+7 (701) 759 90 19
22 °С : نۇر-سۇلتان
26 °С : الماتى
USD 412.55 EUR 468.66
RUB 5.79 CNY 58.80
جاڭالىقتار

ءابىش كەكىلبايەۆ. اڭىزدىڭ اقىرى - روماننىڭ جالعاسى

13 مامىر 10:28
:ءبولىسۋ
ءابىش كەكىلبايەۆ. اڭىزدىڭ اقىرى - روماننىڭ جالعاسى

استانا. قازاقپارات - جازۋشى ءابىش كەكىلبايەۆتىڭ «اڭىزدىڭ اقىرى» رومانىنىڭ جالعاسىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز، باسى.جاپپار ولاردىڭ نە قىلعان ادامدار ەكەنىن بىلە الماي اڭ- تاڭ.

ەلسىز تۇزدە ءتۇن ىشىندە بەيساۋبات قارۋ اسىنىپ جۇرگەنىنە قاراعاندا قورقىنىشتى ادامدار. باعانا اكەسى، بالكىم، وسىلاردان قورىقتى ما ەكەن؟ كەرۋەن تونايتىن قاراقشىلار بولادى دەۋشى ەدى - الدە سولار ما؟ ولاردان سوندا نەمدى تارتىپ الادى دەپ قورقادى؟

جاپپار ەرنەك باسىندا قاننەن-قاپەرسىز لاپىلداپ وت جاعىپ وتىرعان كوپ ادامعا ۇرەيلەنە قارادى. ءبىراق ولار تۇلەي جاقپەن جۇمىسى جوق. وتقا يىرىلە قاپتى. ءبىر-بىرىنە باستارىن يزەپ، قولدارىن سەرمەپ قويادى.

جاپپار ولاردىڭ تۇنگى الاۋدىڭ جارىعىنان سەرەيىپ-سەرەيىپ كورىنەتىن ۇزىنتۇرا كولەڭكەلەرىنە، داعارا داي بورىكتەرىنە، بەلدەرىنە سالبىراتىپ اسىپ جۇرگەن قىلىشتارىنا قاراپ كوپ وتىردى. ول وسى ءبىر ءجۇزى سۋىق ادامداردان سەسكەنۋىن سەسكەنگەنمەن، ماناعى ىمىرتتاعى مەلشيگەن ءۇنسىز توعايدان قورىققانىنداي ەمەس، ءبىر ءتۇرلى ارقاسى جازىلىپ قالعانداي. الگىندە عانا تۋ سىرتىنان ءتىسىن قايراپ تۇرعانداي كورىنگەن كوپ جىرتقىش تا كەيىن سەرپىلگەندەي. ەرنەك باسىنداعى بەيساۋبات تۇنگى جولاۋشىلاردى قارا ءتۇتتى ما، باعاناعى بويىن بالبىراتقان ءتاتتى ۇيقى قايتا مەڭدەتە باستادى. وت قاسىندا سەندەلىپ جۇرگەندەرگە مۇلگي قاراپ وتىرىپ، ۇيىقتاپ كەتىپتى.

ءبىر ۋاقتا الدەكىم يىعىنان تارتقىلادى. ويانىپ كەتسە - اكەسى. ول مۇنى ىمداپ: «سوڭىمنان ەر»، - دەدى. ەكەۋى با عانا سەكسەۋىلگە ارقانداپ كەتكەن ەسەگىنە كەلدى. سوسىن اكەسى ەسەگىن جەتەكتەپ، مانا وزدەرى قۇلاعان وكپە تۇستاعى ەرنەككە تارتتى.

تۇلەيدەن شىعا بەرە-اق تاڭ بوزاردى. بۇل ەرنەككە شىققان سوڭ، تۇندە الدەكىمدەر وت جاققان تۇسقا قاراپ ەدى. قارايىپ وتتىڭ ورنى جاتىر. قاسىندا جان جوق.

