ASTANA. QazAqparat
20 jıl burın Aqmola qalası bügіnde barşa älemge Astana degen atawmen tanılğan Qazaqstan Respwblïkasınıñ
elordası bolıp jarïyalandı
Sonaw 1997 jıldıñ 10 jeltoqsanı tarïxï mañızdı oqïğanıñ atawlı datası bolıp el jadında qaldı. Tarïx üşіn asa qısqa, qas qağım sät merzіm іşіnde Astana zamanawï megapolïske, memleket pen qoğamnıñ qarqındı damıp kele jatqan barlıq salasına oñ äser etwşі qoğamdıq-sayasï, ekonomïkalıq, ğılımï ärі älewmettіk-mädenï tanımal ortalıqqa aynaldı. Respwblïkamız üşіn bul jıldar xalıq ömіrіnіñ sapası men ürdіsіn aytarlıqtay özgertken, ïntegracïyalıq bastamalardı jüzege asırğan, burınğı keñestіk keñіstіkte Qazaqstannıñ köşbasşı orındı alwına, elіmіzdіñ geosayasï mañızdılığınıñ artwına mümkіndіk bergen ekonomïkalıq serpіlіs kezeñі boldı.
1994 jılğı 6 şіldede
QR Prezïdentі N.Nazarbaevtıñ
Qazaqstan Respwblïkası Joğarğı
Qeñesіnіñ plenarlıq
otırısında söz söylewі
Budan keyіn, 1997 jılı Qazaqstan Prezïdentі N.Nazarbaevtıñ elordanı Almatıdan Aqmolağa köşіrw twralı şeşіmі şıqtı. Soğan oray Aqmolağa qaray resmï köştіñ bası 1997 jıldıñ küzіne qaray bastaldı. 20 jıl burın Prezïdenttіñ Aqmolağa attanw aldındağı tüsіrіlgen mına swrettіñ män-mağınası tereñde jatqanın añğarwğa boladı.
Aldımen Astananıñ Ulı Dalanıñ Bas qalasına aynalw tarïxına den qoyalıq. Täwelsіzdіk alğannan keyіngі jıldarı Memleket basşısı Nursultan Nazarbaev respwblïka astanasın Almatıdan basqa öñіrge, onıñ іşіnde ortalıqqa köşіrw twralı ïdeyasın ayttı. Sonıñ arqasında 1994 jılğı 6 şіlde künі Qazaqstan Respwblïkası Joğarğı Keñesіnіñ astananı Almatıdan Aqmolağa awıstırw twralı şeşіm-qawlısı qabıldandı. Elbası köşіrw qajettіgіnіñ geosayasï, ekonomïkalıq jäne ekologïyalıq sebepterіn däleldedі. Jürgіzіlgen taldaw barlıq nusqalardıñ іşіnde Aqmola neğurlım bul talaptarğa oraylasatının körsettі. Bügіnde bul şeşimniñ durıs bolğandığına eşkim de kümän keltirip, dawlaspaydı.
QR Prezïdentі N.Nazarbaev Aqmolağa attanw aldında.
1997 j.

1997 jılğı 8 qaraşada Qazaqstan Respwblïkasınıñ Memlekettіk rämіzderі men Prezïdent bayrağı Aqmola qalasına jetkіzіldі. Osı saltanattı şarada Memleket basşısı N. Nazarbaev: «Barlıq sayasï şeşіmder bügіnnen bastap osı qalada qabıldanatın boladı», - dep resmï jarïyalağan edі.

1997 jılı 10 jeltoqsannan bastap Aqmola Qazaqstannıñ astanası bolıp resmï türde jarïyalandı.

