن تۇننەن بە، جوق كۇندىزگى اشى ويلار كوڭىلىن تورىقتىردى ما، باسى جاستىققا تيگەن بويدا ونە بويى مەڭ- زەڭ تارتىپ جۇرە بەردى. قالجىراعان دەنەسى ويدا جوقتا بالبىراپ بارادى. مىناۋ قۇلازىعان كەڭ بولمەنىڭ توبەسىنەن كوزگە كورىنبەي، تانگە تيمەي، تۋ سوناۋ سۇيەككە بارىپ بىردەن داريتىن راقات نوسەرى سەلدەتىپ قويا بەرگەندەي، سول نوسەر قاپىرىق كوڭىلىنەن پالەن كۇننەن بەرگى شيىرشىق اتىپ، شيرىقتىرىپ جۇرگەن مازاسىز ويلاردى، ۇرەيلى ۇرەيدى، تىمىرسىق قاپانى، ەت جۇرەگىن ەزگىلەگەن وكىنىش، اشۋ، ىزانى - ءبارىن- ءبارىن سۇرە قۋىپ، «دەم ال، تىنىق، ەشتەڭەنى ويلاما، ەشتەڭەنى ۋايىمداما» دەپ، شامىرىققان جۇيكە- جۇيكە ءسىنىڭ ءبارىن شيپالى قولىمەن سىلاپ- سيپاپ جاتقانداي، كۇنى بويى ەكى شەكەلىگىن كۇيرەتىپ جىبەرگەندەي بوپ سىرقىراتا سىعىپ تۇرعان ءزىل باتپان دا جەڭىلەيە ءتۇستى. كوز الدىن كولەگەيلەپ العان ءبىر جۇمباق پەردە بىرتە- بىرتە جان- جاعىن تۇگەل قورشاپ كەلەدى. ەندى كوز الدىندا سول مولدىرەگەن سەلدىر پەردەدەن باسقا ەشتەڭە قالمادى، حانىم ءوزىنىڭ وياۋ جاتقانىن دا، ۇيىقتاپ كەتكەنىن دە اڭعارا المايدى؛ ايتەۋىر كوز الدىندا تۇنىق اۋادا ۇيىپ قالعان سەلدىر ساۋلەدەي بوپ، الدەنە اعاراڭداپ تۇرىپ الدى.

حانىمنىڭ تالىقسىعان دەنەسىندە ءالى ءوشىپ بىتە قويماعان ءالسىز سانا قاراۋىل قاراعانداي سول ءبىر ۇيىپ قالعان اعاراڭ ساۋلەدەن كوزىن المايدى.. . حانىمنىڭ الا- بۇرتقان جۇرەگى بىرتە- بىرتە تىنىشتالايىن دەپ، مانادان بەرى وعان بۇقپانتايلاپ جاقىنداپ كەلە جاتقان ارسىز ۇيقى قۇشاعىنا ءبىرجولاتا الىپ ەدى، حانىمنىڭ قاننەن- قاپەرسىز دەنەسىن كولدەنەننىڭ كوزىنەن قاراۋىل داپ وتىرعان ءالسىز سانا قايتادان مازاسىزدانا باستادى...

حانىم ۇيىقتايتىن ۇلان- اسىر كەڭ جايدى بارشا جارىق جالعاننان كولكەشتەپ تۇرعان التىن شايعان اۋىر ەسىك سىقىرسىز اشىلىپ، اياعىنىڭ ۇشىنان باسىپ الدەكىم ىشكە وتكەندەي بولدى. كىردى دە، ودان ارعىعا باتىلى جەتپەگەندەي بوساعادا تۇرىپ قالدى. حانىم قاپەلىمدە مىناۋ بەيتانىس مەيماننان شوشىپ كەتىپ، ورنىنان اتىپ تۇرعىسى كەلىپ ەدى، بۇكىل تۋ سىرتى توسەككە جەلىمدەلىپ قالعانداي، قوزعالتار ەمەس. ەكى قولىن دا الدەكىم توسەككە تاڭىپ بايلاپ تاستاعانداي. ەسىكتىڭ قىر كوزىندە قىبىرسىز تۇرعان ادامنىڭ كىم ەكەنىن بىلگىسى- اق كەلەدى، ءبىراق قانشا تەسىلىپ قاراسا دا، ەسىك الدىندا اعاراڭداپ تۇرعان ادامنىڭ بەت الپەتىن اجىراتۋعا جانارىنىڭ قۋاتى جەتپەي، كوز الدىنان الدەبىر مولدىرەگەن تۇنىق تۇمان كولكەشتەي بەرەدى. الگى اعاراڭداعان نەمە دە سۋ استىندا قالقىپ جۇرگەن نارسەدەي بوپ، بۇلدىراپ كورىنەدى. ول قوزعالعانداي بولدى. بىرتە- بىرتە جاقىنداپ كەلەدى. ءبىراق بۇل بەت الپەتىن ءبارىبىر ايىرا الار ەمەس. بولمە ءىشىن اق سەلدىر اعىن جايلاپ العانداي. الگى اعاراڭداعان نەمە سول لايساڭ سەلدە قالقىپ كەلە جاتقانداي... مىنە، تىپتەن جاقىن قالدى... اپىراي، كىم بولدى ەكەن.