جاپپار اڭ- تاڭ. وسى ءبىر ۇيقىلى-وياۋ قالپى قۇمنان قاشان شىققاندارىن دا بايقاي الماي قاپتى. الدەبىر ۋاقىتتا بورپىلداق ماي توپىراقتى ايداۋ جولدىڭ بوي ىندا كەلە جاتقانىن ءبىر- اق كوردى. الدىنان سوناداي كوكجيەكپەن استاسىپ جاتقان الا تەڭبىل تاۋ كورىندى. ودان كوپ بەرىدە كوكشىل مۇنارعا قالقىپ تۇرعان كوپ قارايعان دى كوزى شالدى. قاپتالدا ات شاپتىرىم جەردە سول كوپ قا رايعانعا قاراي بۇرىن- سوڭدى بۇل كورمەگەن قىزىلدى- جاسىل ۇزىن- شۇباق كەرۋەن كەتىپ بارا جاتتى. كەرۋەننىڭ الدىندا ءبىر توپ نوكەر ومىراۋلاپ، قۇيىسقانداپ، كىلەم جاپقان، ۇستىنە سارعىش شاتىر ورناتقان ءپىلدى شىرق اينا لا قورشاپ اپتى. كەرۋەننىڭ ەكى بەتىندە اتتى نەكەر. سول ۇزىن شۇباق شەرۋدىڭ سوڭىن الىپ كوك نايزالى ءبىر توپ قول تاعى كەلەدى. سارى الا شەرۋ كوك مۇنارعا بوگىپ، كولكىپ تۇرعان كەڭ قويناۋعا ەنە ءتۇستى. بۇلار كوش سوڭىن- داعى جۇزدەرى سۇپ- سۋىق كوك نايزالى ساقشىلاردان اي بىنعانداي، قالىپ تا قويماي، قۋىپ تا جەتپەي، الىستان عانا قارالارىنا ىلەسىپ ءىلبىپ كەلەدى. تۇندە تۇلەي ىشىندە وت جاققان دا سولار بولىپ شىقتى. اكەسىنىڭ ۇلى قۇمنان شىعاتىن جول- سوقپاقتاردىڭ قاي-قايسىسىندا دا بەيساۋات جولاۋشىلاردى تەرگەپ- تەكسەرىپ، تورىپ جۇرەتىن قا رۋلى ساقشىلاردىڭ قاھارىنا ۇشىراپ قالماس ءۇشىن، قالىڭ تۇلەي ىشىنە ادەيى تۇنەگەنىنە جاپپار ەندى ءتۇسىندى. ءبىراق ول وسىنشاما قالىڭ قول اناۋ سالتاناتتى سارى الا كوش جىرا- جىقپىلى، ۇرى- قارىسى كوپ تۇلەي ماڭىنان قاۋىپسىز ءوتسىن دەپ، الدارىنان ادەيى جىبەرىلگەنىن، ال الگى سارى الا شاتىر ىشىندە ءامىرشىنىڭ جاس ايەلى كىشى حانىم كەتىپ بارا جاتقانىن وندا بىلگەن جوق- تى.

بۇنىڭ ءبارىن ول اكەسى بايتاق شاھاردىڭ ءار جەر-ءار جەرىنەن توبەگە سالعان قيسىق- قيسىق جيدە اعاشتارىنىڭ تۇقىلىنان باسقا ەشتەڭە كوزگە تۇسپەيتىن، سارعىش ساز توپىراقپەن جىمپيتىپ مايلاپ تاستاعان تاپەنە ۇيەر مەن كەسەك دۋالدار قورشاعان تاپ-تار يرەك كوشەنى شار لاي- شارلاي ءجۇرىپ، ازەر تاۋىپ تۇسكەن ءۇيىنىڭ ءسوزۋار يەسىنىڭ اۋزىنان شاي ۇستىندە ەستىگەن-دى.

ول وسى كۇنگى جاتقان ءۇيىنىڭ قوجاسى احمەت باي بولاتىن. احمەت ءاۋلى بۇنىڭ اكەسىن تاني الماي ءبىراز تۇردى. ەسىك اشىپ قارسى العان جۋان قارا كىسىنىڭ مايعا بوگىپ جىلتىراپ كەرىنەتىن قىسىڭقى كوزى كوپكە دەيىن سىعىرايىپ اشىلماي قويدى.

اكەسى:

- احمەت ساۋداگەر، ۇمىتىپ قالعانسىز با؟ مەن ورتوبەدەگى قۇمىراشىمىن عوي. ساۋدا جاساپ بارعانىڭىز دا، ءبىزدىڭ ۇيگە تالاي قونىپ ەدىڭىز. بايتاق شاھارعا كەلسەڭ، بىزدىكىنە ءتۇس دەپ ءوزىڭىز ايتقان سوڭ، ادەيى ىزدەپ كەلىپ تۇرمىن، - دەپ ءجونىن ايتتى.

قوجايىن مەيماننىڭ ءوڭىن ەندى شىرامىتقانداي، ەكى قولىن قۋسىرىپ، ومىراۋىنا اپاردى. قاقپاسىن اشتى.