QR Prezïdentі N.Nazarbaevtı
jaña astana turğındarınıñ qarsı alwı.
Aqmola, 1997 j. 10 jeltoqsan


Köp keşіkpey, 1998 jılı Aqmola qalasınıñ atı resmï türde Astana bolıp
özgertіldі. Elorda märtebesіne ïe bolğan qala osı waqıttan bastap
tuğan künіn atap ötwdі ïgі dästürge aynaldırdı.
Jetі jıl qatarınan mereke 10 mawsım künі toylanıp keldі. Waqıt ozğan sayın Astana künіnіñ mañızdılığı artıp, ol tek elordalıqtar ğana emes, bükіl qazaqstandıqtardıñ asığa kütetіn merekesіne aynaldı. Sol sebeptі, 2006 jılı Astana qalası äkіmdіgіnіñ qawlısına säykes jäne qalalıq mäslïxattıñ şeşіmіmen merekege - Astana künі atawı berіlіp, onı atap ötw alğaşqı şeşіm qabıldanğan kün - 6 şіldege bekіtіldі. Al 2008 jılı «Qazaqstan Respwblïkasınıñ merekeler twralı zañına» engіzіlgen özgerіsterge säykes, 6 şіlde - Astana künі memlekettіk merekeler tіzіmіne endі.

1999 jılı YuNESKO-nıñ şeşіmі boyınşa Astana qalasına «Beybіtşіlіk qalası» joğarı atağı berіlіp, medalmen marapattaldı. Bul ataq qısqa merzіm іşіnde älewmettіk-ekonomïkalıq, sayasï jäne mädenï damwda neğurlım äserlі ärі qwattı öswge, turaqtı etnïkaaralıq qatınastı ornıqtırwğa qol jetkіze alğan ğalamşardıñ jas qalalarına berіledі. Brazïlïyada ötkіzіlgen bul konkwrsta Astana barlıq ölşemder boyınşa älemnіñ är türlі elderіnіñ on ekі qalasın basıp ozdı. 1998 jılı Astana erkіn ekonomïkalıq aymaqtıñ WEPSA xalıqaralıq qawımdastığına kіrdі. Qazaqstan elordasınıñ bawırlas qalaları arasında Mäskew, Berlïn, Varşava, Mïnsk, Kïev, Ankara, Bangkok jäne älemnіñ basqa da qalaları bar.

Esterіñіzde bolsa, Astana josparın dayarlawda älemnіñ äygіlі säwletşіlerіnіñ bіrі Kïse Kwrokavanıñ tujırımdaması üzdіk dep tanıldı. Doktor Kwrokavağa özі usınğan qala qurılısı tujırımdaması negіzіnde Astananı damıtwdıñ 2030 jılğa deyіngі Bas josparınıñ jobasın äzіrlew usınılğan edі. Bul tapsırıs Japonïyanıñ Xalıqaralıq ıntımaqtastıq jönіndegі agenttіgі (JXIA) men QR Astananı damıtw korporacïyası arasındağı kelіsіm ayasında japon ükіmetіnіñ grantına іske asırıldı. Kïse Kwrokavanıñ basşılığındağı jobalıq top usınğan eskïz-ïdeyanı QR Ükіmetі 2001 jıldıñ 15 tamızında bekіttі. Degenmen de, säwletşіnіñ twındısı keremet bolğanımen, ol öz jobasında elordanıñ qarqındı damïtındığın naqtı eskere almadı. Osı orayda Bas josparğa özgerіster engіzw qajettіlіgі twındadı. Naqtıraq aytqanda, JXIA mamandarınıñ esebіne süyensek, 2010 jılı Astananıñ xalqı 490 mıñğa, al 2030 jılı 800 mıñğa jetwі tïіs edі. Bіraqta 2003 jılı turğındar sanı 500 mıñnan asıp jığıldı. Bas jospardı naqtılawğa boljam esepterіnіñ qatelіkterі sebep bolğandığın eskere kele, demografïyalıq zerttewler men ğılımï negіzdelgen uzaq merzіmdі boljamdı qayta qurw tapsırıldı. 2017 jılğı Astananıñ älewmettіk-ekonomïkalıq damwınıñ Pasportı mälіmetterіne qarağanda, qalanıñ awdanı 79,7 mıñ gektar. Onıñ іşіnde: Almatı awdanı - 20,6 mıñ gektar, Sarıarqa awdanı - 19,7 mıñ gektar, Esіl awdanı – 39,4 mıñ gektar. Säykesіnşe, qala awmağımen bіrge bügіnde elorda turğındarınıñ sanı aytarlıqtay östі. Soñğı derekter boyınşa qala xalqı 1 mïllïon adamnan asıp tüstі.