حانىم ونى تانيتىن سياقتى. اۋەلى شوقتاي جايناعان دوڭگەلەك قوي كوزىن شىرامىتتى... جانارىنداعى جاستىققا ءتان باتىلدىق شوعىن الدەقانداي ءبىر جۇمباق مۇڭ تۇمشالاپ تۇر. بۇعان بىردەڭەگە نالىعانداي بوپ مولدىرەپ قارايدى. كىسى قيا الماستاي اياۋلى جانار. وزىنە ابدەن تانىس بىرەۋدىڭ قاراعانى... كۇندە- كۇندە قاسىندا جۇرگەن، كۇندە- كۇندە كورىپ جۇرگەن بىرەۋى ءتارىزدى. ءبىراق جىعا تاني المادى. الگى ءبىر جاۋدىرەي قاراعان مونتانى جانار بۇنىڭ ءىشى- باۋىرىن ەلجىرەتىپ بارادى. مولدىرەي قاراعان قوس جانارىنداعى تۇڭعيىق مۇڭ بۇنىڭ ءوز جۇرەگىندەگى ءدال وسىنداي تىلسىم ءبىر سەزىممەن ءۇنسىز ءتىل تابىسقانداي. ءبىراق بۇل تىرپ ەتە الار ەمەس.. . اپىراۋ، مىناۋ سيقىر كوزقاراستى كىمنەن، قايدان كورىپ ەدى.. . جوق، بۇعان تاپ مىناداي جان بالاسى جولاپ كورگەن ەمەس. ءبىراق مىناۋ كوكىرەگىنە كۇن نۇرىنداي دارىپ بارا جاتقان سيقىر ساۋلەنى كۇندە كورىپ جۇرگەن سياقتى. كىم بۇعان وسىلاي قيىلا قاراۋشى ەدى... كۇندە بىرەۋ ءدال قاسىنان تاپ وسىلاي تەلمىرە قاراپ تۇرۋشى ەدى عوي. كىم ەدى ول... اپىراۋ، نەعىپ ۇمىتقان... ونى كورگەن سايىن دا ويى وسىلاي ويران بولۋشى ەدى عوي...

حانىمنىڭ تۇلا بويىن ماۋجىراتىپ بارا جاتقان الگى ءبىر دەل- سال بەيجايلىقتىڭ ورنىن قايتادان مازاسىزدىق جايلاي باستادى. ءيا، الدىندا جاۋدىرەي قاراپ تۇرعان ادامدى ەندى تانىدى... راس، مىنانداي مۇڭلى جاناردى تەك سودان عانا كورگەن. ول سالعان مۇنارا دا ءوزىنىڭ تاپ مىنا كوز قاراسىنداي مولدىرەپ، جاۋدىرەپ تۇراتىن. ەندى تەك جانارىن عانا ەمەس، ات جاقتى سوپاقشا ءجۇزىن دە، سۇلۋ قىر مۇرنىن دا، ەتتى، تومپاق ەرنىن دە تانىدى. ءيا، مىناۋ مۇنارا سالعان جاس شەبەر. ول سىرتتان شىبىن ەكەش شىبىن ۇشىپ كىرە المايتىن حان سارايدىڭ ىشىنە قالاي ءوتىپ ءجۇر.. . قاپتاپ جۇرگەن ساقشىلار مەن قىزمەتشىلەر قالاي بايقاماعان.. . ول اناداعىدان سوڭ بۇدان تورىعار دەپ ويلاپ ەدى. تورىقپاعانى عوي. قىزمەتشى قىزدى بەكەر جىبەرگەن ەكەن. ودان قايتا ءۇمىتىن ءۇزدىرىپ، باسىمەن ساداعا قىپ قوياتىنداي امال ويلاپ تاپپاعان ەكەن. ەندى، مىنە، سارايعا ەنىپتى. قازىر كۇتۋشى كەمپىر كىرىپ كەلسە قايت- پەكشى... مىناسىمەن ءوزىنىڭ باسىن جۇتىپ قانا تىنباي، مۇنىڭ دا ابىرويىن ايرانداي توگەدى عوي.

