Awa rayı
Astana 21 °S
Almatı 18 °S
valyuta bağamı
USD 340.95
EUR 408.73
RUB 5.87
CNY 51.80

Amerïkalıq lïngvïst Djonatan Vaşïngton: Balamnıñ atı Jolan - Töle bïdіñ ulımen attas

Amerïkalıq lïngvïst Djonatan Vaşïngton: Balamnıñ atı Jolan - Töle bïdіñ ulımen attas
2017 jılğı 14 qırküyek 11:20 855

ASTANA. QazAqparat - Amerïkadağı Pensïlvanïya ştatında turatın Djonatan Vaşïngton esіmdі azamattıñ mektep bіtіrgennen keyіn türkі tіlderіn meñgerwge añsarı awıptı. Jıldar boyı Ewrazïya keñіstіgіnіñ tükpіr-tükpіrіn şarlap, tübі bіr türkі tіldes elderdіñ tіlderіn zerttegen Djonatannıñ bul künde bіldey türkolog degen därejesі bar. Professor qurlıq assa, Almatı men Bіşkekke soqpay ketpeydі. Bunıñ da öz sebebі barın Djonatan mırzamen bolğan suxbat barısında surap bіldіk.

Djonatan qazіr otbasımen Amerïkanıñ Pensïlvanïya ştatınıñ Delaver graftığında turadı. Jergіlіktі Swortmor wnïversïtetіnіñ lïngvïstïka kafedrasında jumıs іsteydі. Jas professormen kezdeswdіñ sätі tüspegenіmen, Amerïkağa qoñıraw şalıp, telefon arqılı tіldeswge mümkіndіk aldıq. Professor wnïversïtette «Qazaq jäne qırğız tіlderіnіñ qurılımı» attı pännen sabaq beredі eken.

- Djonatan mırza, Qazaqstanğa jïі kelіp turasız ba?

- Men bіrіnşі ret Qazaqstanğa 2004 jılı barğanmın. Atap aytqanda, Almatıda boldım. Darın ïnstïtwtında bolğan edіm. Ol waqıtta stwdentpіn. Bіr tanısım arqılı ïnstïtwt dïrektorınıñ şaqırtwımen Qazaqstanğa sol kezde tuñğış ret jolım tüstі. Men olarğa ağılşın tіlіnde bіraz kömekteskenmіn. Olar mağan qazaq jäne orıs tіlіn üyrettі. Qazіr de elderіñіzde jïі bolmasam da anda-sanda, jol tüskende barıp turamın. Burın Ïndïana ştatında turğan edіm. Köbіnese sondağı Ïndïana wnïversïtetіnde oqığan nemese kelіp ketken qazaq stwdenttermen aralasamın. Älі künge deyіn xabarlasıp turamız. Burındarı tört-bes ret bіrneşe künge barıp qaytqanmın. Soñğı ret osı jazda Qırğızstanğa barğanda Almatıda bіr kün bolıp qayttım. 

- Qazaq tіlіn qalay meñgerdіñіz?

- Qazaq tіlіn üyrenbes burın ekі jıl boyı türkі tіlderіn meñgere bastağan edіm. Aldımen bastapqı deñgeyde tatar jäne özbek tіlіn üyrenіp aldım. Sodan keyіn-aq türkі tіlderіne qızığwşılığım arta bastadı. Qazіrgі waqıtta türkolog jäne lïngvïspіn. Tatar jäne özbek tіlіn meñgergennen keyіn sol negіzde qazaq tіlіn üyrenw de köp qïınğa soqpadı. Qazaqstandağı tіl üyrenw täjіrïbemmen qosa keyіn Ïndïana wnïversïtetіnde sabaq aldım. Oğan deyіn 2007-2008 jıldarı Qırğızstanda bolıp, bolaşaq jarımmen tanısıp, sol waqıtta qırğız tіlіn üyrendіm.

- Zayıbıñız qırğız qızı ma?