ول قوناقتارىن ەزى باستاپ الىپ ءجۇردى. الدارىنا ءتۇسىپ اپ ەمپەڭدەپ كەلەدى. وڭاشا بولمەدە ءۇش ەركەك بوپ شاي ءىشتى. ساۋداگەر شاي ۇستىندە ەسكى تانىسى - بۇنىڭ اكەسىنە ەستىپ بىلگەن بار حابارىن جايىپ سالدى.

- مەن مىنا بالامدى اكەلدىم. كەزىمنىڭ تىرىسىندە ءسىزدىڭ قولىڭىزعا جەتكىزەيىن دەدىم. انادا ءبىزدىڭ قىستاققا سوعىپ، كەتكەن ءبىر دارۋىشتەن حان شاھاردا جاڭا مەشىت سالدىرام دەپ، جان-جاقتان شەبەر جيناپ جاتىر دەپ ەستىگەم. بالامدى سوعان ىلىكتىر، - دەدى اكەسى.

احمەت شاھاردا حان وردانىڭ ادامدارىنان باسقانىڭ ءبارىن تانيتىن بولىپ شىقتى. بازارداعى كۇيكەنتايدىڭ كۇركەسىندەي تار دۇكەندە وتكەن- كەتكەنگە باقىرىپ-شاقىرىپ وتىرعان ءتورت-بەس ساۋداگەرمەن كوك شاي ۇستىندە سويلەسىپ كورىپ ەدى، باس-اياعى ءبىر اپتانىڭ ىشىندە ورتوبەلىك اكەلى-بالالى قوس قۇمىراشى جاڭا مەشىتتى سالىپ جاتقان كوپ قۇرىلىسشىنىڭ ساناتىنا قوسىلىپ شىعا كەلدى. جاڭا مەشىت ەندى-ەندى بوي كوتەرە باستاعاندا، اكەسى ءۇي رەنشىكتى سىرقاتى ۇستاپ جاتىپ قالدى.

اكەسىمەن ەكى اي بىرگە ىستەگەن بالا شەبەر كەگىلدىر مەشىتتىڭ كۇنشىعىس جاعىنداعى كوك مۇناراعا العاش رەت ءبىر ءوزى شىعاردا قاتتى قوبالجىدى. كۇننەن- كۇنگە بيىك تەي تۇسكەن مۇنارانىڭ باسىندا جەتىم تورعايداي جان-جاعىنا الاقتاپ وتىرعان بالا شەبەر كولدەنەڭ بىرەۋدىڭ كەزى تۇسسە، يمەنىپ بۇعىپ قالادى. تاس توبەدەن تەسىرەيىپ تۇرىپ اپ، ءىلبىپ، جىلجىپ بولمايتىن بەدىرەيگەن كۇن كوزى تۇساۋ بويى كوتەرىلگەننەن قاشان ۇياسىنا بارىپ قوناقتاعانشا جاس شەبەر جان-جاعىنا الاقتاۋمەن بولادى. جۇرەگى لۇپىلدەگەن ۇرەگەي جاس ادامنىڭ سىرعاناقتاپ كوشە بەرەتىن كەزبە كوزى بىرەسە كۇندى اڭديدى، بىرەسە كوك مەشىتتىڭ قابىرعاسىندا جىبىر-جىبىر قوزعالىپ جۇرگەن وزگە شەبەرلەردى شولادى، ءامىرشى بۇلاردىڭ ءار قيمىلىنان كوز جازباي باقىلاپ وتىرعان كورشى مەدرەسە جاققا دا جالتاق-جالتاق قاراپ قويادى.

كۇنى بويى شوق باسقانداي تىپىرشۋمەن بولاتىن جاپپار ءبىر كۇنى كەشكە جۇمىستان قايتسا، اكەسى ءال ۇستىندە جاتىر ەكەن. ەسىكتەن بۇل كورىنگەندە، قولىن سوزىپ قا سىنا شاقىردى. ەكى كوزى جاسقا تولىپ، قينالىپ جاتقان اكەسىنىڭ ءجۇزىن دە دۇرىستاپ كورە المادى. بولمە ءىشى سۋ تۇبىنە اينالعانداي، توڭىرەگىندەگىنىڭ ءبارى الاشابىرلا نىپ، بۇلدىراپ كورىنەدى؛ ەمىس- ەمىس بوزارتقان بىردەڭەلەر ءارلى-بەرلى تەربەلىپ ءجۇر، تەك قارسى الدىنداعى انتەك اعارىپ كورىنەتىن بىرەۋ عانا سۋ تۇبىنە شوگىپ، جابىسىپ قال عان ءبىر پاراق قاعازداي، قىبىرسىز. سىرىلداڭقىراپ شىققان كومەسكى داۋىس ەندى-ەندى ەمىس-ەمىس ەستىلە بەرە، ءوشىپ قالدى. مانادان بەرى بۇنىڭ قولىنان تاس قىپ جابىسىپ العان قاتقىل قول كەنەت سىلق ءتۇسىپ كەتتى.

