Ауа райы
Астана 23 °С
Алматы 28 °С
валюта бағамы
USD 311.59
EUR 349.39
RUB 5.50
CNY 45.41

МАЙЛЫҚОЖА СҰЛТАНҚОЖАҰЛЫ

2010 жылғы 27 қаңтар 12:20 22725

Майлықожа Сұлтанқожаұлы (1835-1898) - қазақтың халық ақыны (суырып салма ақын). Қазiргi Оңтүстік Қазақстан облысы Отырар ауданының Қожатоғай ауылында дүниеге келген.

Ауыл молласынан сауат ашып, ескіше хат таныған. 14 жасында әкесiнен айырылған ақын тағдыр тауқыметiн көп көрiп, терме-толғаулар шығарып айтыс өнерiне бет бұрады. Ұлдары Асан, Жолбарыс, Исабек әке жолын қуған сөз шеберi апайтөс ақындар болып өмiрден өткен.

         Майлықожа Сұлтанқожаұлы XIX ғасырда өмір сүрген ақын-жыраулардың ішінде өзіндік орны ерекше, артына мол мұра қалдырып, халықтың ықыласына бөленген ақын. Атақты Жамбыл ақынның өзі оның ақындығына, ғибраты мол өлең-термелеріне «Майлықожа, Сүйінбай, пірім еді сиынған» деп бағасын да беріп кеткен.

         Майлықожа Сұлтанқожаұлы өлеңдерін ауызша шығарған, өзі жазып қалдырған мұралары да кездеседі. Майлықожаның әдеби мұрасын жанры мен мазмұнына қарай бірнеше тақырыптарға бөлуге болады: ғибрат, нақылдар («Ер көгерер дұғамен», «Жолдас болсаң жақсымен», «Жақсы адам қартайса»), арнау өлеңдер («Ахмет төреге», «Тұрлыбекке», тағы басқалар), дастан- мысалдар («Қасқыр», «Тотынама», «Аңқау мен қу», «Шора батыр», «Үш жігіт»), айтыстар.

Майлықожа ақынның Сүйiнбай, Мәделқожа Жүсіпқожаұлы, Күдеріқожа, Құлыншақ, Айман-Гүлханым, Ұлбике, қырғыз ақыны Жаныстармен сөз сайыстыруы ақын атамыздың терең ойлы шындықты ту еткен бiлiмдi шайыр екенiне көз жеткiземiз.

Мысалы, замандасы Құлыншақ ақынның:

«Майлы, Майлы дегенмен май болмадың,

Жұрттан алып жегенмен бай болмадың» - дегенiне лезде сөз тауып:

Сен Құлыншақ болғалы талай болды.

Не құлын, не жабағы тай болмадың.

Немесе Гүлханым арудың:

Кедейсiң қызды жылқысы көп бай алады-деген әзiлiне:

Бибiмiз тегiн қызды күндемейдi,

Алдың деп мұны қайдан үндемейдi.

Батыр бiр оқ, бай бiр жұрт бәрi бекер,

Дүниенiң байлығы тiлде дейдi, - деп орнықты, ойлы жауап бердi.

Қырғыздың Асыл деген байының тойында қазақ ақындары бет қаратпаған Жанысты тарих жолымен жiпсiз байлап:

Молдалар кiтап оқып мән айтады.

Бiлмесе бекер сөздi неге айтады.

«Қыс-асыл әмбиенiң» кiтабында

Қырғыздың ата тегiн ит деп айтады - деп иттей қапқан Жаныc ақынды Жолбарыстай талауы Майлының мықтылығы Бұхара - Самарқанда бiлiм алғандығының септiгi.

Бiрде Қасымбек болыстың бәйбiшесi ақынның тартпа желдiгiн қойып «Үш күн күттiк бiздi бiр мақтамадың тартпа желдiгiңмен құрып кеткiр Майлықожа» дегенiне сөз сүлейi:

Қазақтың оза шапқан майлысы едiм,

Бұл өлеңiм болмаса қай кiсi едiм,

Бес-алты ауыз өлеңдi айтып берiп,

Көңiлiн қош қылайын бәйбiшенiң

Жоғалмаса құрысын тартпа желдiк

Бұрын қай ер-тоқымы сай кiсi едiм, - деп елдi риза етiптi.