Bïıl qırküyekte Astana äkіmі Äset Ïsekeşev bügіnde resmï türde qalada 1 mïllïon 100 mıñ adam tіrkelgenіn, 205 mıñ adam waqıtşa tіrkewde turğanın aytqan edі. «Bіzdіñ eseptewler boyınşa, qalada turaqtı negіzde kem degende 1 mïllïon 100 mıñ nemese 1 mïllïon 150 mıñ adam turadı dep aytwğa boladı. Osı orayda mektepterge, awrwxanalarğa, qoğamdıq kölіkke jäne basqa da salalarğa qosımşa jükteme tüsedі», - dedі Ïsekeşev. Belgіlі bolğanday, elordada turaqtı negіzde 11 796 şeteldіk ömіr sürіp jatır, onıñ іşіnde alıs şetelden - 7 239, TMD-dan - 4 557.

Äkіmnіñ atap ötwіnşe, äkіmdіkte London, Sïngapwr, Dwbay, Äbw-Dabï sekіldі qalalarda qoldanılatın täsіlge uqsas jospar äzіrlenіp jatır. Osı jospar ekі mïllïon turğındı esepke ala otırıp, xalıqaralıq standartpen dayarlanwda. Onıñ maqsatı - qoğamdıq keñіstіkterdіñ, qajettі jol kölіkterіnіñ, mektepterdіñ, awrwxanalardıñ, turğın üy keşenderіnіñ, sayabaqtardıñ ïnfraqurılımın der kezіnde keşendі damwın qamtamasız etw.

Şahardı damıtw turğısındağı josparlarğa oyısatın bolsaq, Astana äkіmі Äset Ïsekeşev 2020 jılğa qaray elordanı Ewrazïyalıq keñіstіkte eñ tartımdı ärі äserlі qalalardıñ qatarına qosw josparda bar ekenіn aytqan bolatın. Bul rette Astana forwmdar, sammïtter, іskerlіk konferencïyalar men mädenï-sporttıq şaralardı ötkіzwde negіzgі ortalıqtardıñ bіrі bolwı kerek. Ol üşіn şahar barlıq qajettі sapalı ärі damığan ïnfraqurılımdı dayındap qoydı, yağnï äwejay men vokzaldıñ jäne basqa da nısandardıñ älewetі joğarı. «Bіz şeteldіk twrïster sanın jılına 1 mïllïonğa deyіn, al qazaqstandıq twrïsterdіñ ülesіn 2 mïllïonğa deyіn jetkіzw maqsatın qoyıp otırmız. Osı orayda twrïsterdіñ jalpı sanın üş eseden astamğa arttırw közdelіp otır»,-deydі Ïsekeşev. Onıñ atap ötwіnşe, Astana 2030 jılı Ewrazïyalıq makroaymaqtıñ köşbasşı qalaları Mäskew, Istanbul, Ankara jäne Äbw-Dabï qalalarımen, al 2050 jılı älemnіñ jahandıq megapolïsterіmen bäsekeleswge tïіs.

Astana - Prezïdenttіñ orındalğan armanı

Memleket basşısı özіnіñ «Ewrazïya jüregіnde» attı kіtabında jazwınşa, Astananı köşіrw Qazaqstandı jaña Təwelsіz memleket retіnde ornıqtırwda zor röl atqaratınına senіmdі boldı. Bul bіrіnşіden, Qazaqstandı geosayasï jospar turğısınan nığaytw üşin qajet edi. Şındığında, egemen el, Täwelsіz memleket atanw da, ulı іstі qolğa alıp, eldіñ derbes astanasın tañdaw men onı salwğa küş-jіgerіn jumsaw da zor baqıt. Osınday іste eñ aldımen Elbasınıñ erlіgі eren ekenі aytpasa da tüsіnіktі. Sebebі jurtşılıq aytıp jürgendey, Astana - Prezïdenttіñ töl perzentі, orındalğan armanı.