حانىم وسپادارسىز جىگىتكە الدەنە دەپ زەكىرگىسى، وسى قازىر قۋىپ شىققىسى كەلەدى، ءبىراق الدەكىم كومەيىن تىعىنداپ قويعانداي ءۇنى شىقپايدى... ءبىراق شەبەر بۇنىڭ جۇزىنەن اشۋ اڭعارعانداي، مۇنىڭ توسەگىنە وڭمەڭدەپ كەلىپ قالعان جەرىنەن شەگىنشەكتەپ، ەسىككە قاراي بەتتەدى. مولدىرەگەن جانارى قورقىپ كەتكەن سابيدەي شاراسىنان شىعىپ بارادى. بۇل ونى اياپ كەتتى. ەسىككە بارىپ قالعان جەرىنەن: «كەتپە، كەل»، - دەپ ىمدادى.

بەيساۋبات قوناق بۇنىڭ قاي امىرىنە قۇلاق اسارىن بىلمەي ەسىك الدىندا ابدىراپ تۇرىپ قالدى. بۇل وعان قولىن سوزىپ قايتا شاقىردى. ول سەنەر- سەنبەسىن بىلە الماي، جاسقانشاقتاي باسىپ، قايتا جاقىنداپ كەلەدى. بۇل ەندى ول قاشان قاسىنا جاقىنداپ كەلگەنشە شىدامى جەتپەي تىپىرشي توستى. جاس جىگىت جاسقانا باسىپ، توسەگىنىڭ قاسىنا كەلدى. بۇل ونىڭ تاڭىرقاي قاراعان جانارىنان كوزىن ايىرماي كۇتىپ جاتىر. جىگىت جاقىنداپ كەلەدى. مىنە، توسەگىنە دە جەتتى. كورپەسىنە قولى تيگەندەي بولدى. ءبىر- بىرىنەن قىسىلعانداي، ەكەۋى دە اڭتارىلىپ قالدى. كەنەت بۇنىڭ كوڭىلىنە قورقىنىش كىردى. ءدال قازىر، ءدال وسى ءبىر ءساتتى وتكىزىپ السا، مىناۋ كوز الدىندا مولدىرەپ تۇرعان نارەستە جاناردان، باتىلسىز بالعىن بالا جىگىتتەن ءبىرجولا ايىرىلىپ قالاتىنداي كورىندى. ول وعان قىمسىنا قول سوزدى.

باۋىرى وت قۇشاقتاعانداي ورتەنىپ بارادى. ول توسەگىنە باتىلسىز ەنگەن جاس جىگىتتىڭ موينىنا وراتىلا كەتتى. بۇنىڭ باياعىدان بەرگى سارىلىپ كۇتكەن ىستىق ىڭكارى باسقا ەشكىم دە، ەشتەڭە دە ەمەس، تەك وسى عانا. باۋىرىنا كىرىپ ەرىپ بارا جاتقان وسى ءبىر ءوندىر بالا جىگىت قانا... ەندى بۇلاردى ەشكىم دە اجىراتا المايدى. ەندى ونى قۇشاعىنان ءومىر باقي شىعارمايدى. ول قاسىنداعى بوگدە دەنەنى تەمىر قۇرساۋىنداي سىعا ءتۇستى، ءوزى دە سىعىم دالىپ ونىڭ باۋىرىنا كىرىپ بارادى. ەكەۋىنىڭ بويىنداعى قان ارالاسىپ، بىرگە اعىپ جاتقانداي؛ ەكى دەنە ءبىر دەنەگە، جاڭا عانا ءبىر- بىرىنە ءۇنسىز تەلمىرگەن ەكى ادام ءبىر ادامعا اينالىپ كەتكەندەي. ەكەۋى دە بۇرىنعى ەكى دارا كۇندى اتىمەن تالاق ەتىپ، ەندى ول كۇيگە ءومىر باقي قايتا ورالعىلارى كەلمەيتىندەي.