         Майлықожа ақынның бір топ өлеңдері Я.Лютиштің құрастыруымен 1883 жылы Ташкентте басылып шыққан «Қырғыз хрестоматиясы» кітабына енген. Майлықожа Сұлтанқожаұлы ауыз әдебиетін жақсы білген, фольклоршы Ә.Диваев мол деректерді Майлықожадан алған. Көптеген өлеңдері «Үш ғасыр жырлайды» (1964), «Бес ғасыр жырлайды» (1964), «Ай, заман-ай, заман-ай» (1991) кітаптарында және «Нақыл» (1972) атты жеке жинағында жарияланған. «Айтыс» жинағына (2 том, 1988) ақынның бірқатар айтыстары енген.

         Шымкент қаласында Майлықожа Сұлтанқожаұлына ескерткіш мүсін орнатылып, бір көшеге есімі берілген.

         2009 жылы Түркістан қаласындағы Қожа Ахмет Иасауи атындағы Халықаралық Қазақ-Түрік университетінің мәдениет орталығында ақын Майлықожа Сұлтанқожаұлының 175-жылдық мерейтойына арналған «Қазақ әдебиетіндегі кітаби ақындар дәстүрі» тақырыбында ғылыми-теориялық конференция болып өтті.

 

Дерек көзі:

Қазақстан ұлттық энциклопедиясы, 6 том.

Басты сөздер:

Пiкiрлер

  • 10.11.2012aselka_9898
    0
    М.Сұлтанқожаұлы туралы толығырақ барма
  • 14.11.2012асельхан
    1
    майлықожа өте жақсы ақын екен,артынан қандай өлеңдер қалдырған.
  • 14.11.2012аселя
    7
    Майлықожа ата рахмет сізге.Сізге денсаулық,баыт тілеймін.
  • 29.01.2013талгат
    0
    Дуниеден озган адамга денiнiн саулыгы, бакыттын не кажетi бар
  • 14.10.2014Жазира
    0
    Майлықожа туралы тест бар ма?
  • 25.10.2014Сейдіибраһимқожа
    1
    ақының өлеңі бір куанышты быр жубанышты
  • 27.10.2014Арман
    0
    Мен Қожатоғайда тулғанмын Маилықожа жақсы жерде тұрған
  • 14.11.2014Жансока
    0
    Сыздерге отыныш осы акын жайлы толык малымет жазыныздарш
  • 14.11.2014Жансока
    0
    Сыздерге отыныш осы акын жайлы толык малымет жазыныздарш
  • 16.11.2014Гулдана
    5
    Маган 3 жігіт өлеңін тауып бересыздерма
  • 16.11.2014Меруерт
    1
    Маган Майлыкожа атамыздын олендери унады
  • 25.11.2014Айка
    0
    сиздерге рахмет
  • 26.11.2014Арайка
    0
    Майлыкожа атамыздын олендери маган да оте унады
  • 26.11.2014Аскар
    0
    Маған Майлықожа толық өмір баяны керек
  • 26.11.2014Айтолкын
    0
    Майлыкожа жакси суирип-салма акин екен
  • 26.11.2014дана
    0
    майлықожаның бес асыл ісі туралы нақты мәлімет.
  • 27.11.2014нурасыл
    1
    Толык акпарат
  • 27.11.2014Аружан
    0
    Оте жаксы
  • 28.11.2014Дильназ
    1
    Майлыкожа оте жаксы акын артына мура калдырган
  • 01.12.2014самал
    0
    толыгырак малимет барма
  • 01.12.2014аоп
    1
    Сизге узак омир тилеимин
  • 03.12.2014Айткүл
    0
    Майлықожа туралы басқа да тыңғылықты ақпарат бар ма?
  • 05.12.2014Айсултан
    0
    Майлыкожа Султанкожаулы кози сокыр деген малимет жок
  • 19.01.2015Бек
    1
    Майлы қожа Қоңырат па? әлде Сиқым ба? Өйткені: Қожа мен молдаға - «бер» дегеннен, «жоқ» жақсы, Адамдықты ойласақ - мал мен бақтан ар жақсы - деп қожа молданы жаман сынаған ғой қай сөзінде де. Қожа дегені өтірік ау соны?
  • 15.02.2015Ержан
    1
    Майлықожа ақын қожа болған. Ол кісіні қоңырат елінің ақсақалдары жақсы білетін.
  • 26.05.2015щакир
    1
    майлыкожа сейт кожа сейттин ишиндеги саяк деген рудан
  • 23.09.2015Ерасыл
    0
    Майлыкожанын жаксы мен жаманды калай жырлаган
  • 25.09.2015Айдана
    0
    Майлықожаның рухын көтерген ақын және шығармаларының негізі мұраты, термелерінын маңызы туралы жазып отсеніздер
  • 13.10.2015Асылбек
    0
    Майлықожа өз шығармаларында көбінесе жалпы адам мінездерін түзетуге жырлаған
  • 14.10.2015бауыржанкызы асел
    0
    Баска олендеры барма
  • 20.10.2015Даулет Зұлхарнай
    0
    Майлықожа атамыздың өлеңдерінің мағынасы өте биік.
  • 21.10.2015дана
    0
    майлыкожа акын
  • 23.10.2015Камшат
    0
    Майлықожа-адамгершілік туын көтерген ақын
  • 26.10.2015айдын
    0
    оте жаксы
  • 09.11.2015Айдана
    0
    Аселя қуып кетпеш
  • 17.11.2015
    1
    Маган "Уш жигит" жыр - толгауын тауып бериниздерши
  • 18.11.2015
    2
    3жигит оленин тауып бериниздерши
  • 18.11.2015асем
    0
    Уш жигит толгауы
  • 18.11.2015Нурбакыт
    0
    Майлыкожа деректер
  • 18.11.2015Алина
    0
    Анкау мен ку оленин тауып беринiшшi срочно
  • 18.11.2015Алина
    0
    Жылдын 4 мезiгiлi Олег барма
  • 23.11.2015Айжан
    1
    Толык малемет отинем
  • 24.11.2015Нагима Ануарбековна
    0
    Маилыкожа кимдердин шыгармаларынан нар алган
  • 25.11.2015Nazerke
    0
    Майлықожа Сұлтанқожаұлы бабамыздың суретін тауып бере алассыздар ма?
  • 25.11.2015Перизат
    0
    Жақсыбек
  • 26.11.2015Айжан
    0
    Майлықожа Сұлтанқожаұлы туралы толық мәлімет алдым рахметтт!!!!!!!!!
  • 26.11.2015Аида
    0
    Майлықожаның бес асыл ісі қандай?
  • 27.11.2015
    0
    Майлыкожа бабамыздың урпактары бар Кожатогай ауылынан кошип. Сарыағаш ауданы, Жартытобе а/о Қурама елінде турады. Урпагы Бархатов Жадигер
  • 27.11.2015
    0
    Майлыкожа бабамыздың урпактары бар Кожатогай ауылынан кошип. Сарыағаш ауданы, Жартытобе а/о Қурама елінде турады. Урпагы Бархатов Жадигер
  • 02.12.2015Оодбооль
    1
    Жаксы
  • 02.12.2015Есим
    1
    Мен азда болсада малимет алдым коп рахмет
  • 03.12.2015Анель
    1
    Рахмет
  • 03.12.2015Дулат
    0
    Шыгарма керек
  • 07.12.2015айбол
    0
    Тагы не акпарат бар?
  • 08.12.2015луиза
    0
    Тағы заманы туралы барма
  • 18.01.2016Бакдаулеь
    0
    Менде Кожатогайда туылгам
  • 17.11.2016Марлен
    0
    Майлыкожанын отбасы туралы маглумат барма

Пікір қалдыру

Соңғы Пiкiрлер