Qazaqstannıñ jaña astanasınıñ qurılısı bükіl burınğı keñestіk keñіstіktegі XX ğasırdıñ soñı men XXІ ğasırdıñ basındağı eñ awqımdı joba retіnde tarïxqa endі. Qalanıñ säwlettіk tujırımdamasın jasawda Qazaqstan Respwblïkasınıñ Prezïdentі N.Ä. Nazarbaevtıñ qalağa ewrazïyalıq kelbet berw jönіndegі ïdeyası eskerіldі. Astananıñ säwlettіk kelbetіnde Qazaqstan Prezïdentіnіñ köptegen ïdeyaları іske asırıldı. Elordadağı säwlettіk keşender men qoğamdıq ğïmarattar Elbasınıñ nazarında boldı. Osı orayda Nursultan Nazarbaev jasağan sızbalardıñ nobayı özіnіñ qaytalanbas säwletіne ïe boldı. Bul turğıda «Bäyterek» monwmentіnіñ jäne Prezïdenttіk mädenï ortalıqtıñ bastapqı sızılğan jobaları bügіnde QR Ulttıq mwzeyіnde saqtawlı tur.

Bul jayında Elbası özіnіñ «Ewrazïya jüregіnde» attı kіtabında: «Men oyımdağı Bəyterektіñ dolbar-pіşіnderіn qağazğa tüsіrdіm. Osı oyımdı bіrşama jetkіze aldım-aw degen sızbalarımdı Səwletşіler odağınıñ qatañ qazılığına usındım. Səwletşіlerge bul ïdeya qattı unadı, olar jumısqa qızw kіrіstі. Aqırında kəsіbï іskerler Bəyterektіñ naqtı pіşіnіn jasap şıqtı. Bul eskïzdіñ şeberlіkpen jasalğanı sonşalıq, bіr qarağanda salınıp bіtken obektіnіñ fotoswretі sïyaqtı bolıp körіndі», - dep jazadı. Mіne, 20 jıl waqıt іşіnde arw Astana törtkül dünïe tamsanatın, älemnіñ ataqtı astanalarımen saltanat jarıstırıp, boy talastıra alatın bas qalası retіnde qalıptastı. Täwelsіz Qazaqstannıñ elordası jurtşılıqtı tolğandırğan taqırıptar talqılanatın, salïqalı sayasat, tuğırlı ekonomïka, dіnaralıq kelіsіm keñesterі ötetіn jahandıq ortalıq därejesіne jettі.

Bul rette Elbasınıñ Astana twralı aytqanı tağı da eske oraladı. «Täwelsіzdіktіñ negіzgі mänі - tarïxtıñ jaña betіn öz erkіñmen, öz şeşіmіñmen bastawda bolsa kerek. Täwelsіzdіk bіzge jaña jolımızdı, özіmіzdіñ sonı soqpağımızdı tabwğa zor mümkіndіk usındı. Sol jaña jolımızdı bіz Astana arqılı taptıq. Qazіrgі kezde Astana bіzdіñ keleşegіmіzge qatıstı mañızdı şeşіmder qabıldaytın memleketіmіzdіñ sayasï ortalığı ğana emes, ulttıq rwxımızdı uyıtıp otırğan rwxanï ordamızğa da aynalıp otır», - degen bolatın Prezïdent.

Toq eterіn aytqanda, bіz 10 jeltoqsan künі Aqmola Qazaqstan Respwblïkasınıñ elordası bolğanınıñ 20 jıldıq datasına jetemіz. Endeşe, bügіnde qazaq elіnіñ elordası bolwımen qatar xalıqaralıq alqalı jïındardıñ da ordasına aynalğan Astanamızdıñ mereyі tasıp, bedelі asqaqtay bersіn dep tіleyіk!