حانىم ونە بويىن بيلەپ الىپ بارا جاتقان، بۇرىن- سوڭدى باستان كەشىرىپ كورمەگەن ءبىر الاپات قۇشتارلىقتىڭ ىرقىنا ءبىرجولا بەرىلدى. ونىڭ بولات سەرىپپەدەي شيىرشىق اتقان قوس بىلەگى، باۋىرىنداعى بالا جىگىتتىڭ بالعىن دەنەسىن ءبىرجولاتا ۇن قىلىپ ۇگىپ جىبەرەردەي، سىعىمداي بەردى، سىعىمداي بەردى... وسى ءبىر ءسات تىم ۇزاققا، ءتىپتى ەندى قالعان عۇمىرىنا تۇگەل سوزىلسا ەكەن... كەنەت سۇيەك- سۇيەگىنىڭ ءبارى تۇگەل ەرىپ بارا جاتتى دا، بولات سەرىپپەدەي شيرىققان تەمىر تەگەۋرىننەن ايرىلدى دا قالدى...

حانىم تالما سوققانداي الدەنەگە سۇلدەرى قۇرىپ، ۇزاق جاتتى. جاڭا عانا وتتاي جانىپ جاتقان ومىراۋ تۇسى ءبىر ءتۇرلى مۇزداپ بارادى. كوزىن اشىپ الدى. بولمەسىنىڭ ءىشى ۇيان جۇمساق جارىققا تولى. كوزىن سيپاپ قايتا قاراپ ەدى - ماڭايىندا ەشكىم جوق.. . ءتۇۋ الىستا كوز ۇشىندا التىن شايعان اۋىر ەسىك سولعىن جىلتىرايدى.

حانىم الدەنەگە الابۇرتىپ، تەرەزە جاقتى، قاق ورتاداعى حاۋىزدىڭ ماڭىن، بۇرىش- بۇرىشتى قايتا ءبىر شولىپ شىقتى. ەشكىم كەرىنبەدى.

حانىم كوكىرەگىنىڭ ۇستىندەگى ابدەن مىج- مىجى شىعىپ شيىرشىقتالىپ قالعان قۇس مامىق كورپەنى ەندى اڭعاردى. ءوز كوزىنە ءوزى سەنبەي جاتتى- جاتتى دا قۇددى ءبىر ومىراۋىندا جورعالاپ كەلە جاتقان جىلاندى كوزى شالىپ قالعانداي، وقىس شيرىعىپ، مىج- مىج كورپەنى اياعىمەن سەرپىپ جىبەردى.

ونە بويىن قايتادان تەمىر قۇرساۋداي سىعا تۇسكەن اشى ىزا اقىرىندا كوزىنەن جاس بوپ ىتقىدى. ەكى كوزدەن ىرشىپ- ىرشىپ شىققان ىستىق تامشىلار ومىراۋىن مالمانداي سۋعىپ تاستادى. ءبىراق كوزىن سۇرتپەدى. سول ءبىر شوق تامشىلار نەعۇرلىم كوبىرەك شىققان سايىن كوكىرەگىن ەرتەپ بارا جاتقان تىمىرسىق ءزىل دە جەڭىلدەي تۇسكەندەي.

حانىم ەكى يىعى سەلكىلدەپ، ۇزاق جىلادى. ءبىرازدان سوڭ باسى قاڭعىرىپ اۋىرا باستادى. ەندى كوزىن ىلمەدى. كوكىرەك تۇسى تىزىلداپ بارادى.. . ومىراۋىنا جيىلىپ قالعان اشى جاس كوكىرەگىن ۋ بوپ كۇيدىرىپ ويىپ تۇسىرەردەي.. .

تاڭ اتقانشا كوز ىلمەدى. پالەن كۇننەن بەرگى، ءتىپتى پالەن جىلدان بەرگى ويىن ويران قىلىپ جۇرگەن جۇمباق قۇسانىڭ سىرىنا سول كۇنى ءتۇسىندى. باقىتسىزدىعىن باتىلى جەتىپ سول كۇنى عانا مويىندادى. ءوزىنىڭ باعى اشىلماعانىنا، كۇللى ءومىرى وسىناۋ قۋىس كەۋدە قۇسا تىرشىلىكپەن وتەتىنىنە، سول كۇنى الگى ءبىر ويدا جوق تۇستەن سوڭ عانا ابدەن كوزى جەتتى.