اكەسىن جەرلەگەن سوڭ، مىناۋ بەيتانىس شاھاردا جاپادان-جالعىز قالدى. اكەسىنىڭ ولەر الدىندا نە دەگەنىن دە دۇرىستاپ ۇعا المادى. باسى جوق، اياعى جوق «كەتپە» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوزى عانا قۇلاعىندا. ەندى جاڭا سالىنىپ جاتقان كوك مەشىتتىڭ شىعىس بەتىندەگى مۇنارانىڭ تاس توبەسىنە قو نىپ اپ، ءبىر تاس قالانعان سايىن موينىن سوزىپ، قارسى ال دىنا ءبىر قاراپ الادى دا، باسقا ەشتەڭەگە الاڭدامايدى. ءبىراق قانشا قاراعانمەن، جەر ەڭدەس سارعىش شىم ۇيلەر مەن ءار جەر- ءار جەردە وقشاۋ- وقشاۋ سورايعان بوزاڭ شىنارلاردان باسقا ەشتەڭە كوزگە تۇسپەيدى. كوكشىل اسپان مىناۋ قۇجىناجاي شاھاردىڭ ۇستىندە اۋناپ العىسى كەل گەندەي، شالقاسىنان تۇسە سۇلاپتى. كوكجيەكتى، بۇل بايا عىدا اكەسى ەكەۋى كەلگەن سار دالانى، كوزىنە ءبىر ىلىكتىرمەي، ول مۇنارا دا بىتكەن- ءدى.

ەندى، مىنە، تاعى دا سول باياعىسىنشا ءار تاستى قالاعان سايىن، اينالاسىنا ءبىر قاراپ قويادى. ءبىر- بىرىنە ۇلاسىپ كەتكەن جەرمەن- جەكسەن شىم ۇيلەر توڭىرەگىنە كولكەشتەپ كۇلگىن پەردە تۇتىپ قويعانداي ارمان بولعان كوكجيەك كوزىنە شالىنا قويمايدى. كەشە عانا كوز الدىندا تەكە تىرەسىپ تۇرىپ الاتىن بيىك مەدرەسەلەر، مەشىتتەر، مۇنارالار بۇگىندە تومەندە قاپ، يۋ-قيۋ سارى لايساڭعا ءبىرجولا ءسىڭىپ، اياق استىلانىپ بارادى. كوز ۇشىندا شوق- شوق قارايعاندار كورىندى. قالا شەتىندە باۋ- باقشا.

جاپپار مىناۋ قولعا ۇستار دانەڭەسى جوق ءموپ-ءمولدىر، شەتىنە-شەگىنە جەتىپ بولمايتىن تۇلدىر كوككە قاراي تىرمىسىپ كەلەدى... ءار كىرپىش قالاعان سايىن، قۇردىم شىڭىراۋ تۇبىنەن جارىق دۇنيەگە ۇمتىلعان كىسىدەي جا نىعا ورمەلەيدى.

كۇن ساناپ كوز ۇشىنداعى قارايعاندار دا توبەلەرىنەن الدەكىم جاپىرىپ جاتقانداي، الاسارا- الاسارا، اقىرىن دا الگى سارى لايساڭنىڭ شەتىن كومكەرگەن جاي انشەيىن كوك تەڭبىل جولاققا اينالدى. ەندى سول كوك تەڭبىل جولاقتان بىردەن ىرگە اجىراتىپ كەتە الماي، بۇتا باسىنا قوناقتاعان كوك شۇلان جاباعىداي بوپ، ۇيىسىپ جاتىپ العان سولعىن كوكجيەك تە ءسات ساناپ باۋىر كوتەرە تۇسكەن دەي. الگى كوك تەڭبىل جولاقتىڭ ۇستىندەگى سولعىن مۇنار ارىلىپ، مولدىرەپ ءنىل تۇنا باستاپتى.

ءتۇس اۋىپ، اۋا بۋالدىردان ارىلعان كەز ەدى. كوكجيەككە ىركىلىپ، مولدىرەپ تۇنا قالعان كوك ءنىلدىڭ اراسىنان الدە قانداي سارعىش بىردەڭە قىلاڭ بەردى. جاپپار ءوز كوزىنە ءوزى سەنبەي، قولىنداعى ماي قاداعىن تاستىڭ ۇستىنە تاستاي سالىپ، تەرشىپ تۇرعان كوزىن بىلەگىنە ءبىر سۇيكەپ، قايتا قارادى. تۇنىق استىنان الاشابىرلانىپ كورىنگەن كول تۇبىندەي بوپ، الگى ءبىر كوز ۇشىنداعى كوك ءنىلدىڭ ار جاعى نان، كولبەپ سوزىلىپ جاقان سارعىش كەڭىستىك كوزىنە اي قىن شالىندى.