- Ïä, jubayım - qırğız. Atı - Tolğanay. Qırğızstanğa küyewbala bolıp kelemіn. Qırğızstanğa barıp qayın jurtpen öz tіlderіnde söylesemіn. Bіr ulımız bar. Onıñ amerïkalıq atı - Even, qırğızşa atı - Jolan. Töle bïdіñ bіr ulınıñ atı Jolan ekenіn bіlesіzder. Amerïkalıqtar balaların ekі esіmmen atay beredі.

- Öte qızıq eken. Türkі tіlderіnіñ qurılımın zerttew üşіn wltradıbıstı wzï apparatın qurap şığarğanıñızdı bіlgen edіk...

- Durıs aytasız. Wltradıbıstı wzï apparatı negіzі amerïkalıq qurılğı. Adam tіlіne üñіlіp, ärbіr ärіptі dıbıstar kezde tіldіñ qalay qozğalatının zertteydі. Mısalı, medïcïnada jürektі, büyrektі nemese dünïege keletіn säbïdі qaraw üşіn osınday apparat qoldanıladı. Al menіñ apparatım türkі tіlderіnіñ dıbıstalwın adamnıñ tіlі arqılı zertteydі.


Amerïkalıq lïngvïst Djonatan Vaşïngton: Balamnıñ atı Jolan - Töle bïdіñ ulımen attas

- Qazaq tіlіnіñ dıbıstalwınıñ özge türkі tіlderіnen ayırmaşılığı bar ma eken?

- Türkolog retіnde aytarım: türkі tіlderі arasında fonetïkalıq jağınan aytarlıqtay ayırmaşılıq bar. Negіzіnen ündі dıbıstarın zertteymіn. Menіñşe, türіk pen qırğız tіlі bіr-bіrіne öte uqsas. Al qazaq tіlі olardan säl özgeşe körіnedі. Mısalı, emen degendegі «e» ärpі qırğız tіlіnde «e» nemese türіk tіlіnde de «e» jäne «a» ärpіne jaqın dıbıstaladı. Bіr sözben, orıs tіlіndey aytıladı. Al «e» ärpіnіñ qazaq tіlіnde dıbıstalwı özgeşe.

- Qazaqstannıñ latın älіpbïіne köşkelі jatqanın estіgen bolarsız...

- Ïä, bul jañalıqtı köp estіdіm. Sol proceske türkolog retіnde qosılğım da keledі. 

- Swortmor wnïversïtetіnde qanday sabaq beresіz?

- Bіzde türkologïya salasın oqığan stwdentter joq. Bіraq, türkі tіlderіne qızığatın stwdentter bar. Lïngvïstïka salası boyınşa sabaq beremіn. Är professor özі bіlgen tіlі turğısında stwdentterdі oqıtadı. Mısalı, men «Qazaq jäne qırğız tіlіnіñ qurılımı» degen pännen sabaq beremіn. Wnïversïtettegі tağı bіr muğalіmіmіz twva tіlderі boyınşa sarapşı. Ol twva tіlіn oqıtadı.

- Amerïkada qazaq dostarıñız bar bolar...

- Amerïkada qazaq dostarım köp. Bіraq, bıltır Ïndïana ştatınan osı jaqqa köşіp ketkenmіn. Men köşіp kelgen Delaver graftığında qazaqtar az eken. Bіzdіñ qalada turatın bіr qazaq qızı bïıl Swortmor wnïversïtetіn bіtіrgen. Bіraq, sol qız «bul jerde jalğızbız, basqa qazaqtar joq» degen edі.

- Suxbatıñızğa raxmet! Jumısıñızğa tabıs tіleymіn!

- Sіzge de köp raxmet!

Bastı sözder: Tіl, Qazaqstan jäne AQŞ, Rwxanï jañğırw, Latın älіpbïі, Qoğam, Ğılım, Bіlіm,
Qate taptıñız ba? Belgіlep, CTRL+ENTER basıñız

Pіkіr qaldırw

Soñğı Pikirler