ەرتەڭىنە تاڭ اتار- اتپاستان اۋىر ەسىكتى ايقارا اشىپ، قىزمەتشى كەمپىر كورىندى، ونىڭ ءىزىن الا بەرە باياعىشا ءماز- مەيرام كوپ قىزمەتشىلەر كىردى. ولار جۇگىرىپ كەلىپ، بۇنى قورشاي الدى. بۇل ولاردىڭ مىنانداي قاعاناعى قارق، ساعاناعى سارق ءماز- مەيرام قالىپتارىنا قايران قالدى، ال ولار ءاز حانىمدارىنىڭ كوردەن شىعىپ تۇرعانداي ەبىل- سەبىل ديدارىنا وزدەرى بۇرىن- سوڭدى كورىپ كورمەگەن سۇپ- سۇر، سۇلىق كەيپىنە، قوس جانارىن جايلاپ العان تۇڭعيىق باقىتسىزدىققا، توڭىرەگىنەن مۇسىركەۋدەن باسقا ەشتەڭە كۇتپەگەن ءمۇساپىر حالىنە ايران- اسىر. كۇتۋشى كەمپىر قىزمەتشى قىزداردى ىمداپ بولمەدەن شىعارىپ جىبەردى دە، الدىندا قۇر سۇلدەرى عانا تۇرعان بەيشارا ايەلدى باۋىرىنا باسىپ، شاشىنان سيپاپ:

- اپىراي- اي، ۇلى ءامىرشىم بىردەڭە دەدى مە، ءوڭىڭىز قاشىپ كەتىپتى عوي. باسە، ول تۇندە ءسىزدىڭ بولمەڭىزدەن ءبىر ءتۇرلى قاتۋ شىعىپ ەدى... سونشا نە بوپ قالدى ەكەن؟ - دەپ كۇبىرلەدى.

حانىم ونىڭ جۇزىنە مىناۋ نە ايتىپ تۇر دەگەندەي ەسەڭگىرەي قارادى...

- ءامىرشى يەم دەيسىز بە... ول مۇندا كىرىپ پە ەدى...

- ءيا... تۇندە كەلىپ ەدى عوي... ءبىراق كوپ كىدىرمەي شىعىپ كەتتى.

حانىم بۇنى ەستىگەندە توسەگىنە قۇلاپ ءتۇستى. شوشىپ كەتكەن كۇتۋشى كەمپىر حانىمنىڭ قان- ءسولسىز جۇزىنە ءۇڭىلىپ، تالىپ جاتقانىن اڭعاردى...

سودان حانىم تۇستە بارىپ ەسىن جيدى. قاسىندا وتىرعان قىزمەتشى كەمپىردەن ەندى قايتىپ ەشتەڭە سۇراعان جوق. ول دا بۇعان ءتىل قاتۋعا باتىلى بارماي جۇزىنە جاۋتاڭ- جاۋتاڭ قاراي بەردى...

ءيا، ول ومىرىندە ءوز كۇيەۋىنىڭ الدىندا، ءامىرشىنىڭ الدىندا جالعىز- اق رەت كۇنا ىستەپتى. وندا دا وڭىندە ەمەس، تۇسىندە كۇيەۋىنىڭ كوزىنە ءشوپ سالىپتى. ءبىراق سول جالعىز قىلمىسىنىڭ ءوزىن ءامىرشى يەنىڭ قىراعى كوزى قالت جىبەرمەي، ۇستىنەن شىعىپتى. بۇنىڭ بولمەسىندە كوپ ايالداماعانى - ايەلىنىڭ تۇسىندە شايتانسىراپ جاتقانىن ءوز كوزىمەن كورگەنى عوي؛ اشۋلى شىققانى - بۇنىڭ تۇسىندە وزگە ەركەكتىڭ قۇشاعىنا كىرىپ، قۇشتارلىققا بەرىلگەنىن تۇسىنگەنى عوي...


:ءبولىسۋ
پئكئر قالدئرؤ
+7
جئبةرؤ
ونلاين قىزمەتكەرلەر
رەداكتور
باقىتجول كاكەش
باقىتجول كاكەش
954-049
رەداكتور
ريزابەك نۇسىپبەك
ريزابەك نۇسىپبەك
954-049
رەداكتور
بەيسەن سۇلتان
بەيسەن سۇلتان
954-049

مۇراعات