جاپپار مويىنىن سوزىپ ەنتەلەي ءتۇستى. كوپتەن كورگىسى كەپ اڭساعانى - وسى. كوپتەن كوز الدىن كەلكەشتەپ كەلگەن كوكجيەكتىڭ كوگىلدىر پەردەسى دە بۇنىڭ ءىشىپ-جەپ بارا جاتقان قوماعاي جانارشان قايمىعىپ، جولىندا تۇر مايىن دەگەندەي، تۋ-تۋ ارىگە سىرعىپ بارا جاتقانداي. جاڭا عانا بۋالدىر كىرەۋكەنىڭ تاساسىندا بۇعىپ جاتقان سارعىش، سۇرعىلت كەڭىستىك كەنەت باس كوتەرىپ، مىناۋ ءتوڭى رەگىن جاسىل جولاق كومكەرگەن تۇيە قوتىرداي وقشاۋ وي دىم القاپقا جان- جاعىنان ەنتەلەي ءتونىپ كەلەدى.

بۇل ءبىر كىرپىش بيىكتەگەن سايىن، سول ءبىر جاعالاي قور شاپ، جاپىرا قاماپ كەلە جاتقان جويقىن قول بىرتە-بىرتە جاقىنداي ءتۇستى، جولىنداعى ەربيگەن-ەربيگەن تال مەن ياسەلەكتى، سونادايدان سويقانسىپ سورايىپ-سورايىپ تۇرعان مۇنارالار مەن كوك كۇمبەز مەشىتتەردى، شىمنان سوققان شىمقاي سۇر ۇيلەردى تاپتاپ وتەتىندەي، جان-جاعىنان ءتونىپ- ءتونىپ كەلىپ قاپتى؛ سول ءبىر بىرتە-بىرتە داليا تۇسكەن قۇبا سۇر كەڭىستىك مىناۋ كوپ كەسەكتىڭ قورشاۋىن داعى بۇنى، جاپان تۇزىنەن ايرىلىپ، جالقى جۇرگەن بەي باقتى، قۇتقارىپ الۋعا قۇلشىنا ۇمتىلىپ كەلە جات قانداي...

قاشان كۇن باتىپ، كوز بايلانعانشا مۇنارا باسىنان تۇسكەن جوق. ەرتەڭىنە تاڭەرتەڭ دە مۇناراعا جەتكەنشە اسىقتى. سودان ءبىر اپتا بويى الش ۇشتى دا ءجۇردى. مۇنار اعا جەتكەنشە، بايتاق شاھاردىڭ سىرتىندا شالقىپ جاتقان شالقار كەڭىستىكتى قايتا كورگەنشە، دىزىعىپ جا نى قالمايدى. ءبىراق ۇلان-اسىر كەڭىستىك سول باياعى كەرىل گەن كۇيى جاتىپ الادى. جاپپار كۇنى بويى كەكجيەكتە قىرىق قۇبىلىپ جوڭكىلىپ جۇرگەن كوك ساعىمنىڭ ارىلعانىن كۇتەدى؛ بەسىن اۋا ساعىم قايتىپ، كوكجيەك ارشىلعان دا، سول باياعى بەرى دە كەلمەي، ءارى دە كەتپەي، سۇلىق كولبەپ جاتقان ءشولدى كورەدى دە، كوڭىلى قۇلازيدى. ول دا مىناۋ بەزەر شاھارداي مۇنىڭ شارق ۇرعان قيالىن ءجىپسىز تۇساپ-ماتاپ، بۇنىڭ كورگىسى كەلگەن، كوڭىلىن قۇرت بوپ جەگەن تانىس ايماقتى الدەبىر قالتارىسىنا تىعىپ اپ، تۇك بىلمەگەن، تۇك كورمەگەنسىپ بەدىرەيە قالىپتى.


:ءبولىسۋ
پئكئر قالدئرؤ
+7
جئبةرؤ
ونلاين قىزمەتكەرلەر
رەداكتور
باقىتجول كاكەش
باقىتجول كاكەش
954-049
رەداكتور
ريزابەك نۇسىپبەك
ريزابەك نۇسىپبەك
954-049
رەداكتور
بەيسەن سۇلتان
بەيسەن سۇلتان
954-049

مۇراعات